cizvitler

 

Cizvitler

Cizvitler ya da ─░sa Cemiyeti (Latince: Societas Iesu, ─░ngilizce: Jesuits) genel merkezi Roma’da olan, Katolik Kilisesi’nin erkek bir tarikat─▒d─▒r. 1528’de Paris’te tan─▒┼čan ve i├žinde Francisco de Xavier, Pierre Favre ve Tarikat─▒n ilk lideri olan Loyolal─▒ Ignatius’un da oldu─ču yedi arkada┼č ve ├Â─črenci taraf─▒ndan kurulmu┼čtur. Kendilerine Compa├▒├şa de Jes├║s ve Amigos en El Se├▒or yani ‘Rabbin Arkada┼člar─▒’ diyorlard─▒ ├ž├╝nk├╝ ─░sa taraf─▒ndan bir araya getirildiklerini d├╝┼č├╝n├╝yorlard─▒. ─░simdeki ‘Compania’ Latinceye societas (topluluk/cemiyet) olarak ├ževrilmi┼č bu sebeple de daha yayg─▒n olarak ‘─░sa Cemiyeti’ olarak tan─▒nm─▒┼člard─▒r.

Cizvit’in benzer kurumlar aras─▒nda s─▒n─▒fland─▒r─▒lmas─▒, katip ke┼či┼člerin dilenci tarikat─▒ olarak yap─▒lmaktad─▒r, bu tan─▒m da; tan─▒kl─▒k i┼čler yapan, dini bir tertipte olan ve bunun i├žin sadaka ve zekata bel ba─člam─▒┼č ya da ba─č─▒┼člarla destek alan rahipler grubu anlam─▒na gelmektedir.

  • K─▒saltma: S.J. or SJ
  • Kurulu┼č: 27 Eyl├╝l 1540 (483 y─▒l ├Ânce)
  • Kurulu┼č yeri: Paris
  • T├╝r: Papal─▒k Hakk─▒n─▒n Dini Cemaati
  • Merkez:
    • Generalate
    • Borgo S. Spirito 4, 00195 Roma-Prati, Italy
  • Motto: Ad Majorem Dei Gloriam
  • Superior General: Arturo Sosa

{tocify} $title={─░├žindekiler}

Kurulu┼č ve ilk faaliyetler

15 A─čustos 1534'te, Loyolal─▒ ─░gnatius ve Paris ├ťniversitesi'ndeki alt─▒ ├Â─črenci taraf─▒ndan kuruldu. G├╝n├╝m├╝z ─░spanya's─▒ndaki Navarra Krall─▒─č─▒ndan Francisco de Xavier, Alfonso Salmeron, Diego La├şnez, ─░spanyal─▒ Nicholas Bobadilla, Savoie D├╝kal─▒─č─▒n'dan Pierre Favre ve Portekiz'den Sim├úo Rodrigues, Saint Pierre de Montmartre kilisesi olarak bilinen Saint Denis kilisesinin mahzeninde yoksulluk ve bekaret yeminlerini etmek i├žin bulu┼čtular. 1538’de ayn─▒ yedili, Papa’n─▒n bu yeni dini olu┼čumu onaylamas─▒ ve kutsamas─▒ i├žin ─░talya’ya gitti. Papa III. Pavlus onlar─▒ kabul etti ve kutsad─▒, onlar─▒n rahip olarak atanmas─▒na izin verdi ve ─░talya’da vaizlik yapmalar─▒n─▒ istedi. Grup kendilerini ─░talya’n─▒n ├že┼čitli ┼čehirlerinde hemen vaizli─če ve hay─▒r i┼člerine verdiler. Bu ilk ad─▒mlar ─░sa Cemiyeti’nin kurulu┼čunun ilk resmi ad─▒mlar─▒ oldu.

1535-1538 y─▒llar─▒ aras─▒nda ya┼čanan V. Karl, Venedik, Papal─▒k ve Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču aras─▒nda ya┼čanan sava┼č, Kud├╝s’e yap─▒lacak herhangi bir yolculu─ču imkans─▒z k─▒lm─▒┼čt─▒. Dile getirdikleri Kud├╝s’e gitme arzusundan vazge├žen grup (O s─▒rada 11 ki┼čiydiler) 1540’ta Roma’ya d├Ân├╝p kendilerinin Papa III. Pavlus’un emrinde hizmete sundular. Papa’n─▒n onlara emredece─či her ┼čeyi yapacaklard─▒. Kardinallerine dan─▒┼čt─▒ktan sonra Papa “─░sa Cemiyeti/Cizvit Kurumunun Kaideleri”ni imzalamay─▒ kabul etti ve ─░sa Cemiyeti resmi olarak kurulmu┼č oldu.

Cizvit’in kurumun kaideleri ve anayasas─▒nda belirtildi─či ┼čekliyle g├Ârevi

“─░sa Cemiyeti Kurumunun Kaideleri” yeni tarikat─▒n do─čas─▒, maneviyat─▒, ya┼čam─▒ ve, misyonu ifade eder. ├ťnl├╝ ba┼člang─▒├ž beyan─▒ Ignatius’un askeri ge├žmi┼činden izler ta┼č─▒r.

Her kim Tanr─▒’n─▒n bir askeri olarak, Ha├ž sanca─č─▒ alt─▒nda ─░sa’n─▒n ad─▒yla isimlendirmeyi istedi─čimiz Cemiyetimizde, yaln─▒zca Rabbe ve e┼či olan Kilise’ye, ─░sa’n─▒n yery├╝z├╝nde Vekili olan Roma Episkoposlu─ču alt─▒nda hizmet etmek isterse bekaret, yoksulluk ve itaat yeminlerini resmi bir bi├žimde ettikten sonra, ┼čunlar─▒ akl─▒ndan ├ž─▒kartmamal─▒d─▒r. Art─▒k kendisi ├Âncelikle ┼ču ama├žla kurulmu┼č olan bir Cemiyetin par├žas─▒d─▒r: ├Âncelikle inanc─▒n savunulmas─▒ ve yay─▒lmas─▒ i├žin m├╝cadele etmek ve Hristiyan hayat─▒ndaki ve doktrinindeki bireylerin geli┼čmesi, bunu; halka vaazlar, a├ž─▒k dersler ve di─čer her t├╝r Tanr─▒ s├Âz├╝ne hizmet yolu ile beraber, sonras─▒nda inzivalar ├žocuklar─▒n ve e─čitimsiz insanlar─▒n Hristiyanl─▒kta e─čitimi ve ─░sa’ya sad─▒k olanlar─▒n ruhani tesellisi i├žin itiraflar─▒ dinlemek ve di─čer S─▒rlar─▒n /Sakramentlerin uygulanmas─▒yla ile yapar. Dahas─▒, kendisini yabanc─▒la┼čm─▒┼č olanlar─▒n tesellisi i├žin haz─▒r ve ula┼č─▒labilir k─▒lmal─▒, cezaevlerinde ve hastanedekilere ┼čefkatle yard─▒m ve hizmet etmeli ve Tanr─▒’y─▒ y├╝celtecek ve kamu yarar─▒na olacak her t├╝rl├╝ hay─▒r i┼čini yapmaya haz─▒r olmal─▒d─▒r.

— “─░sa Cemiyeti Kurumunun Kaideleri”

─░sa Cemiyeti Kurumunun Kaideleri
─░sa Cemiyeti Kurumunun Kaideleri

1541’de iki defa reddetmi┼č olmas─▒na ra─čmen Ignatius cemiyetinin ilk lideri olarak se├žildi. As─▒l g├Ârevi tarikat─▒n Anayasas─▒’n─▒ yazmakt─▒. 1553’te kabul edilen ─░sa Cemiyeti’nin Anayasas─▒ Cemiyetin nihai amac─▒n─▒, ilk b├Âl├╝m├╝nde bir kez daha tan─▒mlam─▒┼čt─▒r:

─░sa Cemiyeti’nin nihai amac─▒ kendisini Tanr─▒’n─▒n l├╝tfu ile ├╝yelerinin ruhlar─▒n─▒n kemali ve kurtulu┼čuna adamak fakat ayn─▒ zamanda ayn─▒ l├╝tuf ile kom┼čular─▒n─▒n ruhlar─▒n─▒n kemali ve kurtulu┼ču i├žin yard─▒mc─▒ olmak ve gayretle ├žal─▒┼čmakt─▒r.

—─░sa Cemiyeti’nin Anayasas─▒

─░sa Cemiyeti'nin Anayasas─▒ merkezile┼čmi┼č bir organizasyon yaratt─▒ ve Papa’n─▒n ├ža─čr─▒da bulunaca─č─▒ her g├Ârevi kabul etmeyi vurgulad─▒. Kendisinin ana prensibi Cizvitlerin gayri resm├« mottosu oldu: Ad Maiorem Dei Gloriam (“Tanr─▒’n─▒n Y├╝ce G├Ârkemi Ad─▒na”) Bu tabir k├Ât├╝ olmayan her i┼čin bu niyetle yap─▒ld─▒─č─▒ s├╝rece manevi hayat i├žin faydal─▒ olabilece─čini d├╝┼č├╝nd├╝rmek i├žin tasarlanm─▒┼čt─▒r; ├Ânemsiz oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝len ┼čeylerin dahi.

Ignatius’un zaman─▒nda Cizvitlerin i┼či a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak bireylerin (Ruhsal Egzersizler ve manevi g├Âr├╝┼čme ile) ve g├Ârece ufak gruplar─▒n (vaazlar ve ilmihal ile) manevi zenginli─či ├╝zerineydi. Kilise kendi i├žinde reforma ba┼člad─▒─č─▒nda, yeni olu┼čmu┼č Cemiyet gayretlerini kilisenin kendini reform etme ├žabalar─▒na yard─▒m etmeye y├Ânlendirdi.

Loyola'l─▒ Aziz ─░gnatius'un Ruhsal Egzersizleri
Loyola'l─▒ Aziz ─░gnatius'un Ruhsal Egzersizleri

Faaliyetler

E─čitime Adanma

Cizvit tarikat─▒n─▒n "Kaideler" adl─▒ t├╝z├╝─č├╝nde, tarikat─▒n e─čitim ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ apostolik bir motivasyonla y├╝r├╝tt├╝─č├╝n├╝ ve iyi bir e─čitimin insanlar─▒ kurtulu┼ča g├Ât├╝rebilece─činden bahseder. "Kaideler"in IV. b├Âl├╝m├╝nde e─čitimin birinci amac─▒ ├Â─črencinin ├žal─▒┼čmas─▒n─▒ Allah bilgisi, sevgisi ve kendi ruhunun kurtulu┼čuyla ili┼čkilendirmeye te┼čvik etmektir. ─░kinci amac─▒ ise d├╝nyaya kar┼č─▒ Hristiyan bir bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ kazand─▒rarak ├Â─črencilerin hem bu d├╝nyada hem de gelecek d├╝nyada anlaml─▒ bir hayat ya┼čamas─▒n─▒ sa─člamak. ├ť├ž├╝nc├╝s├╝ ├Â─črencilerin ahlaki ve entelekt├╝el uyumuna dikkat etmek. D├Ârd├╝nc├╝s├╝ tesir sahibi ve toplum i├žin iyi yetenekli liderler yeti┼čtirmektir.

Cizvitler, Hristiyanlar─▒n kendilerini reform edebilmelerine yard─▒mc─▒ olabilmek i├žin ├Âncelikle g├╝ncel ve sa─člam bir e─čitime ihtiya├ž duyduklar─▒n─▒n tez bi├žimde fark─▒na vard─▒lar. Bu ama├žla, Cizvitler gezici ├Â─čretmenlik yapmaya ba┼člad─▒lar. Zamanla okullar ("Kolej") kurmaya ba┼člad─▒lar. 1548’de Messine (─░talya)’da ilk Cizvit okulu a├ž─▒ld─▒. Bu tarihten sonra Avrupa’n─▒n her yerinde ve misyon b├Âlgeleri olan Afrika ve Amerika’da da okullar a├žt─▒lar. Bu okullar─▒n ba┼čar─▒s─▒ hemen g├Âr├╝ld├╝. 1749’de Cizvitler d├╝nya ├žap─▒nda 1180 okulu i┼čletiyorlard─▒.

Cizvit ├ťst├╝n Generali Claudio Acquaviva (1543-1615) taraf─▒ndan 1599 y─▒l─▒nda tarikat i├žin bast─▒r─▒lan ├╝nl├╝ ├çal─▒┼čma Plan─▒ (Ratio Studiorum), toplulu─čun 1773’te yasaklanmas─▒na dek Cizvit tarikat─▒n─▒n e─čitiminde resm├« k─▒lavuz olmu┼č; eserin bas─▒ld─▒─č─▒ d├Ânemde faal olan Cizvit okullar─▒n─▒n say─▒s─▒ ├╝├ž y├╝ze ula┼čm─▒┼čt─▒r. Ratio Studiorum’unda her ┼čey titizlikle detayland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r; derslerin uzunlu─ču, zaman tablolar─▒, uygun olan kitaplar, okunulacak ve ├žal─▒┼č─▒lacak Latin ve Yunan yazarlar ve hepsinden ├Ânce e─čitimbilimi, yani; ├Ân okumalar, okumalar, tekrarlar, tart─▒┼čmalar (m├╝naka┼čalar, hitabeler vb.) ve yaz─▒l─▒ kompozisyonlar arac─▒l─▒─č─▒ ile anlat─▒lan konunun ├Âz├╝msenmesinin nas─▒l sa─članaca─č─▒.

Ratio Studiorum
Ratio Studiorum

M├╝jdeleme, Hristiyan inanc─▒n─▒n savunulmas─▒ ve tan─▒t─▒lmas─▒

Papa’n─▒n iradesine cevaben kurulu┼čundan itibaren yeni tarikat baz─▒ ├╝yelerini, onu bilmeyen insanlara tan─▒tmak i├žin ve Hristiyanlar─▒n inan├žlar─▒n─▒ Ruhsal Egzersizler ve y├╝k├╝ml├╝l├╝kleri ile desteklemek i├žin d├╝nyan─▒n her bir yan─▒na yollam─▒┼čt─▒r.

T├╝m Cizvitlerin ilk g├Ârevi daima M├╝jde’yi yaymak olmu┼čtur. ─░lk kurulduklar─▒nda kiliselerde oldu─ču kadar sokaklarda, pazar yerlerinde, hastanelerde ve hapishanelerde de vaaz vermekteydiler. Kurulu┼člar─▒n─▒ takip eden ilk on y─▒lda Cizvitler Avrupa’n─▒n d├Ârt bir taraf─▒nda konferans ve vaazlar veriyorlard─▒. Kuruculardan birisi olan Pierre Favre, 1539’da ─░talya’da, 1540’da Almanya’da, 1541’de ─░spanya’da, 1542’de Avusturya’da y├╝r├╝yerek vaazlar verdi.

Cizvit Misyonu - Brazilya - 1820
Cizvit Misyonu - Brazilya - 1820

K─▒sa bir s├╝re sonra Cizvitler ka┼čifler ve yerle┼čimcilerle birlikte seyahat etmeye ba┼člad─▒lar. Bu sebeple Francisco de Xavier Japonya’ya (1549) gitmeden ├Ânce Hindistan’a (1540) g├Ânderilmi┼čtir. Cizvitler Etiyopya’ya (1547) Kongo’ya (1548) ve Angola’ya (1575) gitmeye ba┼člad─▒lar. ├çin’e Cizvitlerin ilk ziyareti 1555’te olmu┼č ancak ilk ├çin misyonu 1557’de Makao’da kurulmu┼čtur. Ancak 1582’de Matteo Ricci’nin Makao’ya gelmesi ile misyon faaliyetleri etkin bir hal alm─▒┼čt─▒r. 1556’da Cizvitler Brezilya'ya ula┼čm─▒┼č, Rio de Janiero’nun kurulu┼čunda yer alm─▒┼člard─▒r. 1568’de Peru’daki Lima’da vaaz vermi┼člerdir. 1572’de Meksika’da 1593’de ise ┼×ili’nin Santiago ┼čehrinde bulunmaktayd─▒lar. Uzak mesafelere gitmek hi├žbir zaman sorun olmad─▒. 1594’te Mo─čolistan’a gitmi┼čler ve Han’dan okul ve kiliseler yapma izni alm─▒┼člard─▒r. 1615’te bug├╝n├╝n Vietnam’─▒na vard─▒lar. Ayn─▒ d├Ânemde Cizvitler Kanada’ya ula┼čm─▒┼člar ve Amerika k─▒tas─▒n─▒n ilk ka┼čifleri aras─▒nda olmu┼člard─▒r.

Hristiyan inanc─▒n─▒ yeni yerlerde tan─▒tma konusunda Cizvitler, yerel k├╝lt├╝rleri dikkate almadan m├╝jdecilik yapmak ve yerel dilleri, tarihi, k├╝lt├╝r├╝ ├Â─črenme ve m├╝jdelemenin bir par├žas─▒ yapma aras─▒nda kalm─▒┼člard─▒r. ─░lk y├Ântem Hindistan ve Filipinlerde kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. ─░kinci y├Ântem Kanada, g├╝ney Amerika ve daha yo─čun bir bi├žimde Japonya ve ├çin’de uygulanm─▒┼čt─▒r.

Cizvit Misyonu - Brazilya - 1820
Cizvit Misyonu - Brazilya - 1820

├çin’de ilk Cizvitlerin t├╝m ├žabas─▒ ─░mparatora ula┼čmakt─▒. Japonya’da Francisco de Xavier beklenmedik bir itiraz ile kar┼č─▒la┼čt─▒; ├çinli Bilginlerin hi├ž duymad─▒─č─▒ bir mesaj─▒n nas─▒l bir de─čeri olabilirdi ki ? Dolay─▒s─▒yla ├çin daha ├Âncelikle d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lmeliydi. Hayalleri ─░mparator’un din de─či┼čtirmesini sa─člamakt─▒. Bu da ─░mparator’a Hristiyanl─▒─č─▒n ├╝st├╝nl├╝─č├╝n├╝ kan─▒tlamak ile m├╝mk├╝n olacakt─▒. Cizvit Matteo Ricci bir ├Ânc├╝ olacakt─▒, arkada┼č─▒ ve b├╝y├╝k bir memur, bilim insan─▒ ve tar─▒m uzman─▒ olan Xu Guangqi (1562-1633) ile birlikte ├ľklid’in Geometrinin Elementleri’nin ilk alt─▒ cildini ├ževirdiler. Ayn─▒ zamanda ├çin’deki ilk haritalar─▒n birka├ž versiyonunu da yay─▒mlad─▒, ilahiyat ├žal─▒┼čmalar─▒ olan Cennetin Rabbi’nin Ger├žek Anlan─▒┼č─▒ (Tianzhu Sheyi) ve Hristiyan doktrininin ufak bir tan─▒t─▒m─▒ olan Cennetin Efendisinin Doktrini (Tianzhu Jiaoyi)’yi tamamlad─▒. Bir├žok d├Âneminin alimi ile dostluk kurdu. Ricci ve di─čer Cizvitler Hristiyan inanc─▒n─▒ yerel gelenekler ve k─▒smen Konf├╝├žy├╝sc├╝l├╝k ile uyumlu hale getirmeyi denediler. Kof├╝├žy├╝sc├╝ rahipler gibi bile giyindiler. Ricci’den sonra Cizvit astronomi uzmanlar─▒ ├çin’in takvimini reform etmesine yard─▒mc─▒ oldular.

Vatikan G├Âzlemevi - Roma - ─░talya
Vatikan G├Âzlemevi - Roma - ─░talya

├ľzellikle Cizvitler bilimin geli┼čmesine ├žok say─▒da ve ├Ânemli katk─▒da bulunmu┼člard─▒r. On yedinci y├╝zy─▒lda Cizvit Athanasius Kircher (1601-1680) matematik, astronomi, m├╝zik, kimya, optik, volkanoloji ve arkeoloji ├╝zerine k─▒rktan fazla tez yay─▒nlam─▒┼čt─▒r. Mikroplar─▒ mikroskopta g├Âzlemleyen ilk ki┼čilerden biridir. Cizvit Ru─Ĺer Bo┼íkovi─ç (Roger Boscovich) (1711-1787), on sekizinci y├╝zy─▒lda deneysel fizi─če en ├Ânemli katk─▒da bulunanlardan biri olarak tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r. On sekizinci y├╝zy─▒l─▒n sonunda Cizvitler manyetizma, optik ve elektrik gibi ├že┼čitli bilimsel alanlara ve sarka├žl─▒ saatler, pantograflar, barometreler, yans─▒t─▒c─▒ teleskoplar ve mikroskoplar─▒n geli┼čtirilmesine katk─▒da bulunmu┼člard─▒r. On dokuzuncu y├╝zy─▒lda Vatikan g├Âzlemevi Cizvitlere emanet edilmi┼čtir. J├╝piter'in y├╝zeyindeki renkli ┼čeritleri, Andromeda nebulas─▒n─▒ ve Sat├╝rn'├╝n halkalar─▒n─▒, baz─▒ vakalarda herkesten ├Ânce, g├Âzlemlemi┼člerdir. Kan dola┼č─▒m─▒, teorik u├žu┼č olas─▒l─▒─č─▒, Ay’─▒n gelgitleri nas─▒l etkiledi─či ve ─▒┼č─▒─č─▒n dalga benzeri do─čas─▒ hakk─▒nda teoriler ├╝retmi┼člerdir. Cizvitler 1865 y─▒l─▒nda Filipinler'de ve Madagaskar'da g├Âzlemevleri kurmu┼člard─▒r. Cizvitler, meteoroloji ve sismoloji konusunda bilime b├╝y├╝k katk─▒ sa─člam─▒┼člard─▒r.

Cizvit kilisesi - Chiquitos - Bolivia
Cizvit kilisesi - Chiquitos - Bolivia

17. y├╝zy─▒l boyunca Meksika, Paraguay ve Brezilya’da, ─░spanyol ve Portekiz Krallar─▒n─▒n ve Papa’n─▒n izni ile, yeni vaftiz olmu┼č yerel n├╝fusun yerle┼čimciler taraf─▒ndan k├Âlele┼čtirilmelerini ├Ânlemek ad─▒na Cizvitler bu insanlar─▒ “Reducciones” ad─▒ verilen korumal─▒ k├Âylerde toplad─▒lar. Yak─▒n zamana ait e┼čsiz bir ├Ârnek olarak bu k├Âyler Cizvitler taraf─▒ndan y├Ânetilmi┼č ve ba─č─▒ms─▒z birer devlet gibi (Kendi ordu ve hukuk sistemleri...) i┼člemi┼čtir. S├╝rekli olarak k├Âle tacirleri taraf─▒ndan kovalanmakta, a├žg├Âzl├╝ yerle┼čimciler taraf─▒ndan talana u─čramakta ve salg─▒nlar taraf─▒ndan zay─▒f d├╝┼čmekte olan yerli cumhuriyetleri y├╝zy─▒l─▒n sonunu g├Âremediler. Ancak bu ufak ba─č─▒ms─▒z G├╝ney Amerika Yerli Cumhuriyetleri k─▒sa bir s├╝re i├žin var olsalarda, Yerli halk─▒n tamamen yok olmas─▒n─▒n ├Ânlenmesinde yard─▒mc─▒ oldu. Bu ba┼čar─▒n─▒n ├Âvg├╝s├╝ Cizvitlere aittir.

Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču’na Cizvitler ilk 1583’te geldiler. Padi┼čahtan bug├╝n Saint Benoit Koleji olarak bilinen binada kalma izni ad─▒lar.

Cizvit Logosu
Okul giri┼činde bulunan kilisenin kap─▒s─▒ndaki kit├óbe ve Cizvit Logosu

Cizvitler 1583 y─▒l─▒nda ─░stanbul'da bulunan St. Benoit adl─▒ bir Frans─▒z kurumu y├Ânetimini de ├╝stlenmi┼člerdi. 18 Kas─▒m 1583 tarihinde Fransa Kral─▒ III. Henri'nin iste─či do─črultusunda Papa XIII. Gregorius, manast─▒r─▒ Benedikten tarikat─▒ndan al─▒p Cizvit rahiplerine vermi┼č ve Jules Mancinelli'nin y├Ânetiminde ikisi Frans─▒z ve ikisi ─░talyan toplam d├Ârt Cizvit rahip, kurumu devralm─▒┼čt─▒r. Saint-Beno├«t'da ilk e─čitim kurumu, manast─▒ra ba─čl─▒ olarak yine Cizvit rahiplerin giri┼čimiyle 1583'te kurulmu┼čtur. 1586 y─▒l─▒ndaki veba salg─▒n─▒ s─▒ras─▒nda g├Ârevli Cizvit'lerin tamam─▒n─▒n ├Âlmesi ├╝zerinde okulu Kapusen rahipleri devralm─▒┼čt─▒r. Ancak bu rahiplerden Aziz Joseph de Leonessa'n─▒n Topkap─▒ Saray─▒'na giderek Sultan III. Murad'a Hristiyan olma ├ža─čr─▒s─▒nda bulunmas─▒ ├╝zerine, Kap├╝sen rahipler tutuklan─▒p s─▒n─▒rd─▒┼č─▒ edilmi┼člerdir. Bu nedenle okul kapanma tehlikesi ya┼čam─▒┼č, ancak Cizvitler k─▒sa s├╝re sonra okula geri d├Ânerek kurumu ya┼čatmay─▒ ba┼čarm─▒┼člard─▒r. Saint-Beno├«t bu d├Ânemde, Osmanl─▒ topraklar─▒ndaki Cizvit faaliyetlerinin merkezi olmu┼čtur.

1586’daki veba salg─▒n─▒nda t├╝m Cizvitler ├Âld├╝. Yeni bir grup Cizvit 1609’da temel olarak ┼ču ├╝├ž ┼čey yapmak i├žin geldiler:

- St. Benoit Lisesinde ders vermek ve y├Ânetmek.

- Hristiyan k├Âlelerin manevi ihtiya├žlar─▒ ile ilgilenmek (Osmanl─▒ ordusunun sava┼člarda ya da ak─▒nlarda esir ald─▒─č─▒ Hristiyanlar).

- B├Âlgede (Trabzon ve Erivan’a kadar) yolculuk ederek ├žo─čunlukla yerli Hristiyanlara vaaz vermek (Ermeni, Rum ve Levantenler'e).

1625’te bir grup Cizvit’te Halep, ┼×am, Trablus ve Sayda’ya g├Ânderilmi┼čtir.

Feshedilme ve yeniden yap─▒lanma

Papa XIV. Klement, Roma'dan yap─▒lan 21 Temmuz 1773 tarihli resm├« bildiride Cizvit tarikat─▒n─▒n feshedildi─čini ve d├╝nyan─▒n her yerinde Roma Kilisesi taraf─▒ndan Cizvitlere tan─▒nm─▒┼č olan t├╝m hak ve ayr─▒cal─▒klar─▒n kald─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ ilan etti. Yap─▒lan duyuru ┼ču ┼čekildeydi:

"... ad─▒ ge├žen ─░sa Tarikat─▒'n─▒n eskisi gibi y├╝ksek faydalar─▒n─▒ sa─člayamamas─▒ ├╝st├╝nde d├╝┼č├╝n├╝ld├╝... Bu durum dahilinde ve uzun de─čerlendirmeler sonucunda, tarikat olarak s─▒n─▒fland─▒r─▒lan toplulu─čun gelece─čine: mevcut bilgimiz dahilinde ve Papal─▒k makam─▒n─▒n g├╝c├╝ alt─▒nda, ad─▒ ge├žen toplulu─čun feshi ve b├╝t├╝n faaliyetlerinden mahrum b─▒rak─▒lmas─▒ y├Ân├╝nde karar vermekteyiz. Bu andan itibaren, ruhban s─▒n─▒f─▒ndan ihtiyatl─▒ ve do─čru ahlaka sahip olan bir ├╝yesi, ad─▒ ge├žen olu┼čumlar─▒n ad─▒n─▒n ebediyyen sonland─▒r─▒lmas─▒ ve feshinin sa─članmas─▒ i├žin ba┼čkanl─▒k ve y├Âneticilik yapmak ├╝zere se├žilecektir. ..."

— Papa XIV. Clement

Tarikat feshedildi─činde 22,589 Cizvit, 49 eyalet, 669 kolej ve 3000'in ├╝st├╝nde misyonerleri ile faaliyet g├Âstermekteydi.

Fesih s├╝reci b├╝t├╝n ├╝lkelerde ya┼čand─▒. Prusya ve Rusya, II. Katerina'n─▒n Papal─▒k Bildirileri'nin uygulanmas─▒n─▒ yasaklad─▒─č─▒ i├žin Tarikat, milyonlarca Hristiyan'─▒n (ve bir├žok Cizvit'in) ya┼čad─▒─č─▒ bu b├Âlgelerde faaliyetini s├╝rd├╝rmeye devam etti. Bunun sonucu olarak VI. Pius, tarikat─▒n Rusya ve Polonya i├žinde faaliyetini s├╝rd├╝rmesi y├Ân├╝nde karar almak durumunda kald─▒. Bu karar sonucunda Polonyal─▒ Stanislaus Czerniewicz toplulu─čun ├Ânderi olarak se├žildi. VII. Pius, Fransa'daki esareti s├╝resince Cizvitlerin yeniden yap─▒lanmas─▒ ├╝st├╝ne yapt─▒─č─▒ de─čerlendirmeler sonucunda 7 A─čustos 1814 tarihli bildirisiyle tarikat─▒n feshini geri ald─▒. Bu karar─▒ takiben yine bir Polonya'l─▒ olan Thaddeus Brzozowski, 1805'te Rusya'da se├žilen topluluk lideri, uluslararas─▒ tan─▒n─▒rl─▒k kazand─▒.

Cizvitlerin 1814'te yeniden yap─▒land─▒r─▒lmas─▒ ile Cemiyet b├╝y├╝k bir b├╝y├╝meye u─črad─▒.

Yeniden Yap─▒lanmadan 1945’e kadar Faaliyetler

Yenilenmesinin ard─▒ndan ─░sa Cemiyeti kiliseye olan hizmetini e─čitime daha s─▒k─▒ bir ba─čl─▒l─▒kla devam etti, ├Âzellikle de y├╝ksek e─čitime. Bu d├Ânemde ─░sa Cemiyeti ├╝niversiteler a├žmaya (ya da yat─▒r─▒m yapmaya) karar verdi. (ABD’de 1798'de kurulan Georgetown ve Fordham ├ťniversiteleri, L├╝bnan’da Universit├ę Saint Joseph de Beyrouth, Bel├žika’da Universit├ę de Namur, ─░spanya’da Deusto e Comillias ├ťniversitesi, Japonya’da Sophia ├ťniversitesi...)

Fordham Cizvit ├ťniversitesi - New York - ABD
Fordham Cizvit ├ťniversitesi - New York - ABD

Georgetown Cizvit ├ťniversitesi - Washington DC - ABD
Georgetown Cizvit ├ťniversitesi - Washington DC - ABD

Sophia Cizvit ├ťniversitesi - Tokyo - Japonya
Sophia Cizvit ├ťniversitesi - Tokyo - Japonya

T├╝m kilise i├žinde eski yerine 1814’te kavu┼čmas─▒ndan sonra Cizvitler i├žin Asya, Afrika ve Yak─▒ndo─ču b├Âlgelerine d├Ânmek m├╝mk├╝n oldu.

1842’de Cizvitler ├çin’e d├Ând├╝. Cizvitler yar─▒-kolonici bir ba─člamda Fuijan, Hebei, Shanxi ya da Sichuan’─▒n ta┼čra n├╝fusu ile ├žal─▒┼čmaktayd─▒lar. Ancak as─▒l terchileri bu de─čildi; Cizvitlerin ilk hayali elit kesimleri bilimsel havarilikleri ile, ├çin’in atalar modeline uygun bir bi├žimde d├Ân├╝┼čt├╝rmekti.

Comillias Cizvit ├ťniversitesi - ─░spanya
Comillias Cizvit ├ťniversitesi - ─░spanya

Afrika ile ilgili olarak, Frans─▒z Cizvitler Madagaskar'a 1832’de ula┼čt─▒lar ancak politik entrikalar ilk denemelerini meyvesiz b─▒rakt─▒. 1840’ta ba┼čka bir Frans─▒z misyonu, bir yetimhanenin a├ž─▒ld─▒─č─▒ Cezayir’e yolland─▒. Daha uluslararas─▒ bir grup Cizvit ise Sudan misyonunda yer ald─▒.

G├╝ney Afrika’ya Cizvitlerin ilk geli┼či 1875’te oldu. Cizvitlere daha sonras─▒nda Zambezi Misyonu olarak bilinen bug├╝n Zimbawe, Zambiya, Malavi, Mozambik ve Botsvana’n─▒n bir k─▒sm─▒, Angola, Kongo ve Tanzanya’y─▒ kapsayan b├Âlge ├╝zerinde yetki verildi. Papa XIII. Leo’nun (1810-1903) talimat─▒yla bir ba┼čka misyonda M─▒s─▒r’da 1879’da a├ž─▒ld─▒.

Cizvitlerin varl─▒─č─▒ ─░skenderiye ve Kahire’de d├╝zenli olarak artt─▒, iki ┼čehirde de erken d├Ânemde Cizvit kolejleri bulunmaktayd─▒. 1893’te, Bel├žikal─▒ Cizvitler bug├╝n Kongo Demokratik Cumhuriyeti olarak bilinen Kwango’da bir misyon ba┼člatt─▒lar. Bu Cizvitlerin 17. y├╝zy─▒lda terk etti─či b├Âlgeye d├Ân├╝┼č├╝n├╝n sembol├╝ oldu ve Katolik Kilisesi'nin Kongo’daki kurulu┼čunda ├Ânemli bir etkiye sahip oldu.

Saint Joseph Cizvit ├ťniversitesi - Beirut - L├╝bnan
Saint Joseph Cizvit ├ťniversitesi - Beirut - L├╝bnan

Restorasyondan sonra Cizvitler Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču’na 1831’de d├Ânmeye karar verdiler. ├ľnce bug├╝n L├╝bnan olan b├Âlgede bir misyon a├žt─▒lar. 1852’de Beyrut’ta bir bas─▒mevi a├žt─▒lar. 1872’de ┼×am’da bir misyon a├ž─▒ld─▒. Ancak 1881’de Cizvitler ─░stanbul’a d├Ând├╝ler ve yeni bir kilise ve ikamet yeri a├žt─▒lar (Bug├╝n bilinen ad─▒yla Kutsal Kalp Kilisesi – Ayazpa┼ča – ─░stanbul). Cizvitler ayn─▒ zamanda Adana, Kayseri, Sivas, Tokat ve karadenizde ├žo─čunlukla Ermenilere e─čitim vermek i├žin okullar a├žt─▒lar. Adana’daki okul 1909’da yand─▒. Geri kalan okullar ise zaman i├žerisinde kapat─▒ld─▒ ve Frans─▒z Cizvitleri 1914’te s─▒n─▒r d─▒┼č─▒ edildiler ve sava┼č sonras─▒nda da geri a├ž─▒lmad─▒lar.

Bug├╝n Cizvitler

II. D├╝nya Sava┼č─▒ndan sonra ─░sa Cemiyeti ├╝ye baz─▒nda bir zirveye ula┼čt─▒ (30.000’den fazla) ─░ki geleneksel havarili─čine (Misyon ve E─čitim) ek olarak ─░sa Cemiyeti, sosyal hizmet g├Ârevlerine de kendini adad─▒.

Cizvitlerin Ev Merkezi - Roma
Cizvitlerin Ev Merkezi - Roma

├ľrne─čin G├╝ney Amerika’da 1955’te a├ž─▒lan “Fe e Alegria” denilen okullar a─č─▒ ├Âzellikle fakirlere e─čitim vermeyi ama├žlamaktad─▒r.

1975’te 32. Genel Cemiyet toplant─▒s─▒ yap─▒ld─▒. Toplant─▒ al─▒nan 4 karar Cizvitler taraf─▒ndan ├Âzellikle iyi bilinmektedir; “─░sa Cemiyeti’nin bug├╝nk├╝ g├Ârevi inanca hizmet, kesin bir gereklilik olan adaletin te┼čviklenmesi...” Adaletin te┼čviki, o g├╝nden beridir Cizvitlerin ├Ânceliklerinden birisi olmu┼čtur. Bu ama├žla, 1980’de m├╝lteciler ile ilgilenen bir Cizvit Sivil Toplum ├ľrg├╝t├╝ olan JRS kurulmu┼čtur.

2019 y─▒l─▒n─▒n ┼čubat ay─▒nda Cemiyet ├Ân├╝m├╝zdeki 10 y─▒l i├žin Cizvit hizmetinin 4 ├Ânceli─čini listelemi┼čtir.

  1. Loyolal─▒ ─░gnatius’un Ruhsal Egzersizleri ve muhakeme ile Tanr─▒’ya ula┼čan yolu g├Âstermek.
  2. Fakir, toplum d─▒┼č─▒na itilmi┼č, itibar─▒ zedelenmi┼člerin yan─▒nda olmak ve adaleti ve bar─▒┼čt─▒r─▒c─▒ bir bir misyon i├žinde olmak.
  3. Gen├ž insanlar─▒n umutla dolu bir gelecek yaratmalar─▒ i├žin yanlar─▒nda olmak.
  4. Ortak evimizin bak─▒m─▒ i├žin i┼čbirli─či i├žinde olmak.

2020 y─▒l─▒nda d├╝nyada yakla┼č─▒k 15.000 Cizvit bulunmaktad─▒r. En ├žok Cizvitin bulundu─ču ├╝lkeler Hindistan, ABD, ─░spanya ve ─░talya’d─▒r.

T├╝rkiye’de ufak bir grup Cizvit Ankara'daki Azize Tereza Kilisesi'nde ikamet etmektedir.

Cizvit Azizler listesi

  • Jos├ę de Anchieta - (├Â. 1597)
  • Modeste Andlauer - (├Â. 1900)
  • Edmund Arrowsmith - (├Â. 1628)
  • Roberto Bellarmino - (├Â.1621) - (Kilise Doktoru)
  • Jan Berchmans - (├Â. 1621)
  • Jacques Berthieu - (├Â. 1896)
  • Andr├ę Bobola - (├Â. 1657)
  • Francisco de Borja - (├Â. 1572)
  • Jean de Br├ębeuf - (├Â. 1649)
  • Alexander Briant - (├Â. 1581)
  • Jean de Britto - (├Â. 1647)
  • Edmund Campion (├Â. 1581)
  • Peter Canisius - (├Â. 1597) - (Kilise Doktoru)
  • Juan del Castillo - (├Â. 1628)
  • No├źl Chabanel - (├Â. 1649)
  • Pedro Claver - (├Â. 1654)
  • Antoine Daniel - (├Â. 1648)
  • Francesco De Geronimo - (├Â. 1716)
  • Paul Denn - (├Â. 1900)
  • Philip Evans - (├Â. 1679)
  • Pierre Favre - (├Â.1546)
  • Thomas Garnet - (├Â. 1608)
  • Charles Garnier - (├Â. 1649)
  • Aloysius Gonzaga - (├Â. 1591)
  • Roque Gonz├ílez de Santa Cruz - (├Â. 1628)
  • Ren├ę Goupil - (├Â. 1642)
  • Alberto Hurtado - (├Â. 1952)
  • R├ęmy Isor├ę - (├Â. 1900)
  • Isaac Jogues - (├Â. 1646)
  • Jacques Kisa├» - (├Â. 1597)
  • Stanislas Kostka - (├Â. 1568)
  • Claude La Colombi├Ęre - (├Â. 1682)
  • Jean de La Lande - (├Â. 1646)
  • Gabriel Lalemant - (├Â. 1649)
  • David Lewis - (├Â. 1679)
  • Loyola'l─▒ ─░gnatius - (├Â. 1556)
  • L├ęon-Ignace Mangin - (├Â. 1900)
  • Paul Miki - (├Â. 1597)
  • Henry Morse - (├Â. 1645)
  • John Ogilvie - (├Â. 1615)
  • Nicolas Owen - (├Â. 1606)
  • Jos├ę Maria Pignatelli - (├Â. 1811)
  • Istv├ín Pongr├ícz - (├Â. 1619)
  • Miguel Agustin Pro - (├Â. 1927)
  • Bernardino Realino - (├Â. 1616)
  • Jean-Fran├žois R├ęgis - (├Â. 1640)
  • Alphonsus Rodriguez - (├Â. 1617)
  • Alphonso Rodr├şguez Olmedo - (├Â. 1628)
  • Jos├ę Maria Rubio - (├Â. 1929)
  • Jean Soan de Goto - (├Â. 1597)
  • Henry Walpole - (├Â. 1595)
  • Francesco de Xavier - (├Â. 1552)

Cizvitlerle ilgili filmler

  • ┼×eytan (─░ngilizce: The Exorcist) William Friedkin y├Ânetmenli─činde, 1973 y─▒l─▒nda vizyona girmi┼čtir. Filmin ba┼črollerini Lee J. Cobb ve Linda Blair payla┼čmaktad─▒r.
  • Misyon (─░ngilizce: The Mission) Roland Joff├ę y├Ânetmenli─činde, 1986 y─▒l─▒nda vizyona girmi┼čtir. Filmin ba┼črollerini Robert De Niro ve Jeremy Irons payla┼čmaktad─▒r.
  • Black Robe, Bruce Beresford y├Ânetmenli─činde, 1991 y─▒l─▒nda vizyona girmi┼čtir. Filmin ba┼črol oyuncu: Lothaire Bluteau
  • Silence, Martin Scorsese y├Ânetmenli─činde, 2016 y─▒l─▒nda vizyona girmi┼čti. Filmin ba┼črollerini Andrew Garfield ve Liam Neeson payla┼čmaktad─▒r.
  • Le portrait interdit, Charles de Meaux y├Ânetmenli─činde, 2017 y─▒l─▒nda vizyona girmi┼čti. Filmin ba┼črollerini Melvil Poupaud ve Fan Bingbing payla┼čmaktad─▒r.

Cizvitlerle ilgili F─▒kralar

Cizvit F─▒kralar─▒
Bir kad─▒n Peder'e gidip, o─člunun Peder olmay─▒ ├žok istedi─čini s├Âylemi┼č. Gereklilikleri sormu┼č.

Peder a├ž─▒klamaya ba┼člam─▒┼č. "E─čer Diosezli Peder olmak istiyorsa 8 y─▒l e─čitim g├Ârecek. Fransisken bir Peder olmak istiyorsa 10 y─▒l, Cizvit bir Peder olmak istiyorsa da 14 y─▒l e─čitim g├Ârecek."

Peder sona geldi─činde annenin g├Âzleri parlar ve, "Onu sonuncusuna yazd─▒ral─▒m, biraz zor ├Â─čreniyor..."

Bir Fransisken, bir Dominiken ve bir Cizvit golf oynamaya gider. Olduk├ža iyi ilerliyorlard─▒r ama bir noktada ba┼čkalar─▒ oldu─ču i├žin beklemek zorunda kal─▒rlar. Oynayanlar ├žok k├Ât├╝ gibidirler ve ba┼čkalar─▒na yer vermiyorlard─▒r. Rahipler sinirli bir ┼čekilde ┼čikayet├ži olmak i├žin m├╝d├╝re giderler. M├╝d├╝r onlara, o golf├ž├╝lerin k├Âr oldu─čunu s├Âyler. "Onlar biraz ge├ž bitirebiliyor" der, "L├╝tfen biraz sab─▒rl─▒ olun".

Fransisken utan├ž i├žinde dizlerinin ├╝st├╝ne ├ž├Âker ve Tanr─▒'ya onu ├Âfkesi y├╝z├╝nden affetmesi i├žin yalvar─▒r. Dominiken de ├╝z├╝nt├╝ i├žinde sab─▒rs─▒zl─▒─č─▒ i├žin t├Âvbe eder ve fakirlere, engellilere daha fazla yard─▒m etmeye yemin eder.

Cizvit hi├ž etkilenmemi┼č bir ┼čekilde m├╝d├╝re sorar, "Onlar─▒ neden gece oynatm─▒yorsun?"

Bir Cizvit ve bir Fransisken ak┼čam yeme─či i├žin otururlar. Masada yaln─▒zca iki dilim kek kalm─▒┼čt─▒r. Birisi k├╝├ž├╝k di─čeri ise b├╝y├╝k. Cizvit ├Âne uzan─▒r ve en b├╝y├╝k dilimi al─▒r. Fransisken azarlarcas─▒na, "Aziz Francesco bize her zaman en k├╝├ž├╝k par├žay─▒ almam─▒z─▒ ├Â─čretti." Cizvit cevap verir, "Ve i┼čte ald─▒n."
Bir Fransisken ve bir Cizvit arkada┼čt─▒r. ─░kisi de sigara ba─č─▒ml─▒s─▒ olduklar─▒ i├žin uzun s├╝re sigara aras─▒ vermeden dua etmeyi ├žok g├╝├ž bulurlar. ├ťstlerine sigara i├žebilmek i├žin izin istemeye giderler.

Tekrar bulu┼čtuklar─▒nda Fransisken'in modu d├╝┼č├╝kt├╝r. "├ťst├╝me dua ederken sigara i├žebilir miyim diye sordum, 'hay─▒r' dedi."

Cizvit g├╝l├╝mser. "Ben sigara i├žerken dua edebilir miyim diye sordum, 'tabii ki' dedi."


Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski