buhar makinesi

 

buhar makinesi

Buhar makinesi, buhar─▒n i├žinde var olan ─▒s─▒ enerjisini, mekanik enerjiye d├Ân├╝┼čt├╝ren bir d─▒┼čtan yanmal─▒ motordur. Buhar makineleri, lokomotifler, buharl─▒ gemiler, pompalar, buharl─▒ trakt├Ârler ve end├╝striyel devreler olabilir.

Bir buhar makinesi bas─▒n├ž alt─▒nda buhar ├╝retmek i├žin suyu kaynatacak bir kazana ihtiya├ž duyar. Herhangi bir ─▒s─▒ kayna─č─▒ kullan─▒labilir, fakat genelde odun, k├Âm├╝r veya petrol t├╝revi yak─▒tlar─▒n yak─▒lmas─▒ndan elde edilen ate┼č kullan─▒l─▒r.

├çal─▒┼čma prensibi olarak, ─▒s─▒ enerjisini alan su buharla┼čarak geni┼čler ve bir odac─▒─ča al─▒n─▒r, odac─▒k so─čutuldu─čunda s─▒v─▒ hale ge├žen buhar vakum yarat─▒r b├Âylece mekanizmalar─▒n hareket almas─▒ ile mekanik enerjiye yani i┼če d├Ân├╝┼č├╝r.

{tocify} $title={─░├žindekiler}

─░lk ├Ârnek

Bilinen ilk buhar makinesi diyebilece─čimiz ├Ârnek M─▒s─▒rl─▒ m├╝hendis Heron'nun birinci y├╝zy─▒lda 50 y─▒llar─▒na do─čru M─▒s─▒r ─░skenderiye'de u├žlar─▒ birbirlerine g├Âre z─▒t y├Ânleri g├Âsteren iki e─čik t├╝p├╝n yerle┼čtirildi─či oyuk bir k├╝reden yapt─▒─č─▒ t├╝rbin’dir. K├╝rede su kaynat─▒ld─▒─č─▒nda buhar borulardan d─▒┼čar─▒ ├ž─▒kmakta g├╝n├╝m├╝zde etki tepki kanunu dedi─čimiz ┼čeyin sonucunda k├╝renin d├Ânmesine yol a├žmakta idi. Hero buharl─▒ bir t├╝rbin ya da motor icat etmesine ra─čmen toplumda bir etki yaratmad─▒─č─▒ndan bunu motor ayg─▒t─▒n─▒n icad─▒ olarak g├Âr├╝lmemektedir.

─░skenderiyeli Heron’un yapt─▒─č─▒ ilk ├Ârnek t├╝rbin
─░skenderiyeli Heron’un yapt─▒─č─▒ ilk ├Ârnek t├╝rbin

Buhar g├╝c├╝n├╝n ilk faydal─▒ uygulamas─▒

Buhar g├╝c├╝n├╝n Heron taraf─▒ndan uygulamas─▒ndan sonra 1679 y─▒l─▒nda ilk faydal─▒ uygulama Frans─▒z fizik├ži Denis Papin ‘den (1647-1712) geldi. ─░├žinde suyun kaynad─▒─č─▒ ve biriken buhar─▒n suyun kaynama noktas─▒n─▒ y├╝kseltti─či s─▒k─▒ca kapanan bir kapa─č─▒ olan d├╝d├╝kl├╝ tencere icat edilmi┼čti. Papin’in dikkat etti─či ┼čey daha y├╝ksek ─▒s─▒da kemikler yumu┼čuyor ve et daha ├žabuk pi┼čiyordu. Tencereye buhar bas─▒nc─▒n─▒n ├žok y├╝kselmesine kar┼č─▒n bir de g├╝venlik vanas─▒ eklenmi┼čti.

Buhar makineleri

Buhar motorunun ├žal─▒┼čmas─▒
Buhar motorunun ├žal─▒┼čmas─▒

Savery makinesi

1698 y─▒l─▒nda, ─░ngiliz m├╝hendis Thomas Savery (1650-1715), ilk ticari olarak sat─▒lan buhar makinesini yapm─▒┼čt─▒r. Bu makine maden oca─č─▒ndan suyu d─▒┼čar─▒ atmak amac─▒yla kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. Madencinin Arkada┼č─▒ olarak tan─▒nmaktayd─▒.

├çal─▒┼čma prensibi ise ┼č├Âyledir:

Buhar kazan─▒ndan gelen buhar odac─▒─ča dolar. Odac─▒k buhar ile doluyken ├╝zerine so─čuk su d├Âk├╝ld├╝─č├╝nde suya d├Ân├╝┼čen buhar vakum yarat─▒r; b├Âylece odac─▒ktaki su seviyesi y├╝kselir. Vana yard─▒m─▒yla odaya buhar doldu─čunda i┼č yap─▒lm─▒┼č olur yani madenden su ├žekilmi┼č olur. Bu makinede vanalar insan g├╝c├╝yle s─▒rayla kapat─▒l─▒p a├ž─▒lmas─▒ gerekmektedir.

Y├╝ksek bas─▒n├žla ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ndan o g├╝n├╝n teknolojisine g├Âre bu tip bir buhar─▒ g├╝venli bi├žimde kullanacak d├╝zeyde de─čildi. Ayr─▒ca gerekli buhar─▒ olu┼čturmak i├žin suyu ─▒s─▒tmada ├žok fazla yak─▒t gerekliydi. Bu tip makinelerin ├Ânc├╝l├╝ olan Savery’nin makinesi verimi d├╝┼č├╝k oldu─čundan fazla kullan─▒lmad─▒ fakat kendinden sonra gelen makineler i├žin temel te┼čkil etti.

Newcomen makinesi

1712 ‘de ─░ngiliz m├╝hendis Thomas Newcomen (1663-1729) yeni bir t├╝r buhar makinesi geli┼čtirdi. Bu makinenin Savery Makinesinden en b├╝y├╝k avantaj─▒ pistonun bir zincir yard─▒m─▒yla tahterevalli benzeri bir t├╝r kald─▒raca tutturulmu┼č olmas─▒yd─▒. Bu kald─▒rac─▒n di─čer ucu ise bir t├╝r tulumbaya ba─članm─▒┼čt─▒. Piston silindirin en ├╝st noktas─▒nda iken silindirin i├žine g├Ânderilen so─čuk su buhar─▒ yo─čunla┼čt─▒r─▒yordu. B├Âylece atmosferik bas─▒n├ž pistona a┼ča─č─▒ya do─čru kuvvet uygulad─▒─č─▒ anda su madenden y├╝kseliyordu. Buhar pistona dolunca bu ├ževrim tekrar ediyordu. Ayr─▒ca daha az tehlikeliydi. Yine de makine istenilen verime ula┼čamam─▒┼č ve yak─▒t t├╝ketimi azalmam─▒┼čt─▒.

Newcomen makinesinin ┼čematik g├Âsterimi
Newcomen makinesinin ┼čematik g├Âsterimi
-Buhar; pembe, su; mavi ile g├Âsterilmi┼čtir.
-A├ž─▒k vanalar ye┼čil, kapal─▒ olanlar k─▒rm─▒z─▒d─▒r.

Watt makinesi

1764 y─▒l─▒nda bozulan Newcomen makinelerinden biri onar─▒lmas─▒ i├žin ─░sko├žyal─▒ m├╝hendis James Watt'a verildi. makineyi onaran Watt ayn─▒ zamanda rand─▒man─▒ d├╝┼č├╝k bu makineyi geli┼čtirmek de istedi. Arkada┼č─▒ ─░sko├ž kimyac─▒ Joseph Black'tan gizli ─▒s─▒y─▒ ├Â─črenmi┼č olan Watt ayn─▒ oday─▒ s├╝rekli ─▒s─▒t─▒p so─čutman─▒n ne kadar israfl─▒ bir ┼čey oldu─čunu anlad─▒ ve akl─▒na iki oda yapma fikri geldi. Biri s├╝rekli s─▒cak, di─čeri de s├╝rekli so─čuk tutulacakt─▒. Buhar i┼čini yaparken s─▒cak odada bulunacakt─▒ ve su haline getirilmesi gerekti─činde supaplar sistemiyle so─čuk odaya al─▒nacakt─▒.

Watt 1781 y─▒l─▒na gelindi─činde makinesini iyice geli┼čtirmi┼č ve pistonun ileri geri hareketini ustal─▒kla bir tekerle─čin d├Ânme hareketine ├ževiren mekanik aletleri de icat etmi┼čti. Watt'─▒n makine tarihi ve makine m├╝hendisli─čine katk─▒lar─▒ ├žok b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒r.

Buhar t├╝rbinleri

1884 y─▒l─▒nda ─░ngiliz m├╝hendis Charles Algernon Parsons (1854-1931) ilk ba┼čar─▒l─▒ buhar t├╝rbinini yapm─▒┼čt─▒r. Bu sayede y├╝ksek h─▒zl─▒ gemi yap─▒m─▒ kolayla┼čm─▒┼č. Jenerat├Ârlerin de kullan─▒lmas─▒ kolayla┼čm─▒┼čt─▒r.

Buhar makinesinin verimi

James Watt’─▒n geli┼čtirmesine ra─čmen buhar makinelerinin verimi h├ólen %7 civar─▒nda idi kalan %93 bo┼ča giden ─▒s─▒ olarak kayboluyordu.

Buhar makinesinin verimini inceleyen ilk ki┼či Frans─▒z fizik├ži Nicolas Leonard Sadi Carnot’tur. (1796-1832) 1824 y─▒l─▒nda yay─▒mlad─▒─č─▒ Ate┼čin Tahrik Kuvveti ├ťzerine isimli kitab─▒nda buhar makinesinin maksimum veriminin en s─▒cak halindeki buhar ile en so─čuk halindeki suyun s─▒cakl─▒─č─▒ aras─▒ndaki farka ba─čl─▒ oldu─čunu g├Âsterdi. Carnot ─▒s─▒ ve i┼čin birbirlerine d├Ân├╝┼čmesi yolunu ilk olarak ele alan ki┼či oldu─čundan Termodinamik biliminin kurucusu kabul edilmektedir.

Buharl─▒ ula┼č─▒m ara├žlar─▒

Buharl─▒ gemiler

1787 y─▒l─▒na kadar buharl─▒ motorlar sadece su pompalar─▒n─▒ ve tekstil makinelerini ├žal─▒┼čt─▒rmak i├žin kullan─▒lm─▒┼čt─▒. 22 A─čustos 1787 y─▒l─▒nda ise Amerikal─▒ mucit John Fitch (1743-1798) ilk vapuru Delaware Nehri’ne indirmi┼čtir. Bir s├╝re Philadelphia ile Trenton aras─▒nda d├╝zenli vapur yolculu─ču yap─▒lmas─▒n─▒ sa─člam─▒┼čt─▒r.Fakat Fitch ticari anlamda ba┼čar─▒ kazanamam─▒┼čt─▒r. 1807 y─▒l─▒na gelindi─činde ise yine Amerikal─▒ mucit olan Robert Fulton saatte 8 km h─▒zla giden ad─▒n─▒ Clermont koydu─ču k─▒rk metre uzunlu─čundaki vapurlar─▒ Hudson Nehri’nde i┼čletmeye ba┼člad─▒. Bu sefer Fitch’in tersine ticari ba┼čar─▒ kazan─▒ld─▒─č─▒ndan Fulton vapular─▒n mucidi kabul edilmektedir. 1809 y─▒l─▒nda ise Moses Rogers komutas─▒ alt─▒ndaki Phoenix okyanusa a├ž─▒lan ilk buharl─▒ vapur oldu. 1811 y─▒l─▒nda Mississippi Nehri ├╝zerinde i┼čleyen ilk gemi New Orleans faaliyete ge├žti.

Okyanusu a┼čan ilk gemi ise 1819 y─▒l─▒nda Georgia Savannah’tan ─░ngiltere’deki Liverpool’a be┼čbu├žuk haftada ula┼čan Savannah isimli gemi oldu. Yolculu─čun b├╝y├╝k k─▒sm─▒ yelkenlerin a├ž─▒lmas─▒ ile bitirildi─činden asl─▒nda buharl─▒ gemi say─▒lmazd─▒.

1827 y─▒l─▒nda T├╝rbinlerin ve gemi pervanesinin ke┼čfedilmesi sonucu, pervanenin yan ├žarktan daha etkili oldu─ču anla┼č─▒ld─▒ ve gemi teknolojisi h─▒zla geli┼čti 

Buharl─▒ Lokomotifler

─░lk buharl─▒ motorlar─▒n gemilerde kullan─▒lmas─▒ndan sonra 1804 y─▒l─▒nda Richard Trevithick bir vagonun ┼časesi ├╝zerine sabit bir buhar motoru yerle┼čtirerek d├╝nyan─▒n ilk buharl─▒ lokomotifini ├╝retti. Yapt─▒─č─▒ ├Âzel yolda lokomotifini hareket ettirerek g├Âsteri d├╝zenlemi┼č fakat bundan ticari bir kazan├ž elde edememi┼čtir.

1825 y─▒l─▒na gelindi─činde ise ─░ngiliz mucit George Stephenson geli┼čtirilmi┼č buharl─▒ motorlardan faydalanarak ilk buharl─▒ lokomotif denebilecek ve ad─▒na Rocket dedi─či arac─▒ yapt─▒.

Buharl─▒ lokomotifin ├žal─▒┼čmas─▒
Buharl─▒ lokomotifin ├žal─▒┼čmas─▒

Buharl─▒ otomobil

Bilinen ilk ├Ârnek Frans─▒z m├╝hendis Nicolas Joseph Cugnot taraf─▒ndan yap─▒lan Fardier’dir. Nicholas Joseph Cugnot k├╝├ž├╝k ├Âl├žekte yapt─▒─č─▒ iki kazanl─▒ Newcomen makinesini ├╝├ž tekerlekli bir arabaya y├╝kleyerek 1769 y─▒l─▒nda deneme yapm─▒┼čt─▒r. Fakat buharla┼čma yoluyla azalan kazan suyunu yenileyecek bir sistem olmad─▒─č─▒ndan ara├ž 15 dakikada bir durmak ve su ikmali yap─▒p suyun kaynamas─▒n─▒ beklemek gerekmekteydi.

Buhar makinesi tipleri

Buhar makineleri iki ana ba┼čl─▒kta s─▒n─▒fland─▒r─▒labilir.

  1. Teknoloji kullan─▒m─▒na g├Âre
    1. Pistonlu buhar makineleri
    2. T├╝rbinli buhar makineleri
  2. Uygulama alanlar─▒na g├Âre
    1. Dura─čan (Sabit) buhar makineleri
      1. Sar─▒ml─▒,d├Ânen milli motorlar ve frekansl─▒ olarak duran ve tersine hareket edebilen basit uygulamalar.
      2. Nadiren duran ve tersine hareket ihtiyac─▒ olmayan g├╝├ž sa─člayan motorlar.(T├╝m termal g├╝├ž istasyonlar─▒, de─čirmenler, fabrikalar.)
    2. Ara├ž Motorlar─▒
      1. Buharl─▒ bot ve gemiler
      2. Buharl─▒ lokomotif
      3. Buharl─▒ otomobil
      4. Buharl─▒ i┼č makineleri
        1. Buharl─▒ yol silindiri
        2. Buharl─▒ trakt├Âr

buhar makinesi hakk─▒nda bilgi nedir TDK s├Âzl├╝k anlam─▒ ve a├ž─▒klamas─▒ ne?

isim

Buhar bas─▒nc─▒yla i┼čleyen makine:

      "Buhar makinesi, buhar─▒n i├žinde var olan ─▒s─▒ enerjisini mekanik enerjiye d├Ân├╝┼čt├╝ren bir d─▒┼čtan yanmal─▒ motordur." - Kubilay Mehmet G├╝l

1 Yorumlar

Daha yeni Daha eski