Çankırı, Çankırı ilinin merkezi olan şehir.
{tocify} $title={İçindekiler}
 |
| Çankırı'nın genel görünümü |
Tarihi
Çankırı, Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan aynı adlı ilin merkezidir. Çankırı'nın adı, Batılı kimi gezginler tarafından "Çangırı" ya da "Çengiri" biçiminde yazılmıştır. Kent eski Gangra adlı kentin yerinde kurulmuştur. Önceleri Paflagonya'ya bağlıydı. Sonra Pontus devletine, ardından da Galatya'ya bağlandı. Galatya hükümdarı Deiotarus, Gangra'yı merkez yaptı. MÖ 25'te Roma imparatorluğunun topraklarına katılan yöre, Bizanslılar zamanında bir ara sürgün yeri idi. Kimi kaynaklarda anılan Germanikopolis kentinin Gangra olduğu sanılıyor.
Emeviler zamanında İslam orduları birkaç kez bu toprakları ele geçirmeye çalışsalar da başarılı olamadılar. Çankırı ve çevresi, 1071 Malazgirt zaferinden sonra Danışmendoğullarınca ele geçirildi.
Antakya hükümdarı Bohemond, Selçuklular tarafından Malatya'da esir alınarak Niksar Kalesi'ne kapatılmıştı. Onu kurtarmak için 1101'de İstanbul'dan Raymond de Toulouse komutasındaki Haçlı ordusu yola çıktı. Ankara'yı aldıktan sonra Çankırı'ya yöneldilerse de kaleye giremediler. Amasya yakınlarında Selçuklu ordusuyla karşı karşıya gelen Haçlı Ordusu, bozguna uğradı. 1134'te Bizans İmparatoru II. İoannis Komnenos şiddetli çarpışmalardan sonra kaleyi ele geçirebildiyse de, imparatorun ayrılmasının ardından Danışmendliler kenti yeniden aldılar. Daha sonra yöreye Selçuklular egemen oldul. I. Murad zamanında Çankırı ve çevresi Osmanlı topraklarına katıldı. Timur, 1402'de Çankırı'yı eski sahiplerine verdiyse de, 1439'da I. Mehmed geri aldı.
Osmanlı döneminde yönetim bakımından Anadolu Eyaleti'ne bağlı bir Livanın merkezi olan Çankırı, Cumhuriyetin ilanından önce Kastamonu vilayetine bağlı bir sancağın merkezi idi. Türk Kurtuluş Savaşı sırasında İnebolu üzerinden İstanbul'dan Ankara'ya yapılan malzeme ve insan naklinde Çankırı önemli bir merkez rolü oynamıştır. Cumhuriyet döneminde il merkezi haline getirilmiştir.
Çankırı'nın nüfusu, 19. yüzyılın sonunda yaklaşık 16 bin iken, Cumhuriyet'in ilk genel nüfus sayımı olan 1927'de 8.847'ye düşmüştür. Ancak 1940'ta 10 bini yeniden aşan (10.235) nüfus 1970'te 25 bini geçti (26.124). 1990'da da 45.496'ya ulaştı.
2. Dönem Çankırı milletvekilleri Talât Bey, Rifat Bey ve Yusuf Ziya Bey'in, 11 Nisan 1925 tarihli Genel Kurul toplantısında okunan 4/199 esas numaralı takririnin Başvekâlete havalesi ile Kângırı ismi Çankırı şeklinde değiştirilmiştir.
İlin merkezi olan Çankırı kenti, Kızılırmak'ın kolları Acıçay ile Tatlıçay'ın birleştiği yerde kurulmuştur. Deniz yüzeyinden 700–800 m yüksekliktedir. Çankırı eski çağlarda bir kale kentiydi. Kent, sonraları sırtını kaleye dayayarak güneye doğru yayıldı. Günümüzde Tatlıçay'ın her iki yakasına serpilmiş durumdadır. Kalenin eteklerindeki mahalleler kentin çekirdeğini oluşturur. Bu mahalleler dar sokaklıdır. Kentin yeni kesimleri ise daha modern görünüme sahiptir.
 |
| Çankırı Müzesinde Çankırı'nın eski adlarının gösterildiği bir kısım. |
Coğrafi konumu
Orta Anadolu'nun kuzeyinde, Kızılırmak ile Batı Karadeniz ana havzaları arasında yer alan Çankırı, 40° 30' – 41° kuzey enlemleri ile 32° 30' – 34° doğu boylamları arasında yer almaktadır. İlin komşuları batıda Bolu, kuzeybatıda Karabük, kuzeyde Kastamonu, doğuda Çorum ve güneyde Ankara ile Kırıkkale'dir. Çankırı il merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 731 metredir. Çankırı ili ülke topraklarının %0,94'lük bölümünü oluşturan toplam 7.542 km²'lik bir alana sahiptir. Çankırı merkez ilçesinin yüzölçümü ise 1.440 km²dir.
İklimi, bitki örtüsü ve yaban hayatı
Çankırı'da genellikle İç Anadolu Bölgesi'ne özgü iklim etkisi görünmektedir. Merkez, Ilgaz ve Yapraklı ilçelerinde kışlar serin, yazlar ılık geçerken, Çerkeş ilçesinde kışlar soğuk, yazlar ise serin geçmektedir.
İlin en fazla yağış alan ilçesi Yapraklı'dır. Yapraklı'da hemen hemen her mevsim yağış gözlemlenir. Merkezden, güneye doğru gidildikçe iklim ve bitki örtüsünde değişiklik ve azalmalar görünmektedir. Araştırmalar sonucunda, il topraklarının 2-3 yüzyıl önce bazı tuzlu bölgeler hariç ormanlarla kaplı olduğu belirlenmiştir. Ne var ki, tarla açmak amacıyla yapılan bilinçsiz kesimler, hayvan otlatmak için ormanlardan yararlanılması, müdahale imkânı olmayan orman yangınları ve iklim değişiklikleri nedeniyle bu orman bölgelerinin büyük çoğunluğu yok olmuştur. İlin geriye kalan ormanları, Ilgaz ilçesi başta olmak üzere Elaman, Eğirova, Ovacık, Düvenlik, Ilısılık, Yapraklı, Sarıkaya, Karakaya ve Erikli Dağları ile çevresindedir. İldeki bitki örtüsünün üst florasını oluşturan iğne yapraklı ağaçlar, özellikle de karaçam, sarıçam, ardıç, meşe, ladin ve köknar gibi orman ağaçlarıyla ahlat ve kızılcık ağaçlarıdır. Bitki örtüsünün alt florasında ise hububat, yemlik ve yemeklik baklagiller ile ayrıkotu, devedikeni ve yumak gibi bitkiler bulunmaktadır. Ayrıca akarsular boyunca söğüt ve kavak ağaçları ile zengin meyve bahçelerine de rastlanmaktadır.
İlçenin doğusunda, derinliği 30 m, çapı 500 m olan tuzlu su gölü Bakkal Gölü yer almaktadır.
İlde rastlanan başlıca av hayvanları, kurt, tilki, tavşan, keklik ve sincaptır. Uzun yıllar düzenli mücadele edilmediği için, yaban domuzu sayısından belirgin bir artış olmuştur. Fakat son yıllarda yapılan düzenli ve etkin mücadeleler nedeniyle, yaban domuzu sayısında belirgin bir azalma sağlanmıştır.
Çankırı Tuz Fabrikası da bölge için büyük önem taşımaktadır.
Nüfus
| Yıl | Toplam Nüfus | Şehir Nüfusu | Kır Nüfusu |
|---|---|---|---|
| 1927 | 73.628 | 8.847 | 64.781 |
| 1935 | 86.089 | 9.774 | 76.315 |
| 1940 | 90.203 | 10.235 | 79.968 |
| 1945 | 62.523 | 14.680 | 47.843 |
| 1950 | 72.123 | 14.108 | 58.015 |
| 1955 | 81.292 | 17.899 | 63.393 |
| 1960 | 55.758 | 20.047 | 35.711 |
| 1965 | 61.247 | 21.450 | 39.797 |
| 1970 | 69.522 | 26.124 | 43.398 |
| 1975 | 74.042 | 28.512 | 45.530 |
| 1980 | 82.002 | 34.933 | 47.069 |
| 1985 | 88.291 | 41.420 | 46.871 |
| 1990 | 67.620 | 45.496 | 22.124 |
| 2000 | 78.638 | 62.508 | 16.130 |
| 2007 | 80.748 | 68.596 | 12.152 |
| 2008 | 79.511 | 67.588 | 11.923 |
| 2009 | 80.431 | 69.087 | 11.344 |
| 2010 | 80.590 | 69.631 | 10.959 |
| 2011 | 82.921 | 72.473 | 10.448 |
| 2012 | 84.225 | 74.192 | 10.033 |
| 2013 | 85.073 | 74.442 | 10.631 |
| 2014 | 86.381 | 76.490 | 9.891 |
| 2015 | 88.538 | 79.091 | 9.447 |
| 2016 | 92.139 | 82.740 | 9.399 |
| 2017 | 95.444 | 86.369 | 9.075 |
| 2018 | 96.025 | 84.331 | 11.694 |
| 2019 | 97.882 | 87.748 | 10.134 |
| 2020 | 97.326 | 87.589 | 9.737 |
Toprak yapısı ve sanayisi
Genellikle çıplak dağlarla kaplı olan Çankırı toprakları, şiddetli erozyon tehdidi altındadır. Bu yüzden il toprakları tarımsal amaçla kullanılmayıp yalnızca hayvan otlatmada değerlendirilmektedir.
Çankırı ili sınırları içerisinde, alüvyal, kolüvyal, kestane renkli, kahverengi orman ve kireçsiz kahverengi orman toprakları olmak üzere toplam beş tür toprak bulunmaktadır. Çankırı sanayi bakımından gelişmekte olan illerden biridir. Un, yem bitkileri ve askeri donatım fabrikaları ile 2 bin çalışan kapasiteli modern lastik üretim fabrikası da Çankırı il sınırları içerisinde bulunmaktadır.
Belediye başkanları
Osmanlı dönemi
| No | Şehremini | Görev Başlangıcı | Görev Bitişi |
|---|---|---|---|
| 1 | Salim Efendi | 1919 | 1923 |
Cumhuriyet dönemi
| No | Belediye Başkanı | Görev Başlangıcı | Görev Bitişi | Parti / Durum |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Cemal Dolunay | 1923 | 1927 | Cumhuriyet Halk Partisi |
| 2 | Dedezade Hilmi Bey | 1927 | 1928 | — |
| 3 | Hacı Şıhzade Sait Bey | 1928 | 1934 | — |
| 4 | Ömer Dedeoğlu | 1934 | 1938 | — |
| 5 | Rıfat Dolunay | 1938 | 1943 | — |
| 6 | Hilmi Ersunan | 1943 | 1944 | — |
| 7 | Cevdet Dengi | 1944 | 1946 | — |
| 8 | Halim Bayram | 1946 | 1950 | — |
| 9 | Osman Derviş | 1954 | 1955 | Demokrat Parti |
| 10 | Nurettin Ok | 1955 | 1957 | Demokrat Parti |
| 11 | Ali İnandık | 1957 | 1958 | Demokrat Parti |
| 10 | Nurettin Ok | 1958 | 1960 | Demokrat Parti |
| 12 | Gürhan Titrek | 1963 | 1965 | Adalet Partisi |
| 11 | Ali İnandık | 1965 | 1973 | Bağımsız |
| 13 | Y. Hayati Çağlayan | 1973 | 1976 | Adalet Partisi |
| 14 | Necdet İpek | 1977 | 1980 | Milliyetçi Hareket Partisi |
| 15 | Şadi Söylemezoğlu | 1980 | 1984 | Askerî (Atama) |
| 16 | Mustafa Kale | 1984 | 1989 | Anavatan Partisi |
| 17 | Raif Oktay | 1989 | 1994 | Doğru Yol Partisi |
| 18 | Ahmet Bukan | 1994 | 2002 | Milliyetçi Hareket Partisi |
| 19 | A. Namık Kemal Eryılmaz | 2002 | 2004 | Milliyetçi Hareket Partisi |
| 20 | İrfan Dinç | 2004 | 2018 | Adalet ve Kalkınma Partisi |
| 21 | Hüseyin Boz | 2018 | 2019 | Adalet ve Kalkınma Partisi |
| 22 | İsmail Hakkı Esen | 2019 | Görevde | Milliyetçi Hareket Partisi |
Çankırı ne demek? TDK anlamı ve açıklaması
Çankırı, -yı
isim, özel, (ça'nkırı)
Türkiye'nin İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan illerinden biri.