beton

 

beton

Beton (Frans─▒zca: le b├ęton, Latince: bitumen) ├žak─▒l, kum gibi "agrega" denilen maddelerin bir ba─člay─▒c─▒ madde ve su ile birle┼čtirilmesinden meydana gelen in┼čaat yap─▒ta┼č─▒d─▒r.

Beton denince akla gri renkte ta┼č gelir. Gri veya ona yak─▒n rengi g├╝n├╝m├╝zde kullan─▒lan ba─člay─▒c─▒ maddenin ├žo─čunlukla Portland ├žimentosu olmas─▒ndand─▒r. Genellikle ├žimento kullan─▒lsa da betona ├že┼čitli ├Âzellikler verebilmek i├žin ├že┼čitli katk─▒lar ve ba─člac─▒ maddeler kullan─▒lmakta (├Âr: al├ž─▒, kire├ž vb.). Mesela portland ├žimentolu betonda ba─člay─▒c─▒, portland ├žimentosu ve su kar─▒┼č─▒m─▒d─▒r. Asfalt ve di─čer ba┼čka malzemeler de ba─člay─▒c─▒ olarak kullan─▒l─▒r; "asfalt betonu" ve "polimer betonu" elde edilir. Ancak genellikle "beton" denince portland ├žimentolu beton akla gelir.

Beton d├Âkme
Beton d├Âkme

G├╝n├╝m├╝zde beton - kullan─▒m─▒ ├žok yayg─▒n olan bir yap─▒ malzemesidir. Beton gerektirmeyen in┼ča neredeyse yoktur. Baraj, kanal gibi su yap─▒lar─▒n─▒n yan─▒nda yol, bina, k├Âpr├╝ ve di─čer yap─▒lar─▒n in┼čaat─▒nda kullan─▒l─▒r. Hem bir ta┼č─▒y─▒c─▒ eleman ve hem de dekoratif malzeme olarak ortaya ├ž─▒kar. Dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒, yang─▒na kar┼č─▒ direnci, su ge├žirmezli─či, ekonomik ├╝retimi, enerji verimlili─či, yerinde imalat bak─▒m─▒ndan da ba┼čl─▒ca beton tercih nedenleridir. Beton ayr─▒ca haz─▒r betonarme ├╝r├╝n yap─▒m─▒nda da kullan─▒l─▒r. Modern yap─▒larda n├╝kleer radyasyona kar┼č─▒ da kullan─▒l─▒r. D├╝nya ortalamas─▒ olarak ki┼či ba┼č─▒na y─▒ll─▒k beton ├╝retimi bir ton civar─▒ndad─▒r.

{tocify} $title={─░├žindekiler}

Ge├žmi┼č

Beton yakla┼č─▒k olarak de─či┼čik ┼čekillerde ve genel anlamda 5000 y─▒ldan beri kullan─▒lmaktad─▒r. Eski M─▒s─▒rl─▒lar kil harc─▒n─▒ piramitlerin yap─▒m─▒nda kullanm─▒┼člard─▒r. Har├ž kire├ž ta┼č─▒n─▒n (CaCO3) ─▒s─▒t─▒lmas─▒ ve karbondioksit gaz─▒n─▒n (CO2) ├ž─▒kar─▒lmas─▒ ile elde edilmekteydi. Elde edilen kire├ž, agrega ile kar─▒┼čt─▒r─▒larak har├ž olarak kullan─▒lmaktayd─▒. Daha sonra CO2 olarak sertle┼čen orijinal CaCO3 veya kire├ž ta┼č─▒na ├ževrilmekteydi. Su ile sertle┼čen hidrolik ├žimentonun bulunu┼ču, Romal─▒lara kadar uzan─▒r. Romal─▒lar kire├ž hamurunu, pozolanik volkanik k├╝le kar─▒┼čt─▒rmaktayd─▒lar. Bu amorf silisten olu┼čan pozolan, suyun mevcudiyetinde alkali ile kimyasal olarak reaksiyona girerek silis jeli olarak sertle┼čir.

Pozolan kelimesi, maddenin bulundu─ču Pozzuoli isimli ─░talyan kasabas─▒ndan gelmekteydi. Bu konuda ilk patent ─░ngiliz James Parker'e 1796'da verilmi┼čtir. 1824'te de ─░ngiliz duvarc─▒s─▒ Joseph Aspdin kire├ž ta┼č─▒n─▒ kille yakarak bir ba─člay─▒c─▒ madde, ├žimento elde etti. Portland Adas─▒'ndaki kire├ž ta┼č─▒na benzedi─či i├žin Portland ├žimentosu ismini verdi. Bundan sonra yap─▒lan evler barajlar yollar ├žimento kar─▒┼čt─▒r─▒lan agregalarla yap─▒lmaya ba┼čland─▒.

Beton ├╝retimi

Beton i├žin gerekli olan ├žimento ve agrega, ayr─▒ sanayi dallar─▒nda haz─▒rlan─▒r. Son ad─▒m, kar─▒┼č─▒m─▒n haz─▒rlan─▒─▒p betonun kullan─▒lmas─▒ safhas─▒d─▒r. Uygun kar─▒┼č─▒m oranlar─▒n─▒n se├žilmesi; ekonomi, i┼členebilme, mukavemet, dayan─▒kl─▒l─▒k ve g├Âr├╝n├╝┼č gibi ├Âzelliklerin dengeli elde edilmesini sa─člar. Bunlar kullan─▒ld─▒─č─▒ yere g├Âre de─či┼čir. Agregan─▒n durumuna, ├žimento cinsine g├Âre pek ├žok kar─▒┼č─▒m oran─▒ hesap metodu teklif edilmi┼čtir. Kar─▒┼č─▒m suyunun ├žimento miktar─▒na oran─▒, betonun mukavemetine tesir eden en ├Ânemli bir etkendir. Di─čer ├Ânemli bir etken de beton i├žindeki hava miktar─▒d─▒r. Bu miktar normal betonda yakla┼č─▒k % 0,3-3 civar─▒ndad─▒r. Bu iki tesir beton kalitesinin kontrol├╝nde en ├Ânemli iki fakt├Âr├╝ te┼čkil etmektedir. Ayr─▒ca beton kar─▒┼č─▒m─▒n homojen olarak elde edilmesinde de ├Ânemlidir.

Kar─▒┼čt─▒rma i┼či, in┼čaat yerinde betoniyerlerle ger├žekle┼čtirilir. Baz─▒ ├Âzel durumlarda kar─▒┼č─▒m, k├╝reklerle de yap─▒labilir. Genel olarak kar─▒┼č─▒m─▒ meydana getiren ├žimento torba, agrega a─č─▒rl─▒k (veya baz─▒ hallerde g├Âr├╝nen hacim) ve su da hacim olarak ├Âl├ž├╝l├╝r. Kar─▒┼č─▒m─▒ haz─▒rlayan (veya haz─▒r beton satan) merkezi kurulu┼člar da mevcuttur. Buraya yap─▒lacak istek kar┼č─▒l─▒─č─▒nda, kullan─▒ma haz─▒r, istenen kalitede kar─▒┼č─▒m, in┼čaat yerine getirilir. Kar─▒┼č─▒m, sabit kar─▒┼čt─▒r─▒c─▒larda yap─▒labildi─či gibi, hareketli kar─▒┼čt─▒r─▒c─▒larda da ger├žekle┼čtirilebilir. Bu ├že┼čit merkezi beton santrallerinin faydas─▒, kar─▒┼č─▒m─▒n kontroll├╝ olarak yap─▒lmas─▒d─▒r. Uygun kum ve ├žak─▒l bulundu─čunda kolayca iyi kalitede beton elde edilebilir.

Kar─▒┼č─▒m─▒n homojen bir ┼čekilde elde edilmesinden sonraki yap─▒lan i┼č, bunun yerle┼čtirilmesidir. E─čer haz─▒rlanan kar─▒┼č─▒m d├Âk├╝m yerine yak─▒n de─čilse bunun bu yere iletilmesi gerekir. Bu i┼člem araba ve kova veya pompa kullan─▒larak da ger├žekle┼čtirilebilir. Kal─▒ba yerle┼čtirilen kar─▒┼č─▒mda bulunan hava kabarc─▒klar─▒ titre┼čtirici kullan─▒larak ├ž─▒kar─▒labilir ve betonun iyi yerle┼čmesi sa─članabilir. K├╝├ž├╝k i┼člerde, ┼či┼čleme de tatbik edilebilir. Titre┼čtirme, d─▒┼č merkezli bir k├╝tlenin bir eksen etraf─▒nda d├Ând├╝r├╝lmesi suretiyle elde edilir. Bu vibrasyon denilen titre┼čtirme, beton i├žinde yap─▒labildi─či gibi, kal─▒b─▒n titre┼čimiyle de elde edilebilir.

Betonun elde edilmesinde en son ad─▒m, d├Âk├╝lm├╝┼č betonun bak─▒m─▒ ve sertle┼čmesidir. Sertle┼čme portland ├žimentosunun hidratasyonu, su ile kimyasal reaksiyona girmesi sonucu meydana gelir. ─░lk g├╝nlerde nemli ┼čartlar─▒n belirli s├╝re devam ettirilmesi ├Ânemlidir. Bunun i├žin betonun d─▒┼č y├╝z├╝, su ile ─▒slat─▒labilece─či gibi, nemli ├Ârt├╝ler de kullan─▒labilir. Tam hidratasyonun elde edilmesi i├žin ├žimento t├╝r├╝ ve s─▒cakl─▒─ča ba─čl─▒ olarak uzun bak─▒m s├╝resine ihtiya├ž duyulabilir. ├ço─ču hallerde yedi g├╝n kafidir. Genellikle betonun suyunun buharla┼čmas─▒ sonucu sertle┼čti─či zannedilir. Ger├žekte bu do─čru de─čildir. Su olmaks─▒z─▒n ne hidratasyon ne de sertle┼čme olabilir. Su, ├žimentonun hidratasyonu sonucu kaybolur ve ancak fazla suyun buharla┼čmas─▒na m├╝saade edilebilir. Betonun ge├žirdi─či devrelerdeki kimyasal reaksiyonlar olduk├ža karma┼č─▒kt─▒r.

Art─▒k ├╝retilen betonlarda olu┼čan sorunlar nedeni ile ├╝retilen katk─▒ malzemeleri kullan─▒lmaktad─▒r. Bu katk─▒lar hem betonun mukavvemetini y├╝kseltip suyun zararlar─▒ndan korur hem de katk─▒n─▒n k─▒vam─▒na g├Âre ak─▒┼čkan ya da kat─▒ olmas─▒n─▒n ayarlanmas─▒n─▒ sa─člar.

Betonda dayan─▒kl─▒l─▒k

Beton dayan─▒kl─▒l─▒─č─▒ d─▒┼č ortamdaki agresif ├Âgelere kar┼č─▒ direncidir. Bu ├Âgelerin yan─▒nda betonu olu┼čturan bile┼čenlerin de baz─▒ durumlarda tepkimelere giri┼čmesi olas─▒d─▒r. Alkali-Agrega tepkimesi gibi. Bu t├╝r i├ž korozyon olaylar─▒ d─▒┼č ortama ba─čl─▒ olarak ┼čiddetlenebilir.

Betonun do─čal kimyasal zararlara kar┼č─▒ dayan─▒kl─▒ olmas─▒, fizikokimyasal d─▒┼č etkenler sonucu niteliklerini kaybetmemesi gerekir. Bunun i├žin yeterli kimyasal dayan─▒ma (dayan─▒kl─▒─ča) sahip bulunmas─▒ istenir. ├çimentoyla yap─▒lm─▒┼č herhangi bir eleman─▒n ├žimentoyla yapt─▒─č─▒ reaksiyon sonucunda zamanla mukavemeti artaca─č─▒na azalmamal─▒d─▒r.

Beton ├že┼čitli zararl─▒ etkiler alt─▒nda bir tak─▒m kimyasal reaksiyonlar nedeniyle sahip oldu─ču mukavemeti zamanla kaybedebilir. Bu durumda yap─▒ betonun maruz kald─▒─č─▒ kuvvetlere dayanamaman─▒n bir sonucu olarak, k─▒smen veya tamamen y─▒k─▒l─▒r veya kullan─▒lamaz hale gelir.

Fiziko-kimyasal bir s├╝re├ž olan Karbonatla┼čma ise ortam─▒n alkalinitesini d├╝┼č├╝rerek koruyucu oksit tabakas─▒n─▒n tahrip olmas─▒na neden olur. Betonun alkalinitesi, hidrate olmu┼č ├žimentonun i├žerdi─či Ca(OH)2 ile sa─član─▒r ve pH 12 civar─▒ndad─▒r. Ancak Ca(OH)2 zamanla havadaki CO2 ile reaksiyona girerek CaCO3'e d├Ân├╝┼č├╝r ye pH 8'in alt─▒na d├╝┼čebilir. Atmosferdeki miktar─▒ hacimce %0.03 olan C02'nin k─▒rsal b├Âlgelerde bile karbonatla┼čmaya olan etkisi s├Âz konusudur. CO2 konsantrasyonu artt─▒k├ža karbonatla┼čma oran─▒ artmaktad─▒r. Karbonatla┼čma derinli─činin birka├ž mm ile s─▒n─▒rl─▒ oldu─ču bilinmesine kar┼č─▒n kusurlu betonda, herhangi bir mekanik zorlama olmaks─▒z─▒n ├žatlaklar olu┼čtu─čundan, karbonatla┼čma derinli─činin 10 cm'den fazla oldu─ču tespit edilmi┼čtir.

Beton t├╝rleri

Betonun standart bas─▒n├ž dayan─▒m─▒ 28 g├╝n boyunca 20(+/-2)°C s─▒cakl─▒kta ve %100 nemli ortamda ve kire├žli suda k├╝r edilen, ├žap─▒ 150 mm, boyu 300 mm olan silindir numunelerin eksenel bas─▒n├ž alt─▒ndaki dayan─▒m─▒ olarak tan─▒mlan─▒r. Gerilme cinsinden ifade edilen dayan─▒m, k─▒r─▒lma y├╝k├╝n├╝n, silindir alan─▒na b├Âl├╝nmesi ile elde edilir. Beton s─▒n─▒flar─▒ concrete = beton kelimesinin ba┼č harfi olan "C" ile ifade edlir. ├ľrne─čin C20/25, 28 g├╝nl├╝k karakteristik silindir bas─▒n├ž dayan─▒m─▒ 25 MPa yani 250 kgf/cm² olan betondur.

Beton S─▒n─▒f─▒

Silindir Bas─▒n├ž Dayan─▒m─▒ (MPa)

K├╝p Bas─▒n├ž Dayan─▒m─▒ (MPa)

Eksenel ├çekme Dayan─▒m─▒ (MPa)

Elastisite Mod├╝l├╝ (MPa)

C16/20

16.0

20.0

1.4

27000

C18/22

18.0

22.0

1.5

27500

C20/25

20.0

25.0

1.6

28000

C25/30

25.0

30.0

1.8

30000

C30/37

30.0

37.0

1.9

32000

C35/45

35.0

45.0

2.1

33000

C40/50

40.0

50.0

2.2

34000

C45/55

45.0

55.0

2.3

36000

C50/60

50.0

60.0

2.5

37000


Beton petrografisi

Betonun yapay bir ta┼č─▒ olmas─▒ nedeniyle mikroyap─▒s─▒ incelenebilir. Sertle┼čmi┼č betonda petrografi klasik petrografiden daha basit ancak daha karma┼č─▒kt─▒r. B├╝t├╝n minerallerin inceleyip say─▒lmas─▒ gerekmedi─či i├žin basit, petrografide yap─▒lan g├Âzlemler neden sonu├ž ili┼čkisi i├žerisinde bir kompozisyon haline getirmesi gerekti─či i├žin karma┼č─▒kt─▒r. ├ľzel tekniklerle haz─▒rlanan numuneler incelenirken agrega da─č─▒l─▒m─▒, ├žatlak geli┼čimi, so─čuk derz olu┼čumu, tamir b├Âlgesi betonun bo┼čluk yap─▒s─▒, ba─člay─▒c─▒ maddenin da─č─▒l─▒m─▒ ve su-├žimento oran─▒ hakk─▒nda yakalanan ipu├žlar─▒n─▒ iyi de─čerlendirip betonun kalitesi ile ilgili ├Ânemli sonu├žlara var─▒labilir.

Beton petrografisi genellikle kafalardaki soru i┼čaretleri kald─▒rmak i├žin uygulanan bir tekniktir. ├ľrne─čin malzeme mukavemet testini ge├žememi┼čse, ciddi bir kusur g├Âzlemlendiyse, hava miktar─▒ ile ilgili belirsizlikler varsa, uygulamada standard─▒n d─▒┼č─▒nda bir i┼č yap─▒lm─▒┼čsa, ya─čmur alt─▒nda beton d├Âk├╝m├╝ yap─▒lm─▒┼čsa ya da beton gen├ž ya┼čtayken ciddi ├žatlaklar olu┼čtuysa bu y├Ânteme ba┼čvurulur.

G├╝n├╝m├╝zde petrografik inceleme denilince en ├žok bahsedilen teknik florasanl─▒ epoksi tekni─čidir. Petrografik incelemeyi d├Ârt k─▒s─▒ma ay─▒rabiliriz. Birincisi g├Âzle ve elle muayenedir, sahadan kesilip al─▒nan numuneler ya da laboratuvarda k├╝r edilen numuneler petrografik analiz i├žin kesilip analiz edilmeden ├Ânce g├Âzle ve elle muayene edilir. Numune ├╝zerindeki belirgin kusur, ├žatlak, donat─▒, bo┼čluk ya da jel olu┼čumu foto─čraflanarak kaydedilir. G├Ârsel muayeneden sonra beton numunesi kesilerek ├╝├ž farkl─▒ ├Ân numune elde edilir ve bunlardan daha sonra d├╝zlem kesit analizi i├žin bir numune, ince kesit analizi i├žin bir numune ve hava bo┼člu─ču analizi i├žin bir numune haz─▒rlan─▒r.

Beton petrografisi ├Âzellikle adli davalar─▒n ├ž├Âz├╝m├╝nde ├Ânemli bir tekniktir. Zaman i├žerisinde ├Â─črenilen ve uygulamas─▒ zor bir sisteme sahiptir. Numune haz─▒rl─▒k safhas─▒ da analizde hayati ├Ânem ta┼č─▒r, "ba┼čl─▒ ba┼č─▒na bir sanatt─▒r" denilebilir. Yine de b├╝t├╝n bu zorluklar a┼č─▒ld─▒ktan sonra petrografi sayesinde elde edilen veriler beton hakk─▒nda bilinmesi gereken bilgileri sa─člar. Y├╝ksek teknolojiye sahip bir beton ├╝retilmesinde yol g├Âsterici rol├╝ oynar. B├Âylece kar─▒┼č─▒m─▒n homojenli─čini, agregalar─▒n da─č─▒l─▒m─▒n─▒, mineral katk─▒lar─▒n etkinli─čini ayarlayabilir, d─▒┼čar─▒dan gelebilecek zararl─▒ etkileri en aza indirilebilir.

beton kelimesi ne demek TDK s├Âzl├╝k anlam─▒ ve a├ž─▒klamas─▒ nedir?

Frans─▒zca b├ęton

1. isim ├çimentonun su yard─▒m─▒yla kum, ├žak─▒l vb. maddelerle kar─▒┼čmas─▒ sonucu olu┼čan sert, dayan─▒kl─▒, ba─člay─▒c─▒ yap─▒ malzemesi.

2. isim Bu malzemeden yap─▒lm─▒┼č:

      "Nihayet bu bahsetti─čimiz beton evin ├Ân├╝ne geliyor ve duruyoruz." - Esat Mahmut Karakurt

Kelime K├Âkeni

Frans─▒zca b├ęton "├žimento veya kire├ž harc─▒" s├Âzc├╝─č├╝nden al─▒nt─▒d─▒r. Frans─▒zca s├Âzc├╝k Latince bitumen "1. ak├žaa─ča├žtan elde edilen re├žine, 2. genelde re├žine, zift, yap─▒┼čt─▒r─▒c─▒ madde" s├Âzc├╝─č├╝nden evrilmi┼čtir. Bu s├Âzc├╝k Kelt dillerinde yaz─▒l─▒ ├Ârne─či bulunmayan *betu- "ak├žaa─ča├ž" s├Âzc├╝─č├╝nden al─▒nt─▒d─▒r.

Tarihte En Eski Kaynak

beton [ T─▒ng─▒r & Sinapian, Ist─▒lahat Lugati (1892) ]

betoniyer "[Fr b├ętoni├Ęre] beton kar─▒┼čt─▒rma makinesi" [ ├ľz├Ân, T├╝rk├že-Yabanc─▒ Kelimeler S├Âzl├╝─č├╝ (1961) ]

betonarme "[Fr b├ęton arm├ę] demir donan─▒ml─▒ beton" [ Mehmet Bahaettin, Yeni T├╝rk├že Lugat (1924) ]

betonla┼čma [ m (1972) : sahillerimizi betonla┼čmadan kim kurtaracak? ]

Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski