bulgur

 

bulgur

Bulgur, bu─čdaydan yap─▒lan bir yiyecektir. Orta Do─ču ve Akdeniz mutfaklar─▒nda t├╝ketilen bulgur, tah─▒l grubundan say─▒lmakta ve besin piramidinin taban─▒nda yer almaktad─▒r.

 

Bulgur pilav─▒
Bulgur pilav─▒.

{tocify} $title={─░├žindekiler}

Etimoloji

Fars├ža'da kaba ├Â─č├╝t├╝lm├╝┼č bulgur anlam─▒na gelen (ěĘě▒ě║┘ä) bar─íul/bur─íul/bul─íur kelimesinden t├╝remi┼č olmas─▒ muhtemeldir. S├Âzc├╝k ne zaman yaz─▒ld─▒─č─▒ kesin olmamakla beraber (tahmini 14. y├╝zy─▒l ├Âncesi) Memluk K─▒p├žak├žas─▒ ile ilgili yaz─▒lm─▒┼č eserlerden olan et-Tuhfet├╝’z-zekiyye fi’l-lugati’t-T├╝rkiyye'de g├Âr├╝l├╝r. Bir ba┼čka kaynak da Hindu┼čah b. San├žar'─▒n 1469 y─▒l─▒nda Fars├ža yazd─▒─č─▒ S─▒hahu'l-Acem adl─▒ eseridir. Kelime daha sonra Yunan diline pilguri diye ge├žmi┼č, daha sonra da bat─▒ dillerine yay─▒lm─▒┼čt─▒r. Bat─▒ dillerinde genelde burgul diye ifade edilmektedir.

Tarihi

├ľnemli ve ekonomik bir karbonhidrat kayna─č─▒ olan bulgurun k├Âkenini y├╝ksek ihtimalle Orta Do─ču'dur. Bulgurun yap─▒m─▒nda kullan─▒lan antik y├Ântemin ise g├╝n├╝m├╝z G├╝neydo─ču b├Âlgesine dayand─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmektedir. Bununla beraber 13. y├╝zy─▒ldan ├Ânce bulgurdan veya bulgurun k├Âkeninden bahseden bir kaynak bulunmamaktad─▒r. Genel g├Âr├╝┼če g├Âre Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču bulguru imparatorluk boyunca yayg─▒nla┼čt─▒rm─▒┼čt─▒r.

Yap─▒s─▒

Bulgurun yap─▒ld─▒─č─▒ ana madde olan bu─čday; ├Âz, kepek ve endosperm olarak 3 b├Âl├╝mden olu┼čur ve gerekli olan besin ├Â─čelerinin bir├žo─ču ├Âz ve kepek b├Âl├╝m├╝ i├žerisinde yer al─▒r. Endosperm i├žerdi─či ni┼časta ve az proteinlerle bu─čday─▒n ve tabii ki bulgurun sadece enerji veren b├Âl├╝m├╝d├╝r.

Bu─čday─▒n yap─▒s─▒nda bulunan ├Âz ve kepek, ├žinko, magnezyum, krom gibi mineralleri, diyet posas─▒n─▒, baz─▒ fenolleri, fitatlar─▒ ve selenyumu; ayr─▒ca da B12 d─▒┼č─▒ndaki b├╝t├╝n B vitamini maddelerini i├žermektedir.

Orta Anadolu'da bir k├Âyde bulgur yap─▒m─▒.
Orta Anadolu'da bir k├Âyde bulgur yap─▒m─▒.

─░├žerik

  • Bulgur kandaki ya─člar─▒ d├╝┼č├╝r├╝c├╝ y├Ân├╝ oldu─ču bilinen posa/lif bak─▒m─▒ndan olduk├ža zengin bir g─▒dad─▒r.
  • Karbonhidrat de─čeri y├╝ksek, protein de─čeri d├╝┼č├╝kt├╝r.
  • Bulgurda bulunan B1 vitaminleri, sinir ve sindirim sisteminde ├Ânemli rol oynamaktad─▒r.
    • ─░├žerdi─či folik asitten dolay─▒, ├žocuk ve hamile kad─▒nlar i├žin ├žok ├Ânemli bir g─▒da maddesidir.
    • Doymam─▒┼č ya─ča sahiptir ve toplam ya─č oran─▒ d├╝┼č├╝k oldu─ču i├žin sa─čl─▒kl─▒ bir besin maddesidir.
    • Kolesterol i├žermez.
    • Hububat ├╝r├╝nlerinin en b├╝y├╝k dezavantaj─▒ olan fitik asit, bulgurun sahip oldu─ču pi┼čirme ve kurutma i┼člemlerinden dolay─▒, bulgurda bulunmaz.
    • Y├╝ksek mineral ve sel├╝lozdan dolay─▒ besin emilimini h─▒zland─▒r─▒r, kab─▒zl─▒─č─▒ engeller ve ba─č─▒rsak kanserini ├Ânler.
    • Bakliyatlarla kar─▒┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda d├╝nyadaki en ├Ânemli besin kayna─č─▒ durumuna gelmektedir.
    • Radyasyonu emmez ve radyasyona kar┼č─▒ dayan─▒kl─▒d─▒r. Bu nedenle baz─▒ ├╝lkelerde n├╝kleer sava┼člara kar┼č─▒, askeri ve sivil ama├žlar i├žin stokta tutulan ├╝r├╝nlerdendir.
    • Pi┼čirme i┼člemi esnas─▒nda tanenin ru┼čeymin k─▒sm─▒nda bulunan besin maddeleri tane i├žerisine n├╝fuz etti─činden besin de─čeri di─čer ├╝r├╝nlerden (ekmek, makarna) daha y├╝ksektir.
    • Pi┼čirme ve kurutma i┼člemlerinden dolay─▒, k├╝f olu┼čumuna kar┼č─▒ dayan─▒kl─▒d─▒r ve raf ├Âmr├╝ di─čer ├╝r├╝nlerden daha uzundur.

Faydalar─▒

Bulgur olduk├ža y├╝ksek miktarda lif i├žermesi nedeniyle ba─č─▒rsak ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ artt─▒r─▒r ve liflerin tok tutucu bir ├Âzelli─če sahip olmas─▒yla kilo kontrol├╝ne de yard─▒mc─▒d─▒r. D├╝nya Sa─čl─▒k ├ľrg├╝t├╝n├╝n belirtti─či ├╝zere g├╝nde 25-30 gr. civar─▒nda lif ihtiyac─▒m─▒z bulunmaktad─▒r.

Yap─▒s─▒ndaki B1 vitaminleri; sinir ve sindirim sistemimizin g├╝├žlenmesinde ├Ânemli rol oynamaktad─▒r. Ayr─▒ca bu vitaminin, beriberi hastal─▒─č─▒n─▒n ├Ânlenmesinde d├╝zenli t├╝ketilmesi gerekmektedir. Bulgur b├╝t├╝n bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda yap─▒s─▒nda i├žerdi─či folik asit sayesinde hamile annelerin bebeklerin beyin geli┼čimine faydal─▒d─▒r.

Glisemik endeksinin d├╝┼č├╝k olmas─▒ sebebiyle bulgur uzun s├╝re tok tutar, kana yava┼č kar─▒┼čt─▒─č─▒ i├žinde diyetlerde kullan─▒labilecek bir ├╝r├╝nd├╝r. Ayr─▒ca da ┼čeker hastalar─▒na tavsiye edilir. Ayr─▒ca salatalarda, s─▒cak ve so─čuk yemeklerde kullan─▒lan bir malzeme olmas─▒ nedeniyle olduk├ža ├že┼čitlilik sunan bir ├╝r├╝nd├╝r.

Besin De─čeri

Bulgurun besin de─čerleri
Besin de─čeri
Enerji 350 kJ (80 kcal)
Karbonhidrat73,8 g
Ya─č1,5 g
Protein11 g
Oranlar yeti┼čkinler i├žin al─▒nmas─▒ ├Ânerilen oranlard─▒r.


T├╝rleri

Sar─▒ bulgur ve esmer bulgur olmak ├╝zere 2 ana s─▒n─▒fa ayr─▒lmaktad─▒r. Daha sonra bu gruplar b├╝y├╝kl├╝klerine g├Âre; iri pilavl─▒k bulgur, pilavl─▒k bulgur, k├Âftelik di─čer bir ismi ile d├╝─č├╝ / d├╝─č├╝rc├╝k bulgur, Midyat bulguru ve ├ži─č k├Âftelik bulgur olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒lmaktad─▒r. K├Âftelik bulgur Gaziantep y├Âresinde "simit" ismiyle bilinir.

Bulgur rengini bu─čdaydan al─▒r. Bulgur sadece su ve bu─čdaydan olu┼čur ve rengi tamamen do─čald─▒r. Sar─▒ bulgur; Anadolu’nun sert durum bu─čday─▒ndan olu┼čur. Bu y├╝zden rengi sar─▒d─▒r. Fakat esmer bulgur, esmer bezostiye bu─čdaydan olu┼čur. Bu y├╝zden de rengi daha koyudur. K─▒sacas─▒ renk fark─▒ ham maddeden kaynaklanmaktad─▒r. Renkleri farkl─▒ olan bu ├╝r├╝nlerin lezzetleri de farkl─▒d─▒r.

Bulgur yemekleri

Bulgurdan meyhane pilav─▒, ├ži─č k├Âfte, bulgur pilav─▒, k─▒s─▒r, bulgur ├žerezi, bulgur helvas─▒ gibi yiyecekler yap─▒l─▒r.

Bu─čday─▒n kaynat─▒lmas─▒
Bulgurun yap─▒labilmesi i├žin ilk ├Ânce bu─čday kaynat─▒l─▒rarak kurutulur. Bu─čday─▒n kaynat─▒lma safhas─▒

Çorbalar

  • D├╝urcuk ├çorbas─▒; D├╝urcuk bulgurun incesine verilen isimdir. Sabah ├žorbas─▒ olarak bilinir. Bu ├žorba ikram edilirken peynirli d├╝r├╝mde bulundurulur. D├╝r├╝mde ├ž├Âmlek peyniri kullan─▒l─▒r. Bu ├žorba so─čan ve sal├ža tereya─č─▒nda kavrularak yap─▒l─▒r.
  • Yarma ├çorbas─▒; yarmadan yap─▒l─▒r. Yaz aylar─▒ndan yarma haz─▒rlan─▒r. K─▒┼č boyunca bir yenilen i├žilen bir ├žorba olup yo─čurtlu yap─▒l─▒r.

bulgur kelimesi ne demek TDK s├Âzl├╝k anlam─▒ ve a├ž─▒klamas─▒ nedir?

1. isim Kaynat─▒l─▒p kurutulduktan ve kabu─ču ├ž─▒kar─▒ld─▒ktan sonra k─▒r─▒lan bu─čday:

      "Nisa k─▒z─▒m, ┼ču tezg├óh─▒n alt─▒nda bulgur ├žuval─▒ vard─▒, biraz bulgur kat da getir." - ─░brahim G├╝zel

2. isim Sert ve ufak taneler durumunda ya─čan kar; ebebulguru.

Kelime K├Âkeni

Fars├ža bar─íul veya bur─íul ěĘě▒ě║┘ä  "kaba ├Â─č├╝t├╝lm├╝┼č bu─čday" s├Âzc├╝─č├╝nden al─▒nt─▒d─▒r.

Tarihte En Eski Kaynak

bur─íul/bur─íun [ Tuhfetu'z Zekiyye fi'l-Lugati't-T├╝rkiyye (1425) ]

Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski