zarf (dilbilgisi)

 

Zarf (dilbilgisi)

├ľrnekler
  • Be┼č dakika bekledim.
  • B├╝y├╝k d├╝┼č├╝nmek gerekir.
  • ├çok ├žal─▒┼č─▒yorsun.
  • Ko┼ča ko┼ča geldi.
  • Neden sen de gitmiyorsun?
  • Yar─▒n gidece─čiz.
  • Yukar─▒ ta┼č─▒d─▒m.

Zarf veya belirte├ž; bir fiilin, fiilimsinin, s─▒fat─▒n veya ba┼čka bir zarf─▒n anlam─▒n─▒ yer, zaman, durum ve miktar bak─▒m─▒ndan niteler. Zarflar, fiile y├Âneltilen neden, ne zaman, nereye, ne kadar ve nas─▒l sorular─▒n─▒n cevaplar─▒n─▒ olu┼čturur. A┼ča─č─▒, yukar─▒, nazik├že, ├žok, az, fevkal├óde, en, ileri, geri, ┼čimdi, ge├ž gibi kelimeler c├╝mle i├žerisinde zarf olarak kullan─▒labilir.

T├╝rk├žede pek ├žok s─▒fat ayn─▒ zamanda zarf olarak da kullan─▒labilir. Bu sebeple bir kelimenin zarf m─▒, s─▒fat m─▒ oldu─ču tespit edilirken c├╝mledeki i┼člevi ve di─čer kelimelerle ili┼čkisi incelenir. S─▒fatlar gibi zarflar da tek ba┼č─▒na kullan─▒ld─▒klar─▒nda (zarf g├Ârevinde kullan─▒lmad─▒klar─▒nda) isim h├óline gelir (adla┼č─▒r).

{tocify} $title={─░├žindekiler}

├çe┼čitleri

Zaman zarf─▒

Fiilde belirtilen eylem veya hareketin ne zaman yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ bildiren kelimelere veya kelime gruplar─▒na zaman zarf─▒ denir. "D├╝n, bug├╝n, yar─▒n, ak┼čam, k─▒┼č─▒n, geceleyin, ilkin, ┼čimdilik, yine, demin, daha, h├ól├ó, hen├╝z, derhal, bazen" gibi kelimeler, c├╝mlede zaman zarf─▒ g├Ârevinde kullan─▒labilirler. Fiile sorulan "Ne zaman?" sorusunun yan─▒t─▒ zaman zarf─▒d─▒r:

  • A─čabeyim hen├╝z gelmedi.
  • Babam eve ┼čimdi geldi.
  • Kendimi hen├╝z s─▒nav i├žin haz─▒r hissetmiyorum.
  • Test sonu├žlar─▒ elimize bug├╝n ula┼čt─▒.
  • Yar─▒n ak┼čam s─▒n─▒f├ža tiyatroya gidece─čiz.

Durum zarf─▒

Durum veya h├ól zarflar─▒ fiillerin durumlar─▒n─▒ anlatan; fiilde bildirilen hareketin nas─▒l yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ bildiren kelimelerdir. Hemen hemen b├╝t├╝n niteleme s─▒fatlar─▒ zarf olarak da kullan─▒labilece─činden, say─▒lar─▒ olduk├ža fazlad─▒r. H─▒zl─▒, h─▒zla, tek tek, iyice, sora sora, geze geze, b├Âyle, ┼č├Âyle gibi kelimeler ve kelime gruplar─▒ durum zarflar─▒na ├Ârnek olarak verilebilir.

Durum zarflar─▒n─▒n c├╝mle i├žinde ay─▒rt edilebilmesi i├žin fiile nas─▒l sorusu sorulur:

  • Adam ko┼čarak yan─▒m─▒za geldi.
  • Barda─č─▒ yava┼č├ža masaya b─▒rakt─▒m.
  • Otomobili, s├╝rat limitine ra─čmen, ├žok h─▒zl─▒ kullan─▒yordu.

Bir fiil, birden fazla durum zarf─▒ taraf─▒ndan nitelenebilir:

  • Mermerleri ova ova, iyice temizledim.

Sonuna vas─▒ta eki (-le) eklenen pek ├žok kelime c├╝mlede durum zarf─▒ g├Ârevinde kullan─▒labilir:

  • Azarlamak yerine g├╝zellikle anlatmal─▒s─▒n.
  • Odan─▒n kap─▒s─▒n─▒ h─▒zla kapatt─▒m.
  • ├ľ─čretmen ├Â─črencilerine sevgiyle bak─▒yordu.
  • Sanat├ž─▒, resimdeki ince detaylar─▒ ├Âzenle boyad─▒.

Miktar zarf─▒

Miktar veya nicelik zarflar─▒; fiilleri,zarflar─▒, fiilimsileri ve s─▒fatlar─▒ miktar, derece, ├Âl├ž├╝ bak─▒m─▒ndan etkileyen ve s─▒n─▒rlayan zarflard─▒r. Biraz, fazla, ├žok, daha, en, pek, az gibi kelimeler miktar zarflar─▒na ├Ârnek olarak verilebilir. C├╝mlede nicelik zarf─▒n─▒ bulmak i├žin s─▒fat veya zarfa "ne kadar" sorusu sorulur.

  • Ba┼čar─▒l─▒ olabilmek i├žin ├žok ├žal─▒┼čmal─▒y─▒m.
  • Dolaptaki s├╝tten biraz i├žtim.
  • Kendini turnuvadan ├Ânce fazla yormamal─▒s─▒n.

Yer-y├Ân zarf─▒

Fiilleri, yer-y├Ân bak─▒m─▒ndan belirtir. ─░leri, geri, a┼ča─č─▒, yukar─▒, beri, gibi kelimeler s─▒kl─▒kla kullan─▒lan yer-y├Ân zarflar─▒d─▒r:

  • Biraz ileri gidin.

Yer-y├Ân zarflar─▒ ismin h├ól eklerini almaz:

  • A┼ča─č─▒ indim. ("a┼ča─č─▒ya" h├óli isimdir)
  • Biraz ├Âte git. ("├Âteye" h├óli isimdir)
  • ─░leri do─čru ko┼čmaya ba┼člad─▒. ("ileriye" h├óli isimdir) Hal eki alan yer-y├Ân kelimeleri zarf olmaz.

Soru zarf─▒

Fiilleri ve fiilimsileri soru y├Ân├╝nden etkileyen zarflard─▒r: neden, niye, ni├žin, nas─▒l, ne zaman, ne kadar vb. Zarflar─▒ bulmak i├žin sorulan sorular─▒n tamam─▒n─▒ kapsar.

  • Buraya nas─▒l geldiniz?
  • Eve ne zaman var─▒r─▒z?
  • K─▒rm─▒z─▒ Ba┼čl─▒kl─▒ K─▒z kurda "Neden senin a─čz─▒n bu kadar b├╝y├╝k?" diye sordu.
  • Ni├žin g├Âky├╝z├╝ bu kadar mavi?
  • Sizin bah├ženiz niye bu kadar geni┼č?
  • ┼×ehrimizi nas─▒l buldunuz?
  • Yeni elbisemi nas─▒l buldun?
  • Yolculuk ne kadar s├╝r├╝yor?

Baz─▒ ├Ânemli konular

Daha ├Ânce belirtildi─či ├╝zere isim soylu pek ├žok kelime hem s─▒fat hem de zarf olarak kullan─▒labilir:

  • Eski evimizdeki e┼čyalar─▒ yeni eve getirdim. (niteleme s─▒fat─▒)
  • Eve yeni geldim. (zaman zarf─▒)

Bir ismi niteleyen kelimeler -bu isim c├╝mlenin y├╝klemi olsa dahi- s─▒fatt─▒r:

  • H─▒zl─▒ bir yar─▒┼č├ž─▒yd─▒. (s─▒fat. "Yar─▒┼č├ž─▒" kelimesi isimdir. "-di" ek-fiili ile y├╝klem yap─▒lm─▒┼čt─▒r.)
  • Otomobili ├žok h─▒zl─▒ kullan─▒yordu. (zarf. "Kullanmak" fiildir.)

Zarflar genellikle fiilden hemen ├Ânce kullan─▒l─▒r:

  • Fasulyeler iyice b├╝y├╝d├╝.

Adla┼čma

Zarflar isim soylu kelimelerdir. C├╝mlede zarf g├Ârevinde kullan─▒lmad─▒klar─▒nda yeniden isme d├Ân├╝┼č├╝rler:

  • ─░┼člerin yolunda iken yar─▒n─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmeli ve yat─▒r─▒m yapmal─▒s─▒n. (isim)
  • Yar─▒n okula gidecek misin? (zarf)

Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski