Levantenler

 

Levantenler
Tarihi Levanten evleri ve sokaklar─▒, Dumlup─▒nar, Buca

Levanten ya da argo tabiri ile Tatl─▒su Frenki, Osmanl─▒ Devleti i├žinde ├Âzellikle Tanzimat sonras─▒nda b├╝y├╝k liman kentlerinde yo─čunla┼čan ve ticaretle u─čra┼čan Hristiyanlar─▒ tan─▒mlamak i├žin kullan─▒l─▒r. En dar tan─▒m olarak da; ┼ču anki Do─ču Akdeniz'e k─▒y─▒s─▒ olan devletlerde ya┼čayan Osmanl─▒ d├Âneminde yerle┼čmi┼č, Frans─▒z-─░talyan k├Âkenli Katoliklerdir. Yerel Hristiyan n├╝fusundan (Rum, Ermeni, S├╝ryani...) farkl─▒d─▒rlar.

K├Âken bilimi

Levanten, ─░talya'n─▒n do─čusundaki Akdeniz topraklar─▒ (Do─ču Akdeniz) i├žin kullan─▒lan Frans─▒zca bir tabir olan Levant'ten gelir. Anlam─▒ ise "Levantl─▒" (Do─čulu)'d─▒r. ─░lk olarak Avrupal─▒lar─▒n, Do─ču'da ya┼čayan bu Avrupa k├Âkenli insanlar─▒ k├╝├ž├╝msemek i├žin t├╝retti─či bir kelimedir. Bu anlam─▒ nedeniyle Levanten tan─▒m─▒, ilk d├Ânemlerde Levantenler i├žinde sevilmeyen bir tan─▒mlamad─▒r. Bu olumsuz yan anlam hala ya┼čamaktad─▒r; Avrupal─▒ gibi g├Âr├╝nmeye ├Âzenen, z├╝ppe tav─▒rl─▒

Tatl─▒su Frenki, Osmanl─▒ taraf─▒ndan Avrupa k├Âkenli yabanc─▒lara verilen Frenk isminden gelir. Fransa-Osmanl─▒ ittifak─▒ ve Fransa'ya verilen ilk kapit├╝lasyonlar ile Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču'nda faaliyet g├Âsteren Frans─▒z t├╝ccar say─▒s─▒ ├žok artar. Bu nedenle herkese Frank (Frans─▒z) s├Âzc├╝─č├╝nden gelen Frenk ad─▒ verilir. ├ľrne─čin Levantenlerin Osmanl─▒ d├Âneminde ┼čehirlerde ya┼čad─▒klar─▒ b├Âlgeler genelde Frenk mahalleleridir. Ama yeni gelen ya da sadece i┼č i├žin ├╝lkede olan Avrupal─▒lar ile ├╝lkeye tamam─▒yla yerle┼čen Avrupal─▒lar─▒ yani Levantenleri birbirinden ay─▒rmak i├žin Tatl─▒su Frenki ismi ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

Gavrili K├Â┼čk├╝, Levanten mimar Vafiyedis taraf─▒ndan Gavrili ailesi ad─▒na yap─▒lm─▒┼č tarihi k├Â┼čk, Dumlup─▒nar, Buca

Tarihi

─░lk olarak, Do─ču Roma ─░mparatorlu─ču ve Ceneviz aras─▒ndaki denizcilik ve ticaret alanlar─▒ndaki i┼č birli─čiyle, ba┼čta Galata b├Âlgesi olmak ├╝zere Ceneviz n├╝fusu Do─ču Akdeniz ve Karadeniz k─▒y─▒lar─▒na yerle┼čmeye ba┼člar. Anadolu ve Balkanlar'da Do─ču Roma'n─▒n yeri alan Osmanl─▒ Devleti'nde bu ittifak yerini bir ba┼čka Latin k├Âkenli devlet olan Venedik'e b─▒rak─▒r. Y├╝kselme devrinde ise ba┼čka bir ittifak olu┼čur. 1536 y─▒l─▒nda kurulan Fransa-Osmanl─▒ ittifak─▒ ile bu kez Frans─▒z t├╝ccar s─▒n─▒f, k─▒y─▒ b├Âlgelerine yerle┼čmeye ba┼člar. Bu Frans─▒z ve ─░talyan n├╝fus kendi aras─▒nda ve k─▒smen yerel Rum n├╝fusla kar─▒┼čarak, Klasik Levanten toplumunu olu┼čturur. Bu d├Ânemdeki en ├Ânemli ortak ├Âzellik ise toplumun Roma Katolik Kilisesine ba─čl─▒

Levanten Kona─č─▒, Kar┼č─▒yaka-─░zmir
Levanten Kona─č─▒, Kar┼č─▒yaka-─░zmir

Sanayile┼čme sonras─▒ ham madde aray─▒┼č─▒na ge├žen Avrupal─▒ devletler, Osmanl─▒'n─▒n Akdeniz k─▒y─▒lar─▒ndaki n├╝fus varl─▒klar─▒n─▒ art─▒r─▒rlar. Ba┼čta ─░ngilizler olmak ├╝zere di─čer Bat─▒l─▒ devletlerden de Osmanl─▒ya g├Â├žler olur. ├ľrne─čin 19. y├╝zy─▒lda ─░stanbul'a yerle┼čen Almanlar, ─░stanbullu Almanlar ya da Bo─čaz Almanlar─▒ ad─▒ verilen toplumu olu┼čturur. Bu yeni n├╝fuslar da Levanten n├╝fus ile kar─▒┼čarak Geni┼čletilmi┼č/Modern Levanten kavram─▒n─▒ olu┼čturur. Yeni g├Â├žler, toplumda Protestanl─▒k k├Âkenli mezheplerin de g├Âr├╝lmesine yol a├žar.

Akdeniz'de Ceneviz n├╝fuzu
Akdeniz'de Ceneviz n├╝fuzu

Akdeniz'de Venedik n├╝fuzu
Akdeniz'de Venedik n├╝fuzu

Da─č─▒l─▒m

T├╝rkiye

Ana madde:T├╝rkiye Levantenleri Frans─▒zca’ya 1575'te giren Levanten s├Âzc├╝─č├╝n├╝n anlam─▒ Ortado─čulu, Yak─▒ndo─čulu, Do─ču Akdeniz ├╝lkelerinden oland─▒r. Ana Britannica, Levanten’i (Levantin yaz─▒l─▒r L├Âvanten okunur) “Osmanl─▒ d├Âneminde, ├Âzellikle Tanzimat sonras─▒nda ─░stanbul’da ve b├╝y├╝k liman kentlerinde yo─čunla┼čan ve ticaretle u─čra┼čan, M├╝sl├╝man olmayan az─▒nl─▒klar” diye tan─▒mlamaktad─▒r. Levantenler genellikle, deniz ticareti yapan Akdeniz ├╝lkelerinden (Venedik, Genova, Ragusa), ticaret ile u─čra┼čan di─čer ├╝lke ve ┼čehirlerden (Amsterdam) ya da Ha├žl─▒ devletlerinden gelip, ├žo─čunlukla ─░zmir ve ─░stanbul'a yerle┼čmi┼člerdir.

─░zmir sadece bug├╝n de─čil, ge├žmi┼čte de Anadolu’nun ├Ânemli ticaret ve ihracat merkezlerinden biri olagelmi┼čtir. ─░zmir’in d├╝nya ticareti a├ž─▒s─▒ndan y─▒ld─▒z─▒ 17. y├╝zy─▒l─▒n ortalar─▒na do─čru parlam─▒┼č ve buras─▒ belli ba┼čl─▒ Avrupa ├╝lkeleriyle Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču aras─▒ndaki ticaretin en i┼člek noktalar─▒ndan biri haline gelmi┼čtir. ─░zmir Bat─▒l─▒ gezginlerin ┼čehirdeki ticari hareketlilikle, ├ževrenin zenginli─čini ve ticaretle u─čra┼čanlar─▒n ekonomik d├╝zeyinden ├Âvg├╝yle s├Âz ettikleri g├Âr├╝lebilmektedir. 18. y├╝zy─▒lda ─░zmir pek ├žok Avrupal─▒ t├╝ccar ve ┼čirketlerini m─▒knat─▒s gibi kendisine ├žekmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. ─░zmir'e yerle┼čen Avrupal─▒ t├╝ccarlar, ├žer├žiler ve arac─▒larla birlikte do─čuya uzanan vadi ve ovalara yay─▒lan bir komisyoncular ve toptanc─▒lar a─č─▒ da kurmaya ba┼člam─▒┼člard─▒.

─░zmir’deki yabanc─▒lar birlikte ya┼čama ve birbirleriyle evlenmeler sonucunda, kendi etnik k├Âkenlerinin ├Âzelliklerini yitirmi┼člerdi. Bu evliliklerin, bazen Rum ve daha seyrek de olsa Ermeni ve G├╝rc├╝ k─▒zlar─▒yla ger├žekle┼čtirilmesi, Avrupal─▒lar─▒n Do─ču al─▒┼čkanl─▒klar─▒na yak─▒nla┼čmalar─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒. Bunun yan─▒ s─▒ra Levanten ailelerin hepsinin ─░zmirli ya da adal─▒ Rum hizmet├žileri ve dad─▒lar─▒ vard─▒. Bu durum ├žocuklar─▒n yeti┼čme bi├žiminde etkili olmaktayd─▒. Bu nedenle Rumca, etnik k├Âkenleri farkl─▒ olan Levantenlerin ortak anla┼čma lisan─▒ haline gelmi┼čtir.

Mersin (├çaml─▒bel, Uray) ve Antalya (Konyaalt─▒)'da ├Ânemli n├╝fusta Levanten bulunmaktad─▒r.

Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski