Ermenice (Ermenice: հայերեն - Hayeren), Ermeniler tarafından kullanılan, Hint-Avrupa dil ailesinden bir dildir. Kendi alfabesi ile yazılan dilin Doğu Ermenicesi ve Batı Ermenicesi olarak iki lehçesi vardır. Doğu Ermenicesi, Ermenistan'ın resmî dilidir. Türkiye'de ve Ermeni diasporasında çoğunlukla Batı Ermenicesi kullanılır. Hint-Avrupa dil ailesinin bağımsız bir alt grubudur.
Türkiye'deki Ermeni toplumunun yüzde 18'i Ermenice konuşmaktadır. Bu oran gençler arasında yüzde 8'dir. Batı Ermeni lehçesi, UNESCO'nun Dünya yıllık Tehlikede olan Dünya Dilleri Atlası'nda "kesinlikle tehlikede bir dil" olarak yer alır.
{tocify} $title={İçindekiler}
Hakkında bilgi Nedir?
| Ermenice | |
| Հայերեն Hayeren | |
| Ana dili olanlar | Ermenistan |
| Konuşan sayısı | 5.924.320 (2001) |
| Dil ailesi |
Hint-Avrupa dilleri • Ermenice |
| Yazı sistemi | Ermeni alfabesi |
| Resmî durumu | |
| Resmî dil | Ermenistan |
| Tanınmış azınlık dili |
Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, Polonya, Romanya, Ukrayna, Türkiye |
| Dil kodları | |
| ISO 639-1 | hy |
| ISO 639-2 |
arm (B) hye (T) |
| ISO 639-3 |
hye – Modern Ermenice xcl – Klâsik Ermenice axm – Orta Ermenice |
 |
| Ermeni alfabesiyle Ermenice |
 |
| Kafkasyada Ermenice konuşulan bölgeler |
Tarihi
Hint-Avrupa dil ailesine mensup olan Ermenice ilk kez Doğu Anadolu bölgesinde ortaya çıkmıştır. Ermeniler gelmeden önce bu bölgede Hint-Avrupalı olmayan, Hurri-Urartu dil ailesine mensup bir dili konuşan Urartular yaşamaktaydı. Ermenistan kelimesi her ne kadar ilk kez M.Ö. 6. yüzyılda bir Fars yazıtında geçse de, bu tarihten sonra neredeyse bin yıllık bir süre boyunca kayıt altına alınmış Ermenice bir yazı bulunmamaktadır. En eski Ermenice kayıtlar M.S. 5. yüzyıla tarihlenmektedir.
Ermeni alfabesi, 405 yılında Aziz Mesrop Maştots tarafından bulunmuştur. Mesrop Maştots, Ermeni harflerini yaratmak niyetiyle öğrencileri ile birlikte Diyarbakır (Amed), Şanlıurfa (Yedesia) ve Samosat şehirlerine gidererek yabancı dillerde yazılmış olan bazı elyazmalarını incelemesiyle 405 yılında Ermeni harflerini ortaya çıkarır. Alfabenin oluşturulması edebiyatın canlanmasını da sağlar ve Ermenice edebiyatta bir altın çağın başlamasının zemini oluşturur. Maştots'un bu girişiminin sonunda Ermeni halkı tarafından Maştots ve öğrencilerinin dönünüşü, Vağarşapat'ta halk ve asillerin eşliğindeki kral Vramşabuh tarafından büyük törenlerle karşılanır.
19. yüzyılda Ermeni edebiyat dilinin de gelişmesiyle Doğu Ermenicesi (Erivan) ve Batı Ermenicesi (İstanbul) lehçeleri arasındaki ayrım iyice ortaya çıkmış, o dönemler Farsçanın bir lehçesi sanılan bu dilin özgün bir Hint-Avrupa dili olduğu da anlaşılmıştır. En eski eserlerin yazıldığı Eski Ermenice; yani Kırapar günümüzde sadece bazı din alimleri tarafından anlaşılabilmektedir.
Bill Bryson'e göre Ermenicedeki sözcüklerin %23'ü Ermenice kökenlidir.
Sayılar
| Sayı | Doğu / Batı Ermenice | Ermeni alfabesi |
|---|---|---|
| 1 | Mek / Meg | Մեկ |
| 2 | Yerku / Yergu | Երկու |
| 3 | Yerek | Երեք |
| 4 | Çors | Չորս |
| 5 | Hing / Hink | Հինգ |
| 6 | Vets | Վեց |
| 7 | Yott / Yottı | Եօթ / Յոթ |
| 8 | Uttı | Ութը |
| 9 | İnnı | Իննը |
| 10 | Tası / Dası | Տասը |
| 20 | Kısan | Քսան |
| 30 | Yeresun | Երեսուն |
| 40 | Karrasun | Քառասուն |
| 50 | Hisun | Հիսուն |
| 60 | Vattsun | Վաթսուն |
| 70 | Yottanasun | Եօթանասուն / Յոթանասուն |
| 80 | Uttsun | Ութսուն |
| 90 | İnnsun | Իննսուն |
| 100 | Haryur / Harür | Հարիւր / Հարյուր |
| 1000 | Hazar | Հազար |
Alfabe
| # | İsim (Doğu / Batı) | Küçük | Büyük | Latin | Sayısal değer |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Ayb / Ayp | ա | Ա | a | 1 |
| 2 | Ben / Pen | բ | Բ | b | 2 |
| 3 | Gim / Kim | գ | Գ | g | 3 |
| 4 | Da / Ta | դ | Դ | d | 4 |
| 5 | Yeç | ե | Ե | e | 5 |
| 6 | Za | զ | Զ | z | 6 |
| 7 | E | է | Է | ē | 7 |
| 8 | It | ը | Ը | ə | 8 |
| 9 | To | թ | Թ | t῾ | 9 |
| 10 | Je | ժ | Ժ | ž | 10 |
| 11 | İni | ի | Ի | i | 20 |
| 12 | Liun / Lün | լ | Լ | l | 30 |
| 13 | Xe | խ | Խ | x | 40 |
| 14 | Tsa / Dza | ծ | Ծ | c | 50 |
| 15 | Ken / Gen | կ | Կ | k | 60 |
| 16 | Ho | հ | Հ | h | 70 |
| 17 | Dza / Tsa | ձ | Ձ | j | 80 |
| 18 | Ğat / Ğad | ղ | Ղ | ł | 90 |
| 19 | Çe / Ce | ճ | Ճ | č | 100 |
| 20 | Men | մ | Մ | m | 200 |
| 21 | Hi | յ | Յ | y | 300 |
| 22 | Nu | ն | Ն | n | 400 |
| 23 | Şa | շ | Շ | š | 500 |
| 24 | Vo | ո | Ո | o | 600 |
| 25 | Ça | չ | Չ | č῾ | 700 |
| 26 | Pe / Be | պ | Պ | p | 800 |
| 27 | Ce / Çe | ջ | Ջ | ǰ | 900 |
| 28 | Rra | ռ | Ռ | ṙ | 1000 |
| 29 | Se | ս | Ս | s | 2000 |
| 30 | Vev | վ | Վ | v | 3000 |
| 31 | Tiun / Dün | տ | Տ | t | 4000 |
| 32 | Re | ր | Ր | r | 5000 |
| 33 | Tso | ց | Ց | č | 6000 |
| 34 | Hiun / Hün | ւ | Ւ | w | 7000 |
| 35 | Piur / Pür | փ | Փ | p῾ | 8000 |
| 36 | Qe | ք | Ք | k῾ | 9000 |
| 37 | O | օ | Օ | ō | 10000 |
| 38 | Fe | ֆ | Ֆ | f | 20000 |
Ermeniceden Türkçeye geçen sözcükler
Bu listeye argodaki sözler [bızdık, keş, kodoş, madik, moruk, oskor vs.], çok lokal halk dili ve kuşkulu olan spekülatif kelimeler [örnek <?> orinak] dahil değildir. Türkçe ile Ermenice arasındaki söz alışverişinde uzman olan akademisyenler içinde Prof. Dr. Hasan Eren ile Prof. Dr. Robert Dankoff sayılabilir. Aşağıda verilen kelimelere ve kökenlerine Türk Dil Kurumunun sözlüğünden veya etimoloji sözlüklerinden ulaşılabilir.
- ahpun dial. 'gübre' < Erm. ałbun
- arıstak dial. 'tavan' < Erm. aṙastał
- avanak < Erm. havanag
- bar I dial. 'kir' < Erm. pʿar
- bar II 'halk oyunu' < Erm. dial. bar < par
- carıt dial. 'köz tavası' < Erm. čaṙut
- cemek dial. 'üvendire kazıyacağı' < Erm. camak
- cil, çil dial. 'hasır otu' < Erm. čil
- cumur, çumur dial. 'yağda kızartılmış ekmek' < Erm. čmur
- çemiç dial. 'dut kurusu' < Erm. čʿamičʿ
- çepik dial. 'alkış' < Erm. cʿapʿik
- çermik dial. 'kaplıca' < Erm. ǰermuk
- çor dial. 'dert, hastalık' < Erm. čʿoṙ
- çörten 'yağmur oluğu' < Erm. ǰordan
- gecere dial. 'iplik çıkrığı' < Erm. kačrar
- gem dial. 'düven' < Erm. kamn
- haç < Fars. xāc < Erm. xačʿ
- hanek dial. 'şaka; eğlence' < Erm. hanak
- haşıl^ dial. 'bir yemek' < Erm. xašil
- hedik 'buğday haşlaması' < Erm. hatik
- herk dial. 'nadas' < Erm herk
- hezan dial. 'kiriş' < Erm. hecan
- hızar 'büyük bıçkı' < Erm. xizar
- him dial. 'temel' < Erm. dial. him < himn
- hodak dial. 'çiftçi yamağı' < Erm. hōtał
- hopal dial. 'yaban güvercini' < Erm. hōpʿal
- kama 'çivi' < Erm. gam
- kerendi dial. 'tırpan' < Erm. gerandi
- kete^ 'bir hamurişi' < Erm. gatʿay
- kom dial. 'ağıl' < Erm. gom
- köftün 'keten küspesi' < Erm. kopton
- küşne dial. 'burçak' < Erm. kʿušnay < Arap. kuşnā
- madımak < Erm. madideğ
- mayıs 'taze sığır gübresi' < Erm.
- mazman dial. 'kıldan dokuma yapan' < Erm mazman
- merek dial. 'samanlık' < Erm. marag
- met 'çelik çomak' < Erm. mēt
- murç 'çekiçle çakılan demir kazık' < Erm. murč 'çekiç'
- nahır^ dial. 'sığır sürüsü' < Erm. naxir
- nüğü 'bir ölçü birimi" < Erm. dial. nuki, nugi < unki
- orcik dial. 'şeker sucuk' < Erm. ṙočik
- pancar < Erm. banǰar
- petek^ < Erm. pʿetʿek
- pinti^ 'cimri' < Erm. pʿintʿi
- poşa dial. 'Çingene' < Erm. pʿoša
- pot 'hata, gaf' < Erm. pʿotʿ
- potur 'bir tür pantolon' < Erm. pʿotʿor
- pöçük dial. 'kuyruk sokumu' < Erm. počʿik [<: počʿ 'tail']
- şelek^ dial. 'sırtta taşınan yük' < Erm. šalak
- şen 'neşeli' < Erm. šen
- tekfur < Erm. tʿagwor
- tel < Er. tʿel
- teşi dial. 'yün eğirme aracı' < Erm. tʿeši
- tığ^ dial. 'henüz savrulmamış ekin yığını' < Erm. tʿeł
- tırtıl^ < Erm. tʿrtʿur
- zangoç < Erm. žamgoc
- zerun ' bir buğday türü' < Erm. dial. cʿirin < cʿorean
- zoğal^ dial. 'kızılcık' < Erm. zołal
Ermenice ne demek? TDK anlamı ve açıklaması
özel
1. isim Ermeniler tarafından kullanılan dil.
2. sıfat Bu dille yazılmış olan.