RAM

 

RAM
2GB bir RAM

Rastgele eri┼čimli haf─▒za veya rastgele eri┼čimli bellek (─░ngilizce: Random Access Memory, RAM) mikroi┼člemcili sistemlerde kullan─▒lan ve genellikle ├žal─▒┼čma verilerini ve makine kodunu depolamak i├žin kullan─▒lan herhangi bir s─▒rada okunabilen ve de─či┼čtirilebilen bir t├╝r ge├žici veri deposudur. Buna kar┼č─▒n di─čer haf─▒za ayg─▒tlar─▒ (manyetik kasetler, diskler) saklama ortam─▒ndaki verilere ├Ânceden belirlenen bir s─▒rada ula┼čabilmektedir, ├ž├╝nk├╝ mekanik tasar─▒mlar─▒ ancak buna izin vermektedir.

Bir RAM yongas─▒nda herhangi farkl─▒ iki veriye ula┼čmak i├žin a┼ča─č─▒ yukar─▒ ayn─▒ s├╝re harcanmaktad─▒r. Buna kar┼č─▒l─▒k disk ve benzerleri okunan verinin ba┼č─▒ bulunan noktaya yak─▒nsa az zaman, uzaksa ├žok zaman harcamakta ve ba┼č konumu s├╝rekli yer de─či┼čtirmektedir.

RAM, genellikle bilgisayardaki ana haf─▒za ya da birincil depo; y├╝kleme, g├Âsterme, uygulamalar─▒ y├Ânlendirme ve veri i├žin ├žal─▒┼čma alan─▒ olarak d├╝┼č├╝n├╝l├╝r. Bu tip RAM genelde t├╝mle┼čik devre bi├žimindedir. Yayg─▒n olarak haf─▒za ├žubu─ču veya RAM ├žubu─ču isimleriyle an─▒l─▒r ├ž├╝nk├╝ devre kart─▒ ├╝zerine, k├╝├ž├╝k devreler h├ólinde, plastik paketleme yard─▒m─▒yla birka├ž sak─▒z paketi boyutundad─▒r. ├ço─ču ki┼čisel bilgisayarda RAM eklemek veya de─či┼čtirmek i├žin yuva bulunur.

├ço─ču RAM hem yaz─▒l─▒p hem okunabilir. Bu y├╝zden RAM s─▒k s─▒k "okunan-yaz─▒lan haf─▒za" ismiyle yer de─či┼čtirmi┼čtir. Bu ba─člamda RAM, ROM'un tersi, daha do─črusu s─▒ral─▒ ula┼č─▒labilir haf─▒zan─▒n tersi olarak kabul edilir. RAM haf─▒zalar genelde (2²) byte ┼čeklinde paketlenmi┼č olarak piyasada bulunur.

RAM ├že┼čitleri

Yaz─▒labilir RAM'in modern ├že┼čitleri, bilgileri genellikle ya disket i├žinde (SRAM [statik RAM] gibi) ya da bir kondansat├Âr i├žinde (DRAM [dinamik RAM], EPROM, EEPROM, usb gibi)depo eder. Baz─▒ ├že┼čitleri, rastgele hatalar─▒ ortaya ├ž─▒karmak ve do─črulamak i├žin e┼člik biti veya hata d├╝zeltme kodlar─▒ kullan─▒r. RAM'in salt okunur tipi olan ROM, RAM yerine kal─▒c─▒-devre d─▒┼č─▒ se├žilmi┼č transist├Âr sa─člamak i├žin metal kal─▒p kullan─▒r. SIMM ve DIMM haf─▒za mod├╝lleri ├Âzel husustur. Disk ve manyetik bantlar gibi bilgisayar depolama di─čer formlar─▒, kal─▒c─▒ depolama olarak kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Bir├žok yeni ├╝r├╝n├╝n yerine verileri korumak i├žin fla┼č haf─▒za itimat de─čilken PDA ya da k├╝├ž├╝k m├╝zik ├žalarlar gibi kullanmak i├žinde. ├žok sa─člam bilgisayarlar ve netbook gibi baz─▒ ki┼čisel bilgisayarlar, ayn─▒ zamanda flash s├╝r├╝c├╝ler ile manyetik disklerin yerini alm─▒┼čt─▒r. flash haf─▒za ile sadece NOR tipi ve do─črudan kod ├žal─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒na, ger├žek rastgele eri┼čim yetene─čine sahip ve bu nedenle s─▒k s─▒k ROM yerine kullan─▒l─▒r; daha d├╝┼č├╝k maliyetle NAND tipi yayg─▒n haf─▒za kartlar─▒ ve solid-state (kat─▒ hal) s├╝r├╝c├╝ler (SSD) toplu depolama i├žin kullan─▒l─▒r.

DRAM

Ekonomik nedenlerden dolay─▒, ki┼čisel bilgisayarlarda, i┼č istasyonlar─▒nda, kontrol edilmeyen oyun konsollar─▒nda (Playstation, Xbox gibi) geni┼č haf─▒zalar dinamik RAM'lerden olu┼čur. Bilgisayar─▒n di─čer k─▒s─▒mlar─▒ zula haf─▒za (├Ân haf─▒za) ve di─čer disklerdeki veri tamponlar─▒ statik RAM kullan─▒r.

Dinamik rastgele eri┼čimli haf─▒za (DRAM) t├╝mle┼čik devrelerin plastik ambalaja metal i─čnecikler ile ba─član─▒p, sinyaller ile kontrol edilecek bi├žimde ├╝retilir. Dinamik denmesinin nedeni enerjiyi saklamak i├žin saniyede y├╝z defaya yak─▒n i├žinde bulunan kondansat├Ârlerin y├╝klenmesi gerekir. G├╝n├╝m├╝zde bu DRAM'ler kolay kullan─▒m i├žin rahat tak─▒lacak mod├╝llerden olu┼čur.

SRAM

Her h├╝cre i├žin alt─▒ adete varan transist├Âr kullan─▒l─▒r. Bu tip RAM'lerde bilgiler y├╝klendikten sonra sabit kal─▒r. S├╝rekli enerji tazelemesi gerekmemektedir. SRAM (statik RAM), DRAM'den daha h─▒zl─▒ ve daha g├╝venilirdir ama onun kadar yayg─▒n de─čildir. SRAM'lerin ├╝retim maliyetlerinin DRAM'lerinkine oranla ├žok daha y├╝ksektir.

SDRAM Tipleri
TipiVeri Geni┼čli─či (Byte)H─▒z─▒ (MHz)Kapasite (MB/s)

(Veri Geni┼čli─či x H─▒z)

PC66866532
PC1008100800
PC13381331064


DDR SDRAM

G├╝n├╝m├╝zde en yayg─▒n RAM bi├žimi DDR4’t├╝r. DDR4, DDR SDRAM (Double Data Rate Synchronous Dynamic Random-Access Memory) teknolojisinin d├Ârd├╝nc├╝ neslidir. DDR SDRAM terimindeki DDR (Double Data Rate), verilerin her bir saat d├Âng├╝s├╝ ba┼č─▒na bir kez yerine iki kez aktar─▒ld─▒─č─▒ anlam─▒na gelir. SDR ile her bir saat d├Âng├╝s├╝nde yaln─▒zca tek bir transfer yap─▒labildi─či i├žin DDR ile bellek bant geni┼čli─či iki kat─▒na ├ž─▒km─▒┼čt─▒r.

ECC

Bilindi─či gibi bilgisayardaki bilgiler 1 ve 0’lardan olu┼čmaktad─▒r. Bu de─čerler bazen ortam hatalar─▒, elektronik parazitler veya k├Ât├╝ ba─člant─▒lar gibi sebeplerden de─či┼čebilmektedir. Mesela 1 de─čeri 0’a d├Ân├╝┼čebilir. Bu durum kar┼č─▒s─▒nda hatay─▒ d├╝zeltmek i├žin ECC parite biti kullan─▒l─▒r.

Veri s─▒n─▒fland─▒rma sistemi

G├╝n├╝m├╝zde kulland─▒─č─▒m─▒z pek ├žok bireysel bilgisayarda kolayca y├╝kseltilebilir olan RAM'ler kulan─▒l─▒r. Bunlara DRAM mod├╝lleri veya haf─▒za mod├╝lleri denilebilir. Bu mod├╝llerin boyutu birka├ž adet sak─▒za e┼čde─čerdir. Zarar g├Ârd├╝klerinde veya kapasiteleri yetersiz geldi─činde kolayca yenileriyle de─či┼čtirilebilir. Ayr─▒ca RAM'in az miktardaki k─▒sm─▒ (genellikle SRAM) i┼člemci, sabit diskler, disk s├╝r├╝c├╝leri gibi bir├žok sistem bile┼čeniyle t├╝mle┼čik olarak kullan─▒l─▒r.

Ge├žici sanal haf─▒za olu┼čturma

Yo─čun uygulama periyotlar─▒ devam ederken RAM'in yetersiz kald─▒─č─▒ durumlarda bir├žok CPU yap─▒s─▒ ve i┼čletim sistemleri bir t├╝r sanal haf─▒za yaratma i┼člemi y├╝r├╝t├╝r.Bu i┼člemde sabit disk ├╝zerindeki ge├žici bir alan kullan─▒l─▒r. Temelde sabit disk RAM'den olduk├ža yava┼č oldu─čundan bu mekanizman─▒n a┼č─▒r─▒ kullan─▒m─▒ sistem performans─▒n─▒ yava┼člatt─▒─č─▒ndan tercih edilmemektedir.

Genel ├Âzellikler

RAM, "Random Access Memory" (Rastgele Eri┼čimli Bellek) kelimelerinin ba┼č harflerinden olu┼čan bir k─▒saltmad─▒r. RAM bilgilerin ge├žici olarak depoland─▒─č─▒ bir haf─▒za t├╝r├╝d├╝r. Bilgisayarlar genellikle o an ├╝zerinde ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ programlar ve i┼člemlerle ilgili bilgileri RAM denen bu haf─▒za par├žas─▒nda tutarlar. RAM ve sabit s├╝r├╝c├╝ temel olarak ayn─▒ bilgileri saklarlar, ancak i┼člemcinin RAM'deki bilgilere eri┼čme ve onlar─▒ i┼čleme h─▒z─▒, sabit s├╝r├╝c├╝deki bilgilere eri┼čme ve onlar─▒ i┼čleme h─▒z─▒ndan ├žok daha b├╝y├╝kt├╝r.

Bilgisayarlar i┼člem yaparken program kodlar─▒ ve veri tutmak i├žin RAM kullan─▒rlar. RAM'in karakterini tan─▒mlayan ├Âzelli─či b├╝t├╝n haf─▒za noktalar─▒ neredeyse ayn─▒ h─▒zda eri┼čilebilir olmas─▒d─▒r. Di─čer teknolojilerin ├žo─ču belirli bir bit veya byte okuduklar─▒ndan gecikmelere sebebiyet verir.

Bir├žok RAM t├╝r├╝ u├žucudur. Bunun anlam─▒ disk ve kaset gibi haf─▒za depolama ayg─▒tlar─▒ndan farkl─▒ olarak bilgisayar kapat─▒ld─▒─č─▒nda i├žerdi─či veriyi kaybetmesidir.

Yeni nesil RAM'ler, bir bitlik veriyi dinamik RAM'lerdeki gibi kapasit├Ârde ak─▒m olarak ya da statik RAM'lerdeki gibi bir flip-flop'ta durum olarak saklar.

Yaz─▒l─▒mlar RAM'leri ay─▒rarak bir k─▒sm─▒n─▒n daha h─▒zl─▒ sabit disk gibi ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ sa─člayabilir. Buna ‘RAM Disk’ denir. Kullan─▒lan haf─▒za kaydedilmemi┼č ise, RAM disk bilgisayar kapand─▒─č─▒nda veriyi kaybeder. Ama kaydedilmemi┼č haf─▒za ayr─▒ bir g├╝├ž kayna─č─▒na sahip ise -pil gibi- veriyi kaybetmez

Tarihi

─░lk zamanlar yayg─▒n yaz─▒labilir RAM, 1949-1952 y─▒llar─▒ aras─▒nda geli┼čtirildi. Manyetik ├žekirdek haf─▒za olarak bir├žok bilgisayarda kullan─▒ld─▒.Daha sonra 1960'lar─▒n sonu ve 1970'lerin ba┼č─▒nda statik ve dinamik entegre devreler geli┼čtirildi.

─░lk ana haf─▒za sistemleri, bug├╝nk├╝ RAM gibi, vakum t├╝plerinden olu┼čturulmu┼čtur, ama s─▒kl─▒kla ba┼čar─▒s─▒z olmu┼člard─▒r. ├çekirdek haf─▒za, k├╝├ž├╝k ferrit elektromanyetik ├žekirdeklere tellerle ba─članan, e┼čit ula┼č─▒m zamanlamas─▒na pek sahip de─čildi. ├çekirdek terimi baz─▒ programc─▒lar taraf─▒ndan RAM'lerin bilgisayar─▒n ana haf─▒zas─▒ anlam─▒nda kullan─▒lmaktad─▒r. T├╝p ve ├žekirdek haf─▒zan─▒n temel konsepti g├╝n├╝m├╝z RAM'lerindeki t├╝mle┼čik devrelerde kullan─▒l─▒r.

Alternatif birincil depolama mekanizmalar─▒ genellikle tek bi├žimli olmayan haf─▒za eri┼čim gecikmelerini i├žerir. Gecikme sat─▒r haf─▒zas─▒ bitleri tutmak i├žin c─▒va dolu t├╝plerde ses dalga d├╝rt├╝ serisi kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Tambur haf─▒za g├╝n├╝m├╝z sabit diskleri gibi s├╝rekli yuvarlak manyetik bantlarda veriyi saklam─▒┼čt─▒r.

Haf─▒za duvar─▒

Haf─▒za duvar─▒ teriminden, ilk olarak "Haf─▒za Duvar─▒na ├çarpmak: Belli Olan─▒n Anlam─▒"nda bahsedilmi┼čtir. Bu CPU ve haf─▒za h─▒z─▒ aras─▒n─▒n a├ž─▒lmas─▒na dikkat ├žekmek i├žin s├Âylenmi┼čtir. 1986'dan 2000'e, CPU h─▒z─▒ y─▒ll─▒k %55'lik bir h─▒zla geli┼čirken haf─▒za h─▒z─▒ %10'luk bir geli┼čme g├Âstermi┼čtir. Bu y├╝zden haf─▒za gecikmesinin bilgisayar performans─▒ a├ž─▒s─▒ndan ├žok b├╝y├╝k bir darbo─čaz yaratmas─▒ beklenmi┼čtir.

┼×u s─▒ralar, CPU h─▒z─▒n─▒n geli┼čmesi fiziksel bariyerler dolay─▒s─▒yla ├Ânemli bir ┼čekilde yava┼člam─▒┼čt─▒r. Intel firmas─▒ bunu "Platform 2015" belgesinde ┼č├Âyle a├ž─▒klamaktad─▒r: "─░lk olarak yonga geometrilerinin k├╝├ž├╝lmesi, ve saat h─▒zlar─▒n─▒n art─▒┼č─▒, transist├Ârdeki ka├žak ak─▒m─▒n artmas─▒, g├╝├ž t├╝ketiminin ├žo─čalmas─▒na ve ─▒s─▒nmaya yol a├žmaktad─▒r. Intel'in yeni TR─░-GATE'i bu problemi ├ž├Âzebilir. Haf─▒za gecikmelerinden dolay─▒ y├╝ksek saat h─▒z─▒n─▒n avantajlar─▒ yararl─▒─č─▒n─▒ kaybetmektedir.├ç├╝nk├╝ haf─▒za geli┼čimi, saat frekans─▒ geli┼čiminden geride kalm─▒┼čt─▒r. Baz─▒ belli ba┼čl─▒ uygulamalar i├žin, geleneksel seri mimari i┼člemcilerin h─▒zlanmas─▒yla verimlili─čini yitirmektedir. Buradaki kazan├žtan k─▒s─▒lmas─▒, frekans─▒n kazanc─▒n─▒n artmas─▒na neden olabilir. Ek olarak sinyal iletimindeki diren├ž-kapasit├Âr (RC) gecikmeleri i┼člemciler k├╝├ž├╝ld├╝k├že, b├╝y├╝mektedir. Bu da yeni darbo─čazlar yaratmaktad─▒r."

Sinyal ├╝retimindeki RC gecikmeleri "saat h─▒z─▒ ve IPC: Geleneksel Mimari ─░├žin Yolun Sonu" adl─▒ kitapta belirtilmi┼čtir. Burada anlat─▒lan 2000-2014 aras─▒nda y─▒ll─▒k CPU geli┼čiminin maksimum %12.5 olaca─č─▒d─▒r. Intel'in yeni i┼člemcilerinde g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi bu yava┼člama belirginle┼čmi┼čtir. Fakat yine de Core2, Pentium 4'ten sonra epey kayda de─čer bir geli┼čme olarak g├Âr├╝lmektedir.

G├╝venlik kayg─▒lar─▒

Basit modellerin aksine (ve belki ortak inan├ž) modern SDRAM mod├╝lleri i├žeri─čini bilgisayar kapat─▒lmadan hemen kaybetmez.Bu s├╝re├ž oda s─▒cakl─▒─č─▒nda birka├ž saniye s├╝rer ama d├╝┼č├╝k s─▒cakl─▒klarda dakika kadar uzat─▒labilir.Bu nedenle normal ├žal─▒┼čma belle─činde saklanan t├╝m verileri kurtarmak m├╝mk├╝nd├╝r (SDRAM mod├╝lleri gibi). Bu bazen bir so─čuk ├žizme sald─▒r─▒s─▒(cold boot attack) ya da buz adam sald─▒r─▒s─▒ olarak adland─▒r─▒l─▒r.

Son geli┼čmeler

Kapat─▒ld─▒─č─▒nda ise u├žucu olmayan yani verileri koruyabilecek birka├ž RAM t├╝r├╝ geli┼čtirilmektedir. Bu geli┼čmelerde kullan─▒lan teknolojiler ise karbon nanot├╝pler ve manyetik t├╝nel etkisi kullanan yakla┼č─▒mlar i├žerir. 2006'dan bu yana, kapasiteleri 64 GB olan ve performanslar─▒ al─▒┼č─▒lagelmi┼č disklerin ├žok ├╝st├╝nde olan Kat─▒ H├ól S├╝r├╝c├╝ler (Solid-state Drives) (flash haf─▒za tabanl─▒) mevcut duruma gelmi┼čtir.

Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski