bilim kurgu

 

bilim kurgu

Bilimkurgu, bilim kurgu ya da bilim-kurgu, yak─▒n ya da uzak gelecek ile ilgili ├Âyk├╝lerin bug├╝n olas─▒ olmayan bilim ve teknoloji unsurlar─▒n─▒ da kullanarak olu┼čturulmas─▒d─▒r. Bilimkurgu bazen ge├žmi┼či de kurgulayabilir. Bilimkurgu kitap, sanat eserleri, televizyon, film, bilgisayar oyunlar─▒, tiyatro eserleri ve di─čer kitle ileti┼čim ara├žlar─▒nda bulunabilir. Yap─▒sal ve pazarlama ba─člam─▒nda bilimkurgu g├╝ncel ger├žeklik i├žinde bulunmayacak kurgusal ├Âgeler i├žeren yarat─▒c─▒ ├žal─▒┼čmalar─▒ tan─▒mlamak i├žin kullan─▒labilir. Bu tan─▒mlama fantastik, korku ve ilgili t├╝rleri de i├žerir.

Bilimkurgu eserlerinin fantastik eserlerden fark─▒ hik├óye kapsam─▒ndaki kurgusal ├Âgelerin ├žoklukla do─ča kanunlar─▒ ├╝zerine yap─▒lm─▒┼č bilimsel ├Ânermeler ya da ispatlar dahilinde olas─▒ olmas─▒d─▒r (yine de hik├óyedeki baz─▒ ├Âgeler h├ól├ó tamamen yarat─▒c─▒ kurgulardan ibarettir). B├Âylesi farkl─▒l─▒klar─▒n sonu├žlar─▒n─▒ ke┼čfetmek bilimkurgunun, onu "fikirlerin edebiyat─▒" yapan geleneksel amac─▒d─▒r. Bilimkurgu ├žoklukla, bilinen ger├žekli─če ayk─▒r─▒ kurgulamalar i├žindeki alternatif olas─▒l─▒klar hakk─▒nda e─člendirici ve rasyonel olarak yazmak ├╝zerine kuruludur.

Bu kurgulamalar:

  • Gelecek, alternatif zaman dilimleri ya da bilinen tarih ve arkeolojik kay─▒tlarla ├želi┼čen ge├žmi┼č zaman kurgulamalar─▒.
  • D─▒┼č uzay, di─čer d├╝nyalar ya da Uzayl─▒lar i├žeren kurgulamalar.
  • Bilinen do─ča yasalar─▒na ayk─▒r─▒ teknoloji ve bilimsel kurallar i├žeren hik├óyeler
  • Zamanda yolculuk ya da psiyonik, nanoteknoloji gibi yeni teknolojiler, ─▒┼č─▒k h─▒z─▒ ├╝zerinde seyahat, robotlar ya da yeni politik ya da sosyal sistemler (├Ârnek: bir distopya) gibi yeni bilimsel kurallar─▒n ke┼čfi ya da uygulanmas─▒n─▒ i├žeren hik├óyeler olabilir.

{tocify} $title={─░├žindekiler}

Tan─▒mlar

Bilimkurgu ├žok ├že┼čitli alt t├╝rleri ve temalar─▒ i├žerdi─činden tan─▒m─▒n─▒ yapmak zordur.

Yazar ve edit├Âr Damon Knight "bilimkurgu s├Âyledi─čimiz zaman g├Âsterdi─čimiz ┼čeydir" demi┼čtir. Yazar Mark C. Glassy taraf─▒ndan yap─▒lan bir tan─▒mlama bilimkurgu tan─▒m─▒n─▒ pornografiye benzetir: "Onun ne oldu─čunu bilmezsiniz ama onu g├Âr├╝nce tan─▒rs─▒n─▒z." Vladimir Nabokov, e─čer tan─▒mlamalar─▒m─▒z─▒ ├žok dikkatli yaparsak William Shakespeare'in The Tempest adl─▒ oyununun bilimkurgu olarak kabul edilmesi gerekti─čini s├Âylemi┼čtir.

Bilimkurgu yazar─▒ Robert A. Heinlein'e g├Âre bilimkurgunun k─▒sa ve kullan─▒┼čl─▒ bir tan─▒m─▒, "gelecekteki olas─▒ olaylar hakk─▒nda, tamamen, ger├žek d├╝nya, ge├žmi┼č ve gelecek ile ilgili yeterli bilgiye, do─ča ve bilimsel y├Ântemin tam olarak anla┼č─▒lmas─▒na dayal─▒ ger├žek├ži kurgular"d─▒r. Rod Serling'in tan─▒m─▒ ┼č├Âyledir: "Fantastik imkans─▒z─▒n olas─▒ yap─▒lmas─▒d─▒r. Bilimkurgu ise olanaks─▒z─▒n m├╝mk├╝n k─▒l─▒nmas─▒d─▒r." Lester Del Rey ise ┼č├Âyle yazar: "Sad─▒k bir hayran─▒ bile bilimkurgunun ne oldu─čunu a├ž─▒klamakta zorlan─▒r, tam ve tatminkar bir a├ž─▒klamas─▒n─▒n olmamas─▒ ise bilimkurgunun kolayca tan─▒mlanabilecek s─▒n─▒rlar─▒n─▒n olmamas─▒ndand─▒r."

Forrest J. Ackerman 1954 y─▒l─▒nda ilk olarak "sci-fi" (k─▒saltma: science fiction) terimini kullanm─▒┼čt─▒r. Bilimkurgu pop├╝ler k├╝lt├╝re girdik├že bu alanda aktif olan yazarlar ve bilimkurgu hayranlar─▒ bu terimi d├╝┼č├╝k b├╝t├želi, d├╝┼č├╝k teknolojili ve kalitesiz filmlerle ├Âzde┼čle┼čtirmi┼člerdir. 1970'lerde Terry Carr ve Damon Knight gibi bilimkurgu ele┼čtirmenleri "sci-fi" terimini ├žal─▒nt─▒ ve kalitesiz ├žal─▒┼čmalar─▒ ger├žek bilimkurgu eserlerinden ay─▒rt etmek i├žin kullan─▒yorlard─▒. 1978 civar─▒nda Susan Wood ve di─čerleri terimin ─░ngilizcedeki telaffuzundan esinlenerek skiffy kelimesini t├╝rettiler. Peter Nicholls bilimkurgu yazar ve okurlar─▒ aras─▒ndaki yayg─▒n tercihin "SF" (ya da "sf") k─▒saltmas─▒n─▒ kullanmak oldu─čunu yazar. David Langford'un ayl─▒k fanzini Ansible'da, "Di─čerlerinin Bizi G├Ârd├╝─č├╝ Gibi..." ad─▒nda, bilimkurgu t├╝r├╝ d─▒┼č─▒ndaki insanlar─▒n bilimkurguyu a┼ča─č─▒lamak i├žin kulland─▒klar─▒ say─▒s─▒z "sci-fi" ├Ârneklerini sunan d├╝zenli bir k├Â┼če vard─▒r.

Tarihi

─░lk bilimkurgu eserleri olarak 2. y├╝zy─▒lda Lucian'─▒n True History'si, 1001 Gece Masallar─▒'ndaki baz─▒ hik├óyeler, 10. y├╝zy─▒lda The Tale of the Bamboo Cutter, 13. y├╝zy─▒lda Ibn al-Nafis 'in Theologus Autodidactus'u, Cyrano de Bergerac'─▒n Voyage de la Terre ├á la Lune'u ve 17. y├╝zy─▒lda Des ├ętats de la Lune et du Soleil g├Âr├╝lmesine ra─čmen d├╝nyay─▒ kurgu ve hik├óyecilik vas─▒tas─▒yla anlama konusunda bilimkurgunun ├Âncelleri mitolojiye dayan─▒r. Ak─▒l ├ža─č─▒ ve modern bilimin geli┼čmesini takiben Voltaire'in Microm├ęgas'─▒, Jonathan Swift'in Gulliver'in Seyahatleri ve Kepler'in Somnium'u ilk ger├žek bilimkurgu ├Ârneklerindendir. Somnium Carl Sagan ve Isaac Asimov taraf─▒ndan ilk bilimkurgu hik├óyesi olarak g├Âsterilir. Aya yap─▒lan bir yolculu─ču ve oradan d├╝nyan─▒n hareketinin nas─▒l g├Âr├╝nd├╝─č├╝n├╝ anlat─▒r.

18. y├╝zy─▒lda roman─▒n bir edebiyat t├╝r├╝ olarak geli┼čmesini takiben 19. y├╝zy─▒l ba┼člar─▒nda Mary Shelley'in kitaplar─▒ Frankenstein ve The Last Man bilimkurgu roman formunun tan─▒mlanmas─▒na yard─▒mc─▒ olmu┼č, ard─▒ndan Edgar Allan Poe aya seyahat ile ilgili bir hik├óye yazm─▒┼čt─▒r. 19. y├╝zy─▒l boyunca daha ba┼čka ├Ârnekler de ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Elektrik, telgraf ve yeni ula┼č─▒m teknolojilerinin do─ču┼čuyla birlikte Jules Verne ve H. G. Wells gibi yazarlar bilimkurgu camias─▒nda yayg─▒n kabul g├Âren yeni bir t├╝r yaratt─▒lar. Bu t├╝r 19. y├╝zy─▒l sonlar─▒nda Britanya'da "bilimsel macera" olarak adland─▒r─▒l─▒yordu. Edwin Abbott'un 1884'te yay─▒nlad─▒─č─▒ Flatland: A Romance of Many Dimensions gibi ├Ârneklerle bu t├╝r ├že┼čitlendi. "Bilimsel macera" terimi 20. y├╝zy─▒l ba┼člar─▒na kadar Olaf Stapledon gibi yazarlarca kullan─▒lmaya devam etti.

20. y├╝zy─▒l ba┼člar─▒nda ortaya ├ž─▒kan ucuz bilimkurgu dergileri ├žo─čunlu─ču Amerikal─▒ olan ve Amazing Stories dergisinin kurucusu Hugo Gernsback'ten etkilenen yeni bir yazar ku┼ča─č─▒n─▒n do─čmas─▒na yard─▒m etti. 1930'lar─▒n sonlar─▒nda John W. Campbell'in Astounding Science Fiction dergisinin edit├Ârl├╝─č├╝ne gelmesiyle birlikte New York City'de Futurians ad─▒yla an─▒lan, i├žlerinde Isaac Asimov, Damon Knight, Donald A. Wollheim, Frederik Pohl, James Blish, Judith Merril gibi isimlerin de bulundu─ču b├╝y├╝k bir yazar kitlesi olu┼čtu. Bu d├Ânemin di─čer tan─▒nm─▒┼č yazarlar─▒ Robert A. Heinlein, Arthur C. Clarke, A. E. van Vogt ve Stanislaw Lem'dir. Campbell'in Astounding'in ba┼č─▒nda bulundu─ču d├Ânem bilimkurgunun alt─▒n ├ža─č─▒ olarak kabul edilir. Bu d├Ânemin karakteristik ├Âzelli─či bilimsel ba┼čar─▒lar ve geli┼čmeyi ├Âven kat─▒ bilimkurgu hik├óyeleridir. Bu d├Ânem sava┼č sonras─▒ teknolojik ilerlemelere kadar s├╝rm├╝┼čt├╝r, sonras─▒nda Pohl'├╝n y├Ânetimindeki Galaxy gibi dergiler ve yeni bir yazarlar ku┼ča─č─▒ Campbell tarz─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda eserler vermeye ba┼člad─▒lar.

1950'lerde Beat ku┼ča─č─▒ i├žinde William S. Burroughs gibi kurgusal yazarlar bulunuyordu. 1960'lar ve 1970'lerin ba┼č─▒nda Frank Herbert, Samuel R. Delany, Roger Zelazny, Harlan Ellison gibi yazarlar yeni e─čilimler, fikirler ve yaz─▒ stilleri ke┼čfettiler, bu s─▒rada ├žo─čunlu─ču Britanyal─▒ bir grup yazar da New Wave olarak adland─▒r─▒l─▒yordu. 1970'lerde Larry Niven ve Poul Anderson gibi yazarlar kat─▒ bilimkurguyu yeniden tan─▒mlamaya ba┼člad─▒lar. Ursula K. Le Guin ve di─čerleri de sosyal bilimkurgu tarz─▒na ├Ânc├╝l├╝k ettiler.

1980'lerde William Gibson gibi cyberpunk yazarlar─▒ geleneksel optimizmden ayr─▒l─▒p geleneksel bilimkurgunun ilerlemesini desteklediler. Star Wars bilimsel do─čruluktan daha fazla hik├óye ve karakterlere odaklanarak uzay operas─▒ tarz─▒na yeni bir ilgi olu┼čmas─▒na yard─▒mc─▒ oldu. C. J. Cherryh'nin Uzayl─▒lar ve komplike bilimsel m├╝cadeleler ├╝zerine detayl─▒ ara┼čt─▒rmalar─▒ belirli bir yazar gubunu etkiledi. ├çevresel sorunlar, k├╝resel a─č ve geni┼čleyen bilgi evreninin etkileri, biyoteknoloji ve nanoteknoloji ile ilgili sorular, So─čuk Sava┼č'─▒n ard─▒ndan k─▒tl─▒k sonras─▒ toplumlar─▒na olu┼čan ilgi gibi konular 1990'larda ortaya ├ž─▒km─▒┼č temalardand─▒r; Neal Stephenson'un The Diamond Age adl─▒ eseri bu konular─▒ kapsaml─▒ olarak inceler. Lois McMaster Bujold'un Vorkosigan romanlar─▒ karakter odakl─▒ hik├óyeleri yeniden ├Ân plana ├ž─▒kard─▒. Star Trek: The Next Generation adl─▒ televizyon dizisi, i├žlerinde en ├žok tutulan─▒ Babylon 5 olan bir bilimkurgu dizileri furyas─▒ ba┼člatt─▒. H─▒zl─▒ teknolojik ilerlemenin yaratt─▒─č─▒ kayg─▒lar ilk kez Vernor Vinge'in roman─▒ Marooned in Realtime ile pop├╝ler olan teknolojik yaln─▒zl─▒k kavram─▒ etraf─▒nda ┼čekillendi ve di─čer yazarlarca da kullan─▒ld─▒.

Yeni fikirler

Bilimkurgu bir yandan geli┼čmeyi ve gelecekteki teknolojileri ele┼čtirirken bir yandan da yeni fikirler ve yeni teknolojiler olu┼čturur. Bu konu bilimsel ├ževrelerden ziyade edebi ve sosyolojik olarak tart─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r. Sinema ve medya kuramc─▒s─▒ Vivian Sobchack bilimkurgu filmi ile teknolojik hayal g├╝c├╝ aras─▒ndaki diyalo─ču dikkatle g├Âzden ge├žirir. Teknoloji sanat├ž─▒lar─▒n kurgusal konular─▒ betimlemesine etki etmez ancak kurgusal d├╝nya hayal g├╝c├╝n├╝ geni┼čleterek bilime katk─▒da bulunur. Bilimkurgunun ilk y─▒llar─▒nda Arthur C. Clarke gibi yazarlarla daha yayg─▒n olmakla birlikte, Michael Crichton gibi yeni yazarlar halihaz─▒rda olanaks─▒z olan teknolojileri ger├žeklenmeye ├žok yakla┼čt─▒racak yollar bulabilmektedir. Nanoteknoloji alan─▒nda bu, Ottawa ├ťniversitesi profes├Âr├╝ Jos├ę Lopez'in "Bridging the Gaps: Science Fiction in Nanotechnology" adl─▒ makalesinde belgelenmi┼čtir. Lopez, kurgusal evrenlerin teorik ├Ânermeleriyle bilimsel nanoteknoloji operasyonlar─▒n─▒ ili┼čkilendirmi┼čtir.

Alt t├╝rleri

Yazarlar ve film yap─▒mc─▒lar─▒ geni┼č bir fikirler yelpazesinde eserler verirler ancak pazarlamac─▒lar ve sanat ele┼čtirmenleri bu edebi ve g├Ârsel ├žal─▒┼čmalar─▒ farkl─▒ kategorilere ya da t├╝rler ve alt-t├╝rlere ay─▒rmak e─čilimindedirler. Baz─▒ ├žal─▒┼čmalar birden fazla tan─▒mlanm─▒┼č t├╝re tekab├╝l etti─činden, di─čerleri tan─▒mlanm─▒┼č t├╝rlerin d─▒┼č─▒nda ya da aras─▒nda kalabildi─činden, ayr─▒ca pazarlamac─▒lar─▒n t├╝r tan─▒mlamalar─▒ ile edebi ele┼čtirmenlerinki aras─▒nda ciddi farkl─▒l─▒klar olmas─▒ndan ├Ât├╝r├╝, bu i┼člem pek kolay olmamaktad─▒r.

Kat─▒ bilimkurgu

Kat─▒ bilimkurgu (─░ngilizce: Hard "SF")'nun karakteristik ├Âzellikleri, fizik, astrofizik, kimya gibi ├Âl├ž├╝lebilir bilimlerin eksiksiz detaylar─▒na s─▒k─▒ bi├žimde ba─čl─▒ olmas─▒ ya da daha ileri teknolojilerin olas─▒ k─▒ld─▒─č─▒ evrenleri titizlikle betimlemesidir. Gelecek ├╝zerine yap─▒lm─▒┼č do─čru ├Âng├Âr├╝lerin pek ├žo─ču kat─▒ bilimkurgu alt-t├╝r├╝nden gelmekle birlikte ├žok say─▒da yanl─▒┼č ├Âng├Âr├╝ de ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. ├ľrne─čin Arthur C. Clarke, sabit y├Âr├╝ngeli ileti┼čim uydular─▒n─▒ do─črulukla ├Âng├Ârmesine ra─čmen "ay kraterlerindeki derin aytozu katmanlar─▒" ├Âng├Âr├╝s├╝nde yan─▒lm─▒┼čt─▒r. Gregory Benford, Geoffrey A. Landis gibi baz─▒ kat─▒ bilimkurgu yazarlar─▒ ayn─▒ zamanda birer bilim insan─▒d─▒rlar. Rudy Rucker ve Vernor Vinge ise yazarl─▒─č─▒n yan─▒ s─▒ra matematik├židirler. Hal Clement, Larry Niven, Robert J. Sawyer ve Stephen Baxter bu alt-t├╝r├╝n di─čer kayda de─čer yazarlar─▒d─▒r.

Sosyal bilimkurgu

"Sosyal bilimkurgu" terimi psikoloji, ekonomi, politik bilimler, sosyoloji, antropoloji gibi sosyal bilimleri esas alan ├žal─▒┼čmalar─▒ tan─▒mlamak i├žin kullan─▒labilir. Bu alandaki kayda de─čer yazarlar aras─▒nda Ursula K. Le Guin ve Philip K. Dick say─▒labilir. Terim ├Âncelikli olarak karakterler ve duygular ├╝zerine odaklanan hik├óyeleri tan─▒mlar. SFWA B├╝y├╝k Ustas─▒ Ray Bradbury bu sanat─▒n tan─▒nm─▒┼č bir ├╝stad─▒d─▒dr. Baz─▒ yazarlar kat─▒ bilimkurgu ve sosyal bilimkurgu aras─▒ndaki s─▒n─▒r─▒ bulan─▒kla┼čt─▒rm─▒┼člard─▒r. ├ťtopya ve distopya hik├óyeleri sosyal bilimkurgunun dallar─▒d─▒r;The Handmaid's Tale, BinDokuzy├╝zSeksenD├Ârt ve Brave New World gibi hik├óyeler sosyal bilimkurgu ├Ârnekleri aras─▒ndad─▒r. Gulliver'in Seyahatleri gibi fantastik ortamlarda ge├žen hicivsel romanlar yarat─▒c─▒ kurgulamalar olarak kabul edilebilir.

Cyberpunk

Cyberpunk t├╝r├╝ 1980'lerin ba┼č─▒nda ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r; "sibernetik"(─░ngilizce: cybernetics) ve "punk" kelimelerinin bile┼čimidir ve ilk olarak yazar Bruce Bethke'nin Amazing Science Fiction Stories dergisinin Kas─▒m 1983 say─▒s─▒nda yay─▒nlanan "Cyberpunk" adl─▒ k─▒sa ├Âyk├╝s├╝yle ke┼čfedilmi┼čtir. Daha sonra William Gibson'─▒n siber uzay─▒ tan─▒mlad─▒─č─▒na inan─▒lan kitab─▒ Neuromancer ile rafine edilmi┼čtir. Zaman dilimi genellikle yak─▒n gelecektir ve ortam da genellikle distopyand─▒r. Cyberpunk'─▒n yayg─▒n temalar─▒ i├žinde bilgi teknolojilerindeki geli┼čmeler, ├Âzellikle ─░nternet (ya da siber uzay) ve ┼čirketlerin devletlerden daha etkin oldu─ču demokrasi ├Âtesi toplumsal kontrol sistemleri say─▒labilir. Nihilizm, post-modernizm ve kara film teknikleri yayg─▒n olarak kullan─▒l─▒r ve lider karakterler memnuniyetsiz ya da isyankar anti-kahramanlar olabilir. Bu t├╝r├╝n kayda de─čer yazarlar─▒ William Gibson, Bruce Sterling, Alfred Bester ve Pat Cadigan'd─▒r. James O'Ehley 1982 yap─▒m─▒ Blade Runner filmini g├Ârsel cyberpunk t├╝r├╝ne kesin bir ├Ârnek olarak g├Âsterir.

Zamanda yolculuk

Zamanda yolculuk hik├óyelerinin ├Âncellerini 18. ve 19. y├╝zy─▒llarda g├Ârebiliriz. Bu alt-t├╝r H. G. Wells'in Zaman Makinas─▒ roman─▒yla pop├╝ler olmu┼čtur. Bu t├╝rdeki hik├óyeler b├╝y├╝kbaba paradoksu gibi mant─▒ksal sorunlar y├╝z├╝nden olduk├ža komplikedir. Zamanda yolculuk, romanlarda ve gerek genel temal─▒ televizyon dizilerinin i├žinde tek b├Âl├╝m olarak (├Ârnek:Uzay Yolu dizisi "Sonsuzlu─čun K─▒y─▒s─▒ndaki ┼×ehir" b├Âl├╝m├╝), gerekse ayr─▒ yap─▒m olarak (├Ârnek:The Flipside of Dominick Hide) olduk├ža yayg─▒n olarak kullan─▒lan bir konudur. 1963 y─▒l─▒nda ba┼člayan ve 2014 y─▒l─▒nda devam etmekte olan "Doctor Who" adl─▒ dizide, zaman yolculu─ču ve paralel evrenlerle ilgili ├Ârnekler sunan, uzun soluklu bir dizidir. Ba┼črol karakteri olan Doctor "Zaman Lordu"dur.

Alternatif tarih

Alternatif tarih hik├óyeleri tarihsel olaylar─▒n farkl─▒ bi├žimde ger├žekle┼čmesi ├Ânermesi ├╝zerine kuruludur. Bu hik├óyeler ge├žmi┼či de─či┼čtirmek i├žin zaman yolculu─čunu kullanabilir ya da basit├že bizimkinden farkl─▒ tarihe sahip bir evren kurabilir. T├╝r├╝n klasikleri aras─▒nda Ward Moore'un Amerikan ─░├ž Sava┼č─▒n─▒ G├╝neylilerin kazand─▒─č─▒ Bring the Jubileesi, II. D├╝nya Sava┼č─▒n─▒ Almanya ve Japonya'n─▒n kazand─▒─č─▒ Philip K. Dick'in The Man in the High Castle─▒ say─▒labilir. Ad─▒n─▒ Murray Leinster'in erken d├Ânem hik├óyesi Sidewise in Timedan alan Sidewise Alternatif Tarih ├ľd├╝l├╝ bu alt-t├╝r├╝n en iyilerini belirler. Harry Turtledove bu alt-t├╝r├╝n en ├Ânde gelen yazarlar─▒ndand─▒r ve kendisinden s─▒kl─▒kla "alternatif tarihin ustas─▒" olarak bahsedilir.

Askeri bilimkurgu

Askeri bilimkurgu ulusal, gezegenleraras─▒ ya da evrenleraras─▒ silahl─▒ g├╝├žlerin ├žat─▒┼čmas─▒ ├╝zerine kurulur; ├Âncelikli karakterler genellikle askerlerdir. Hik├óyeler askeri teknoloji ile ilgili detaylar, prosed├╝rler, t├Ârenler ve askeri tarih i├žerir; askeri hik├óyeler tarihsel ├žat─▒┼čmalarla paralellik ihtiva edebilir. Gordon Dickson'un Dorsai romanlar─▒ ve Heinlein'in Y─▒ld─▒zgemisi Askerleri erken d├Ânem ├Ârnekleridir. Joe Haldeman'─▒n The Forever War adl─▒ eseri erken yazarlar─▒n II. D├╝nya Sava┼č─▒ d├Ânemi hik├óyelerine Vietnam Sava┼č─▒ d├Ânemi ile verdi─či ele┼čtirel bir cevapt─▒r. ├ľnde gelen askeri bilimkurgu yazarlar─▒ David Drake, David Weber ve S. M. Stirling'dir. Baen Books yay─▒nevi askeri bilimkurgu yazarlar─▒n─▒ yeti┼čtirmesiyle tan─▒n─▒r.

─░nsan├╝st├╝ varl─▒klar

─░nsan├╝st├╝ varl─▒klarla ilgili hik├óyeler normalin d─▒┼č─▒nda kabiliyetleri olan canl─▒lar─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒ konu al─▒r. Bu durum Olaf Stapledon'un Odd John adl─▒ roman─▒nda oldu─ču gibi do─čal nedenlerden ya da A.E. Van Vogt'un roman─▒ Slan da oldu─ču gibi kas─▒tl─▒ denemelerle ortaya ├ž─▒kabilir. Bu hik├óyeler genellikle bu varl─▒klar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ yabanc─▒la┼čma ve toplumun bu varl─▒klara olan tepkisine odakl─▒d─▒r. Bu alt-t├╝r ger├žek ya┼čamda insan ├žo─čalt─▒lmas─▒ konusunun tart─▒┼č─▒lmas─▒nda rol oynam─▒┼čt─▒r.

D├╝nyan─▒n Sonu

Mah┼čer kurgusu n├╝kleer sava┼č, salg─▒n hastal─▒klar ya da di─čer afetler sonucunda uygarl─▒─č─▒n sonunun gelmesini ya da afetler sonras─▒ d├╝nyan─▒n durumunu konu al─▒r. George R. Stewart'─▒n Earth Abides ve Pat Frank'─▒n Alas, Babylon romanlar─▒ t├╝r├╝n tipik ├Ârnekleridir. Mah┼čer kurgusu genelde afetin olu┼ču ve hemen sonras─▒yla ilgilenirken mah┼čer sonras─▒ kurgulamalar Cormac McCarthy'nin Yolundaki gibi yak─▒n d├Ânemi ya da Russell Hoban'─▒n Riddley Walker roman─▒nda oldu─ču gibi afetin olu┼čundan y├╝zy─▒llar sonras─▒n─▒ anlatabilir.

Uzay operas─▒

Uzay operas─▒ k─▒smen ya da tamamen uzayda ge├žen ve g├╝├žl├╝ (bazen de hayali) teknoloji ve kabiliyetlere sahip rakipler aras─▒ndaki ├žat─▒┼čmay─▒ da i├žeren romantik hik├óyeler, ├žoklukla melodramatik maceralard─▒r. Uzay operas─▒n─▒n en ├Ânemli ├Âzelli─či ortam, karakterler, sava┼člar, g├╝├žler ve temalar─▒n ├žok b├╝y├╝k ├Âl├žekli olma e─čilimidir. Bu hik├óyeler tipik olarak Homer'ci gelene─či takip ederler: "K├╝├ž├╝k bir macerac─▒ grup, kendi g├╝├žleriyle k─▒yaslanamayacak b├╝y├╝kl├╝kteki sava┼č├ž─▒ g├╝├žlere kar┼č─▒ m├╝cadele verir". Alastair Reynolds'un Revelation Space serisi ve ├žok pop├╝ler olan Star Wars ├╝├žlemeleri bu t├╝r├╝n ├Ârnekleridir.

Uzay westerni

Uzay westerni Amerikal─▒ western hik├óyelerini f├╝t├╝ristik uzay arka plan─▒nda sunmas─▒yla asl─▒nda Uzay Operas─▒'n─▒n bir alt t├╝r├╝ olarak de─čerlendirilebilir. Bu hik├óyeler tipik olarak yeni kolonize edilmi┼č ve Amerikan Vah┼či Bat─▒s─▒nda oldu─ču gibi ekonomik geli┼čme ve kanunsuzlu─čun h├╝k├╝m s├╝rd├╝─č├╝ zeminlerde kurulu ├Ânc├╝ yerle┼čimleri konu al─▒r.Joss Whedon'un Firefly TV serisi ve devam filmi Serenity bu t├╝r├╝n ├Ârnekleridir.

Di─čer alt t├╝rler

  • Feminist bilimkurgu - Feminist bilimkurgu, toplumun erkek i├žin olu┼čturdu─ču roller, kad─▒n ile erke─čin siyasi ve ki┼čisel g├╝├žleri aras─▒ndaki rol de─či┼čimleri gibi sorular ortaya atar. En kayda de─čer baz─▒ feminist bilimkurgu ├žal─▒┼čmalar─▒ cinsiyet farklar─▒n─▒n olmad─▒─č─▒ ├╝topik toplumlar ya da erkek egemenli─činin had safhada oldu─ču distopyalar kurgulayarak bu temalar─▒ i┼člemi┼čtir.
  • New Wave - New Wave terimi hem form hem de i├žerik olarak y├╝ksek derecede deneyselli─če ve dayanan, ince bir zevk ve ├Âzbilin├žle yaz─▒nsal ya da sanatsal duyarl─▒l─▒─č─▒ olan bilimkurgu ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ tan─▒mlamak i├žin kullan─▒lmaktad─▒r.
  • Steampunk buhar g├╝c├╝n├╝n hala yayg─▒n olarak kullan─▒ld─▒─č─▒, 19. y├╝zy─▒l ya da s─▒kl─▒kla Viktorya D├Ânemi ─░ngilteresinde ge├žen fakat H. G. Wells ve Jules Verne in ├žal─▒┼čmalar─▒nda oldu─ču gibi kurgusal teknolojiler ya da bilgisayar─▒n erken d├Ânemde icad─▒ gibi ger├žek teknolojik yenilikler de i├žeren bir kurgulama t├╝r├╝d├╝r.

Bilimkurgu bir sanat t├╝r├╝ olarak ├žok daha ├Ânceleri var oldu─ču halde, ad─▒na kavu┼čmas─▒ i├žin 50'li y─▒llarda bu ┼čekilde adland─▒rmas─▒n─▒ beklemi┼čtir.

─░lgili t├╝rler

Teorik kurgu, fantastik edebiyat ve korku

Teorik kurgu, bilimkurgu, fantastik, alternatif tarih (herhangi bir bilimsel ya da f├╝t├╝rist├╝k ├Âge i├žermeyebilir) ve hatta Jorge Luis Borges ve John Barth'─▒n eserlerinde oldu─ču gibi fantastik ├Âgeler i├žeren yaz─▒nsal eserleri de i├žine alan geni┼č bir aland─▒r. Baz─▒ edit├Ârler b├╝y├╝l├╝ ger├žek├žili─či de teorik kurgu t├╝r├╝ne katarlar.

Fantastik edebiyat

Fantastik edebiyat bilimkurgu ile yak─▒ndan ili┼čkilidir. Pek ├žok yazar her iki t├╝rde de eserler vermi┼čtir, hatta Anne McCaffrey ve Marion Zimmer Bradley gibi yazarlar─▒n iki t├╝r├╝n ortas─▒na denk d├╝┼čen eserleri de vard─▒r. Yazarlar─▒n kurdu─ču profesyonel organizasyonun ad─▒ "Science Fiction and Fantasy Writers of America" (SFWA), yani "Amerikan Bilimkurgu ve Fantastik Edebiyat Yazarlar─▒ Birli─či"'dir. Bilimkurgu kongreleri fantastik edebiyat konular─▒n─▒ d├╝zenli olarak g├╝ndemlerine al─▒rlar. J. K. Rowling gibi fantastik edebiyat yazarlar─▒ bilimkurgu alan─▒ndaki en b├╝y├╝k ├Âd├╝l Hugo ├ľd├╝l├╝ne lay─▒k g├Âr├╝lm├╝┼čt├╝r. Baz─▒ ├žal─▒┼čmalar alt-t├╝rler aras─▒nda kesin s─▒n─▒rlar ├žizmenin ne kadar zor oldu─čunu g├Âstermesine ra─čmen yazarlar ve okuyucular ├žo─čunlukla fantastik edebiyat ve bilimkurguyu birbirinden ay─▒r─▒rlar. Genel anlamda bilimkurgu bir g├╝n ger├žekle┼čme olas─▒l─▒─č─▒ olan ┼čeyleri anlat─▒rken fantastik edebiyat ├Âz├╝nde olanaks─▒z olan ┼čeylerden bahseder. B├╝y├╝ ve mitoloji fantastik edebiyat─▒n pop├╝ler konular─▒d─▒r. Baz─▒ ├Âyk├╝ler asl─▒nda bilimkurgu t├╝r├╝nde olmas─▒na ra─čmen fantastik ├Âgeler i├žerir. Bilimsel fantezi terimi zaman zaman bu t├╝r ├žal─▒┼čmalar─▒ anlatmak i├žin kullan─▒l─▒r.

Korku edebiyat─▒

Korku edebiyat─▒ do─ča d─▒┼č─▒ ve do─ča├╝st├╝ ├╝zerine kuruludur. Amac─▒ okuyucuyu zaman zaman ┼čiddet tasvirleri kullanarak rahats─▒z etmek ya da korkutmakt─▒r. Tarihsel olarak ola─čand─▒┼č─▒ edebiyat olarak da bilinmektedir. Korku edebiyat─▒ resmen bilimkurgunun bir dal─▒ olmamakla birlikte pek ├žok korku eseri bilimkurgu ├Âgeleri i├žerir. Mary Shelley'in Frankenstein roman─▒, canavar─▒n yarat─▒lmas─▒ bilimkurgusal bir temelde oldu─čundan, tam anlam─▒yla ilk bilimkurgu ├žal─▒┼čmas─▒ olarak tan─▒n─▒r. Edgar Allan Poe'nun ├žal─▒┼čmalar─▒ da bilimkurgu ve korku t├╝rlerinin tan─▒mlanmas─▒na yard─▒mc─▒ olmu┼čtur. G├╝n├╝m├╝zde korku edebiyat─▒ korku filmlerinin en pop├╝ler kategorilerindendir.

Gizemci edebiyat

Bilimkurgu bask─▒n temad─▒r, ancak g├╝ncel ger├žekli─če dayan─▒r. Orta edebiyat t├╝r├╝ say─▒labilir. Tom Clancy veya Michael Crichton'un romanlar─▒ gibi pek ├žok korku eseri ya da James Bond filmleri bu t├╝re dahil edilebilir. Kurt Vonnegut, Philip K. Dick, Stanis┼éaw Lem gibi yazarlar─▒n modernist ├žal─▒┼čmalar─▒ g├╝ncel ger├žekli─če kurgusal ya da varolu┼č├žu yakla┼č─▒mlar─▒yla bilimkurgu ve gizemcilik aras─▒ndaki s─▒n─▒rdad─▒rlar. Robert J. Sawyer'a g├Âre "Bilimkurgu ve gizemcilik aras─▒nda b├╝y├╝k bir uzla┼čma vard─▒r. ─░kisi de bulmaca ├ž├Âzmeyi te┼čvik eder ve akla yatk─▒n hik├óyeler gerektirirler." Isaac Asimov, Walter Mosley ve di─čer yazarlar bilimkurgu eserlerinde gizemci ├Âgelere yer vermi┼čler ya da tam tersine gizemci eserlerinde bilimkurgu ├Âgelerine yer vermi┼člerdir.

S├╝perkahraman edebiyat─▒

S├╝perkahraman edebiyat t├╝r├╝n├╝n karakteristik ├Âzelli─či, normalin ├žok ├╝zerinde yetenek ve g├╝├žleri olan varl─▒klar─▒n isteyerek ya da zorunluluktan dolay─▒ bir ├╝lke ya da evrendeki insanlara do─čal ya da s├╝per-g├╝├žl├╝ tehditlerin bertaraf edilmesinde yard─▒m etmeleridir. Pek ├žok s├╝per kahraman karakteri isteyerek ya da kazara kendilerini ileri teknolojiler, yabanc─▒ d├╝nyalar, zamanda ya da boyutlararas─▒nda yolculuk gibi ├Âgeler i├žeren bilimkurgusal ya da ger├žek olaylar─▒n i├žinde bulurlar, fakat bilimsel akla yatk─▒nl─▒k oran─▒ ger├žek bilimkurguya g├Âre d├╝┼č├╝kt├╝r. Bu t├╝r├╝n yazarlar─▒ aras─▒nda Stan Lee (├ľr├╝mcek Adam, Fantastik D├Ârtl├╝,X-Men ve Hulk'un yarat─▒c─▒lar─▒ndan); Marvel Comics i├žin Blade i ve DC Comics i├žin The New Teen Titans'─▒ yaratan Marv Wolfman, Uzay Yolu, Smallville TV serisi ├ľr├╝mcek Adam ve X-Men romanlar─▒yla Dean Wesley Smith ve Supermen in yazarlar─▒ Roger Stern ve Elliot S. Maggin say─▒labilir.

Camia ve hayran topluluklar─▒

Bilimkurgu hayranlar─▒n─▒n olu┼čturdu─ču topluluk bir edebiyat ve fikir camias─▒d─▒r. Yeni fikirlerin toplumun geni┼č kitlelerine yay─▒lmadan ├Ânce ortaya ├ž─▒k─▒p geli┼čti─či bir k├╝lt├╝r ortam─▒d─▒r. Bu camian─▒n ├╝yeleri bilimkurgu fanlar─▒ olarak bilinir. Bu kitle birbirleriyle bilimkurgu kongreleri ve kul├╝pleri, yaz─▒l─▒ ve sanal fanzinler, internet siteleri, adres listeleri ya da di─čer vas─▒talarla s├╝rekli olarak temas halindedirler.

Bilimkurgu hayranlar─▒ toplulu─ču Amazing Stories dergisindeki Mektuplar k├Â┼česinden ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. K─▒sa s├╝re i├žinde bilimkurgu hayranlar─▒ birbirlerine mektuplar yazmaya, fanzin olarak bilinmeye ba┼članan gayri resmi yay─▒nlarda g├Âr├╝┼člerini payla┼čmaya ba┼člad─▒lar. D├╝zenli irtibat kurulduktan sonra bilimkurgu fanlar─▒ birbirleriyle tan─▒┼čmak istediler ve yerel kul├╝pler kuruldu. 1930'larda ilk bilimkurgu kongresi geni┼č bir b├Âlgedeki bilimkurgu fanlar─▒n─▒ bir araya getirdi. ─░nternet ortaya ├ž─▒k─▒p daha geni┼č kitleler aras─▒nda ileti┼čim kurulana dek kongreler, kul├╝pler ve fanzinler bilimkurgu hayranlar─▒n─▒n yo─čunluklu aktivite t├╝rleri olarak kald─▒.

├ľd├╝ller

Bilimkurgu d├╝nyas─▒n─▒n en sayg─▒ duyulan ├Âd├╝lleri D├╝nya Bilimkurgu Cemiyeti'nin da─č─▒tt─▒─č─▒ Hugo ├ľd├╝l├╝ ve SFWA'n─▒n da─č─▒tt─▒─č─▒ Nebula ├ľd├╝l├╝d├╝r. Bilimkurgu sinemas─▒n─▒n kayda de─čer bir ├Âd├╝l├╝ ise Saturn ├ľd├╝l├╝d├╝r. Her y─▒l Bilimkurgu, Fantezi ve Korku Filmleri Akademisi taraf─▒ndan da─č─▒t─▒l─▒r.

Kanada'daki Aurora ├ľd├╝l├╝ gibi ulusal ├Âd├╝ller, Orycon'da da─č─▒t─▒lan ve KuzeyBat─▒ Pasifik'ten gelen ├žal─▒┼čmalara verilen Endeavour ├ľd├╝l├╝ gibi b├Âlgesel ├Âd├╝ller, Chesley ├ľd├╝l├╝ gibi ├Âzel ilgi alanlar─▒n─▒n ya da alt-t├╝rlerin de─čerlendirildi─či ├Âd├╝ller de vard─▒r. Lotus ├ľd├╝l├╝ gibi, dergilerin yapt─▒─č─▒ okuyucu oylamalar─▒ sonucunda da─č─▒t─▒lan ├Âd├╝ller de mevcuttur.

Kongreler, kul├╝pler ve organizasyonlar

D├╝nyan─▒n ├že┼čitli ┼čehirlerinde d├╝zenli olarak yerel, b├Âlgesel, ulusal ya da uluslararas─▒ kat─▒l─▒ml─▒ bilimkurgu kongreleri ger├žekle┼čtirilir. Genel ilgi alanl─▒ kongrelerde bilimkurgunun t├╝m konular─▒ i┼členirken di─čer kongreler ise medya hayranl─▒─č─▒, filking, gibi ├Âzel ilgi alanlar─▒na odakl─▒d─▒r. Medyaya y├Ânelik pek ├žok aktivite ticari sponsorlar taraf─▒ndan organize edilmekle birlikte kongrelerin ├žo─ču k├ór amac─▒ g├╝tmeyen organizasyonlar─▒n g├Ân├╝ll├╝ ├žal─▒┼čmalar─▒ ile ger├žekle┼čtirilir. Kongre aktiviteleri "program" olarak adland─▒r─▒l─▒r. Bunlar paneller, okuma ve imza seanslar─▒, maskeli balolar ve di─čer etkinlikler olabilir. Kongre boyunca s├╝rekli olarak ger├žekle┼čtirilen sat─▒┼č standlar─▒, sanat g├Âsterileri, ikram ve a─č─▒rlama salonlar─▒ gibi aktiviteler program─▒n par├žas─▒ de─čildir.

Pamela Dean reading Minicon da
Pamela Dean reading Minicon da

Kongreler ├Âd├╝l t├Ârenlerine evsahipli─či de yapabilir, ├Ârne─čin Hugo ├ľd├╝l├╝ her y─▒l Worldcon kongresinde sahibini bulur. Bilimkurgu kul├╝pleri, y─▒l boyunca bilimkurgu fanlar─▒ i├žin ├že┼čitli aktiviteler d├╝zenlerler. Bunlar devam eden bilimkurgu kongreleri ile ba─člant─▒l─▒ ya da d├╝zenli kul├╝p toplant─▒lar─▒ ┼čeklinde olabilir. Pek ├žok grup k├╝t├╝phanelerde, ├╝niversitelerde, halk merkezlerinde, pub ve restoranlarda ya da ├╝yelerin evlerinde toplan─▒rlar. New England Bilimkurgu Derne─či ve Los Angeles Bilim ve Fantezi Cemiyeti gibi k├Âkl├╝ gruplar─▒n toplant─▒lar ve kongre malzemeleri ile ara┼čt─▒rma materyallerini depolamak i├žin kulland─▒klar─▒ kul├╝p binalar─▒ vard─▒r. Amerikan Bilimkurgu ve Fantastik Edebiyat Yazarlar─▒ Birli─či (SFWA), 1965 y─▒l─▒nda Damon Knight taraf─▒ndan profesyonel bilimkurgu yazarlar─▒ camias─▒na hizmet i├žin k├ór amac─▒ g├╝tmeyen bir organizasyon olarak kurulmu┼čtur. Hayran toplulu─ču media fandom, Society for Creative Anachronism, gamer(ya da gaming), filker(ya da filking) ve furry fandom gibi ilgili gruplar─▒n do─ču┼čuna yard─▒mc─▒ olmu┼čtur.

Fanzinler ve internet ortam─▒ndaki fan kul├╝pleri

─░lk bilimkurgu fanzini "The Comet" 1930 y─▒l─▒nda yay─▒nland─▒. Fanzin bas─▒m teknikleri y─▒llar ge├žtik├že hektograf, mimograf ve ditto makinesin''den'' modern fotokopiye d├Ân├╝┼čt├╝. ├ťyelik potansiyeli modern bas─▒m tekniklerinin kullan─▒lmas─▒ i├žin ├žo─čunlukla yeterli olmamaktad─▒r. Modern fanzinler bilgisayar yaz─▒c─▒s─▒ ├ž─▒kt─▒s─▒ olarak bas─▒lmakta, yerel fotokopi merkezlerinde ├žo─čalt─▒lmakta ya da sadece e-mail ile g├Ânderilmektedir. G├╝n├╝m├╝zde en iyi bilinen fanzin David Langford taraf─▒ndan yay─▒mlanan pek ├žok Hugo ├Âd├╝l├╝ alm─▒┼č Ansibled─▒r. Di─čer ├Âd├╝ll├╝ fanzinler aras─▒nda File 770, Mimosa ve Plokta say─▒labilir. Fanzinler i├žin yazan Brad W. Foster, Teddy Harvia and Joe Mayhew gibi yazarlar bu alanda ├Âne ├ž─▒km─▒┼člard─▒r. Hugo ├Âd├╝llerinin i├žinde de "En iyi Fanzin yazar─▒" ad─▒nda bir kategori vard─▒r. En eski sanal fan kul├╝b├╝ SF Lovers ilk ba┼čta bir adres listesine text olarak d├╝zenli g├Ânderilmeye ba┼člam─▒┼čt─▒r. 1980'lerde Usenet gruplar─▒ sanal fan zincirini b├╝y├╝k oranda geni┼čletti. 1990'larda K├╝resel Internet a─č─▒n─▒n geli┼čmesi bilimkurgu fanlar─▒n─▒n say─▒s─▒n─▒ d├╝nya ├žap─▒nda binlerden milyonlara ├ž─▒kard─▒. Bu konuda binlerce web sitesi kuruldu. Bunlar─▒n ├žo─ču k├╝├ž├╝k ve dar kapsaml─▒ olmakla birlikte SF Site gibi baz─▒ siteler geni┼č bir i├žeri─če sahiptir.

Fan edebiyat─▒

"Fan edebiyat─▒" terimi bilimkurgu hayranlar─▒ taraf─▒ndan yarat─▒lan, k├ór amac─▒ olmayan kitap, film ya da televizyon serileri i├žin Kullan─▒l─▒r. Terimin modern anlam─▒ 1970'lerden ├Ânceki "bilimkurgu fanatiklerinin fanzinlerde yay─▒mlanan ├Âyk├╝leri" anlam─▒ ile kar─▒┼čt─▒r─▒lmamal─▒d─▒r. Walt Willis'in Goon hik├óyeleri bu t├╝re bir ├Ârnektir. Son y─▒llarda bilimkurgusal evrenlerin i┼čbirli─čiyle olu┼čturulmas─▒n─▒ te┼čvik eden Orion's Arm, Galaxiki gibi siteler ortaya ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Zaman zaman bilimkurgu eserlerinin telif hakk─▒ sahipleri bilimkurgu fanlar─▒na yapt─▒klar─▒ i┼če son vermeleri i├žin avukatlar─▒ arac─▒l─▒─č─▒yla yasal uyar─▒lar g├Ândermi┼člerdir.

Bilimkurgu ara┼čt─▒rmalar─▒

Bilimkurgu ara┼čt─▒rmalar─▒, bilimkurgu eserleri, filmler ve yeni medya t├╝rleri ├╝zerine yap─▒lan kritik de─čerlendirmeler, yorumlar, tart─▒┼čmalar, fan kul├╝pleri ve fan edebiyat─▒n─▒ kapsar. Bilimkurgu ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒ bilimkurguyu ve bilimkurgunun bilim, teknoloji, politika ve k├╝lt├╝r ile ili┼čkilerini kapsaml─▒ bir ara┼čt─▒rma konusu olarak al─▒rlar. Bilimkurgu ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒n tarihi 20. y├╝zy─▒l ba┼člar─▒na dayanmas─▒na ra─čmen Extrapolation (1959), Foundation - The International Review of Science Fiction (1972), Science-Fiction Studies (1973) gibi akademik yay─▒nlar ve 1970'lerde kurulan Bilimkurgu Ara┼čt─▒rmalar─▒ Birli─či, Bilimkurgu Vakf─▒ gibi kurumlar sayesinde ayr─▒ bir disiplin olarak tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r. 1970'lerde bu alan bilimkurgu akademisyenleri ile ba─člant─▒l─▒ pek ├žok yeni dergi, organizasyon ve konferans ve Liverpool ile Kansas ├╝niveristelerinin a├žt─▒─č─▒ akademik bilimkurgu programlar─▒yla ciddi oranda b├╝y├╝m├╝┼čt├╝r.

Ulusal Bilim Vakf─▒, "Toplumsal E─čilimler ve Toplumsal Alg─▒lama" ve "Bilimkurgu ve D├╝zmece Bilim" konulu ara┼čt─▒rmalar yapm─▒┼čt─▒r. Bu ara┼čt─▒rmalar sonunda var─▒lan baz─▒ sonu├žlar ┼čunlard─▒r: "Bilimkurguya olan ilgi insanlar─▒n bilim konusundaki d├╝┼č├╝nce ve yakla┼č─▒mlar─▒n─▒ etkileyebilir... bir ara┼čt─▒rma sonucuna g├Âre bilimkurgu romanlar─▒n─▒ tercih etmekle uzay program─▒n─▒ desteklemek aras─▒nda g├╝├žl├╝ bir ili┼čki vard─▒r... ayn─▒ ara┼čt─▒rma sonu├žlar─▒na g├Âre bilimkurgu eserleri okuyan ├Â─črenciler di─čer ├Â─črencilere g├Âre d├╝nya d─▒┼č─▒ varl─▒klar ile temas kurulmas─▒n─▒ daha olas─▒ ve istenen bir ┼čey olarak g├Ârmektedirler (Bainbridge 1982)".

D├╝nyada bilimkurgu

T├╝r ve camia olarak ├žo─čunlukla ABD ve Birle┼čik krall─▒kta geli┼čmi┼č olmas─▒na ra─čmen bilimkurgu d├╝nya ├žap─▒nda bir olgudur. Bilimkurguyu belirli ├╝lkeler ve ─░ngilizce harici dillerde de geli┼čtirme ama├žl─▒ organizayonlar, ├╝lke, dil ya da t├╝re ├Âzg├╝ ├Âd├╝ller gibi olduk├ža yayg─▒nd─▒r.

Sovyet pulu, bilimkurgu konulu 1967 serisinden bir ├Ârnek.
Sovyet pulu, bilimkurgu konulu 1967 serisinden bir ├Ârnek.

Avrupa

Almanya ve Avusturya

Tan─▒nm─▒┼č Alman bilimkurgu yazarlar─▒ aras─▒nda The Carpet Makers ve Eine Billion Dollar kitaplar─▒ b├╝y├╝k ba┼čar─▒ kazanm─▒┼č olan be┼č kez Kurd-La├čwitz-├ľd├╝l├╝ sahibi Andreas Eschbach, The Swarm adl─▒ kitab─▒nda bilimsel korku ve bilimkurgu ├Âgelerini bir mah┼čer senaryosu ile birle┼čtiren Frank Sch├Ątzing say─▒labilir. Die Zeita g├Âre Alman dilinde yazan en ├Ânde gelen yazar Avusturyal─▒ Herbert W. Franke'dir.

Alman dilinde yay─▒nlanan tan─▒nm─▒┼č kitap serisi Perry Rhodan 1961 y─▒l─▒nda ├ž─▒km─▒┼čt─▒r. Bug├╝ne kadar sat─▒lan bir milyar─▒n ├╝zerinde kopya ile d├╝nyan─▒n en ba┼čar─▒l─▒ bilimkurgu kitap serilerindendir.

Okyanusya

Avustralya: David G. Hartwell'in belirtti─či ├╝zere Avustralya bilimkurgusu pek ├žok y├Ânden Avustralyal─▒ olmamas─▒na ra─čmen bilimkurgu, fantastik ve korku edebiyat─▒ alanlar─▒nda uluslararas─▒ platformda eserler veren ├žok say─▒da Avustralyal─▒ yazar vard─▒r. Bu durum Avustralya i├ž pazar─▒n─▒n k├╝├ž├╝k nedeniyle d─▒┼č sat─▒┼člar─▒n ├žo─ču Avustralya k├Âkenli yazar i├žin ├Ânemli olmas─▒yla a├ž─▒klanabilir.

T├╝rkiye'de bilimkurgu

─░ngilizce "science fiction" olan t├╝r├╝n ad─▒n─▒ T├╝rk├žeye "bilimkurgu" olarak kazand─▒ran ki┼či yazar Orhan Duru'dur. 1 Ocak 1973 tarihli T├╝rk Dili ve Edebiyat─▒ dergisinde science fiction kelimesinin T├╝rk├že kar┼č─▒l─▒─č─▒ olarak “bilimkurgu” ismini ├Ânerir.

1971 y─▒l─▒nda Sezar Erkin Ergin taraf─▒ndan ├ž─▒kar─▒lan "Antares" isimli teksir halinde ba┼člayan bilimkurgu fanzini yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r. Bu fanzin T├╝rkiye'nin ilk fanzini olmas─▒ d─▒┼č─▒nda Bilimkurgu kelimesini kullanan ilk yay─▒nd─▒r. Bilimkurgu Dergisi olarak 13 say─▒ ├ž─▒karm─▒┼člard─▒r. Antares'i bir├žok fanzin ve dergi takip etmi┼čtir. Bunlardan en ├Ânemlisi At─▒lgan Bilimkurgu ve X-Bilinmeyen dergileridir. G├╝n├╝m├╝zde yay─▒nlanan bilimkurgu dergisi bulunmamaktad─▒r. Fanzin olarak ise Mehmet Fatih Balk─▒ taraf─▒ndan 2018 y─▒l─▒nda kurulan Lagari Bilimkurgu bulunmaktad─▒r.

├çizgi roman alan─▒nda, Yal├ž─▒n Didman'─▒n Eksi Seksen isimli kitapla ba┼člatt─▒─č─▒ Ay─▒l─▒ Adam serisi, post-apokaliptik bilimkurgunun T├╝rkiye'deki en belirgin ├Ârne─čidir.

U─čur Uluda─č'─▒n yazd─▒─č─▒ ├ť├ž├╝nc├╝ T├╝rden Yak─▒n ─░li┼čkiler, T├╝rkiye'nin ilk bilimkurgu tiyatro oyunudur. Ayn─▒ isimli oyunun devam─▒ olan "├ť├ž├╝nc├╝ T├╝rden yak─▒n ─░li┼čkiler 2" ise, d├╝nya tiyatrosunda - sequal anlamdaki ilk devam oyunudur. Her iki oyun da Espri Standartlar─▒ Enstit├╝s├╝ Kurumu taraf─▒ndan 2001-2004 seneleri aras─▒nda oynanm─▒┼čt─▒r. Serinin ilk oyunu T├╝rkiye'de 130.000 ki┼či taraf─▒ndan izlenmi┼čtir. Daha sonralar─▒ yazar, her iki oyunu birle┼čtirip geni┼čletmek suretiyle ayn─▒ isimli bir roman da ├ž─▒karm─▒┼čt─▒r.

Yaz─▒nda bilimkurgu

Edebiyatta bilimkurgu t├╝r├╝n├╝n tan─▒nm─▒┼č isimlerinden baz─▒lar─▒ ┼čunlard─▒r:

  • Jules Verne
  • Karel ─îapek
  • Arthur C. Clarke
  • Isaac Asimov
  • Frank Herbert
  • H.G. Wells
  • Yevgeni ─░vanovi├ž Zamyatin (Zemyetkin)
  • Stanislaw Lem
  • Philip K. Dick
  • Ursula K. Le Guin
  • J. G. Ballard
  • Samuel Delany
  • Jack Vance
  • David Brin
  • Thomas Disch
  • Robert Sheckley
  • Harry Harrison
  • John Brunner
  • Alexei Panshin
  • Poul Anderson
  • Robert A. Heinlein
  • Kurt Vonnegut Jr.
  • Adam Fawer
  • Frederik Pohl
  • Roger Zelazny
  • Bernard Werber
  • Brian W. Aldiss
  • C. M. Kornbluth
  • Eric Frank Russell
  • Larry Niven
  • Douglas Adams
  • Joanna Russ
  • Robert Silverberg
  • ┼×. Y├╝ksel Y─▒lmaz
  • U─čur Uluda─č
  • Orhan Duru


bilim kurgu ne demek TDK s├Âzl├╝k anlam─▒ ve a├ž─▒klamas─▒ nedir?

s─▒fat

├ça─čda┼č bilim verileriyle d├╝┼č g├╝c├╝nden olu┼čan (film, roman vb.):

      "─░ki y├╝zden fazla roman─▒, bir o kadar da makalesi var; bilim kurgu, gerilim, polisiye, macera." - Alev Alatl─▒

Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski