baba

 

baba

Biyolojik olarak baba, anneye sperm vererek bir ├žocu─čun d├╝nyaya gelmesinde rol alan erkek. Genlerin yar─▒s─▒ babadan gelir. Bununla birlikte "baba" tan─▒m─▒ sosyolojiden hukuka, farkl─▒ alanlarda farkl─▒ ┼čekillerde a├ž─▒klan─▒r.

Biyolojik babas─▒ taraf─▒ndan terkedilen insanlar─▒n genellikle kendilerini yeti┼čtirenleri baba olarak kabul etti─či g├Âzlenir. Anne ve baba bo┼čand─▒ktan sonra annenin yeni e┼čini baba olarak kabul edenler de olabilir. Dolay─▒s─▒yla her birey kendi g├Âr├╝┼čleri y├Ân├╝nde insanlar─▒ baba olarak kabul edebilir.

Pek ├žok ├╝lkenin yasalar─▒nda ├žocuk babas─▒n─▒ hi├ž tan─▒mam─▒┼č olsa bile, evlatl─▒k verme gibi istisnalar d─▒┼č─▒nda, biyolojik baban─▒n sorumluluklar─▒ tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r. ├ťlkeden ├╝lkeye de─či┼čecek ┼čekilde her ay anneye nafaka ├Âdeme, ├žocu─čun bak─▒m─▒n─▒ ├╝stlenme gibi sorumluluklar biyolojik babaya mahkeme karar─▒ ile verilebilir. Korunmadan tek gecelik cinsel ili┼čkiye giren insanlar da bu t├╝r sorumluluklar─▒ yasalar ├žer├ževesinde almak zorundad─▒r.

{tocify} $title={─░├žindekiler}

Babal─▒k

Babal─▒k, erkeklerin ├žocuk sahibi olmas─▒ durumunu ifade eden 'baba olmak' ile, erkeklerin somut ebeveynlik davran─▒┼člar─▒n─▒ i├žeren 'babal─▒k yapmak' olgusuna kar┼č─▒l─▒k gelen ┼čemsiye bir kavramd─▒r. T├╝rk Dil Kurumu (TDK) ise babal─▒─č─▒ "baba olma durumu" bi├žiminde tan─▒mlamaktad─▒r.

Babalar─▒n babal─▒k yapma bi├žimlerini etkileyen, yeniden ├╝reten ve de─či┼čmesine sebep olan toplumsal, k├╝lt├╝rel ve ekonomik bir├žok fakt├Âr bulunmaktad─▒r. Sosyologlar ge├žmi┼čten g├╝n├╝m├╝ze babal─▒─č─▒ anlamak i├žin yerle┼čik ya┼čama ge├ži┼čten itibaren ├╝├ž tarihsel dura─ča bak─▒lmas─▒ gerekti─čini vurgulamaktad─▒r: Tar─▒m toplumlar─▒nda yer alan ve olduk├ža otoriter babal─▒k pratikleri sergileyen babal─▒─ča geleneksel babal─▒k, sanayi devriminden sonra babalar─▒n zamanlar─▒n ├žo─čunu ev d─▒┼č─▒nda ge├žirmesiyle meydana gelen mesafeli babal─▒─ča modern babal─▒k, son olarak toplumsal cinsiyet e┼čitli─či fikrinin benimsenmesiyle birlikte e┼čitlik├ži ve kat─▒l─▒mc─▒ rolleri benimseyen babal─▒─ča ilgili babal─▒k denmektedir. ├ľzellikle g├╝n├╝m├╝z modern toplumlar─▒nda kad─▒n─▒n i┼č hayat─▒nda aktif yer almas─▒ gibi de─či┼čen sosyolojik ba─člamlar erkeklerin e┼čitlik├ži ebeveynlik pratiklerine sahip olmas─▒na ve ilgili babal─▒k ├Âr├╝nt├╝lerini sergilemesine neden olmu┼čtur.

─░nsan t├╝r├╝nde g├Âr├╝len pek ├žok babal─▒k bi├žimi di─čer hayvan t├╝rlerinde de g├Âzlemlemek m├╝mk├╝nd├╝r. ├ľzellikle imparator penguenleri, denizatlar─▒, Darwin kurba─čas─▒ ve Jakana ku┼člar─▒ hayvanlar aleminde ilgili babal─▒k ├Âr├╝nt├╝leri g├Âsteren ba┼čl─▒ca ├Ânemli t├╝rlerdendir. ├ľrne─čin erkek imparator penguenler kulu├žkaya yatar, erkek Darwin kurba─čalar─▒ yumurtalar─▒ ses keselerinde ta┼č─▒r veya baba kurtlar yavrular─▒n─▒ besleme, koruma ve onlarla oynama g├Ârevlerini ├╝stlenir. T─▒pk─▒ insan t├╝r├╝nde oldu─ču gibi insan d─▒┼č─▒ hayvanlar─▒n da evlat edinerek babal─▒k yapmas─▒ m├╝mk├╝nd├╝r. ├ľrne─čin bir grup antropolo─čun Bat─▒ Afrika'n─▒n Ta├» Mill├« Park─▒'nda yapm─▒┼č oldu─ču ├žal─▒┼čmalar sonucu 18 ailesiz kalm─▒┼č gen├ž ┼čempanzenin evlat edinilmesinin yar─▒s─▒n─▒ erkek ┼čempanzeler taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirildi─či tespit edilmi┼čtir.

Baba o─čul
Bir baba ve o─člu

Anne ├çocuk E─čitim Vakf─▒'n─▒n (A├çEV) ├Ânc├╝l├╝─č├╝nde 2015-2017 y─▒llar─▒ aras─▒nda y├╝r├╝t├╝len nitel ve nicel ara┼čt─▒rmalar sonucu T├╝rkiye'de Babal─▒─č─▒ Anlamak Serisi olu┼čturulmu┼čtur. T├╝rkiye'de babal─▒─č─▒n kapitalizm ve ataerkillikle ili┼čkisini incelemek amac─▒yla 40 babayla derinlemesine g├Âr├╝┼čmeler sonucu olu┼čturulan ikinci seride, kapitalist ekonomik sistemin do─čurdu─ču ├žal─▒┼čma ko┼čullar─▒ ├Âzellikle erkeklerin ilgili babal─▒k pratiklerini ger├žekle┼čtirmesini olumsuz y├Ânde etkiledi─či bulgulanm─▒┼čt─▒r. Son zamanlarda meydana gelen sosyal haklarda gerileme, sendikas─▒z i┼č├ži olma, g├╝vencesiz i┼č veya esnek ├žal─▒┼čma gibi zorlu i┼č ko┼čullar─▒ babalar─▒n ebeveynlik bi├žimlerini dramatik bi├žimde etkilemektedir. T├╝rkiye'de Babal─▒─č─▒ Anlamak Serisi'nin 3235 babaya ula┼čarak elde etti─či nicel bulgulara g├Âre kat─▒l─▒mc─▒ babalar haftan─▒n 6 ile 7 g├╝n├╝n├╝ ├žal─▒┼čarak ge├žirmekte, g├╝nlerinin 9 saat 20 dakikas─▒n─▒ i┼čte, 1 saat 10 dakikas─▒n─▒ yolda ve ancak 2 saat 20 dakikas─▒n─▒ ├žocuklar─▒yla birlikte ge├žirmektedir. Nitekim OECD ├╝lkeleri i├žerisinde haftada 60 saatin ├╝st├╝nde ├žal─▒┼čanlar─▒n oran─▒n─▒n en y├╝ksek oldu─ču ├╝lke T├╝rkiye olarak belirlenmi┼čtir. Bu durum T├╝rkiye'deki babalar─▒n ├žocuklar─▒yla verimli ilgilenmesini ve ev i├ži rollerin her iki cinsiyete e┼čit bi├žimde da─č─▒lmas─▒n─▒ engellemektedir. Bu konu hakk─▒nda Ebeveynlik, Erkeklik ve ├çal─▒┼čma Hayat─▒ Aras─▒nda T├╝rkiye'de Babal─▒k ba┼čl─▒kl─▒ ikinci seride ifade edilen nitel bulgulardan biri ┼ču ┼čekildedir.

"...Art─▒k sorumluluklar─▒ hep anneye b─▒rakt─▒k. Dersti, okuldu, ihtiya├žt─▒, daha ziyade hep anne ilgilendi. ...├ç├╝nk├╝ i┼čimiz gere─či, sabah 6.30-7.00’de buraya geliyorduk, d├╝kkan─▒m─▒za, [ak┼čam] 9:30’lara kadar d├╝kkandayd─▒k. ... ├çocuklar─▒m─▒zla oynayabilecek 8-10 dakika, 20 dakika bir s├╝re, o da oyun oynamak. Yani ┼ču dersini yapamad─▒n, yard─▒mc─▒ olay─▒m, ┼čunu yapal─▒m, bunu yapal─▒m gibi bir ┼čey olmad─▒." (G.39, Trabzon, Lise mezunu, 52 ya┼č─▒nda, T├╝p gaz bayii sahibi)

'Babalar ├žocuklar─▒na anneler kadar iyi bak─▒m verebilir mi?' sorusu modern toplumlar─▒nda cevab─▒ aranan ├Ânemli sorulardand─▒r. Babalar ve ├žocuklar─▒ ├╝zerine yap─▒lan g├Ârg├╝l ara┼čt─▒rmalara g├Âre babalar─▒n da anneler kadar ilgili, sorumlu ve duyarl─▒ bi├žimde ebeveyn pratikleri sergileyebilece─či bulgulam─▒┼čt─▒r. ├ľrne─čin Orta Afrika'da ya┼čayan Aka pigme k├╝lt├╝r├╝ndeki babalar zamanlar─▒n─▒n %47'sinde bebeklerinin yan─▒nda durup onlarla me┼čgul olduklar─▒ ve di─čer toplumlardaki babalara k─▒yasla ├žocuklar─▒yla g├╝nde be┼č kat daha s─▒k fiziksel temas kurduklar─▒ g├Âzlenmi┼čtir. Nitekim Aka babalar─▒ ├žocuklar─▒na annelerinden daha ├žok sar─▒ld─▒klar─▒, kucaklad─▒klar─▒ ve ├Âpt├╝kleri bulgulanm─▒┼čt─▒r. Aristoteles'den Charles Darwin'e ve g├╝n├╝m├╝ze kadar varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝ren 'erkek meme u├žlar─▒ tam olarak ne i├žindir?' sorusuna Aka pigme babalar─▒n─▒ taraf─▒ndan cevapland─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. D├╝nyan─▒n en iyi babalar─▒ olarak nitelenen Aka babalar─▒, e┼čleri yiyecek bulmaya gittiklerinde ├žocuklar─▒n─▒ emzirdikleri bulgulanm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca Amerikal─▒ antropolog profes├Âr Barry Hewlett, bu toplulukla yapt─▒─č─▒ alan ara┼čt─▒rmalar─▒ neticesinde kad─▒n ve erkek rollerinin neredeyse i├ž i├že ge├žti─čini saptam─▒┼čt─▒r. Sonu├ž olarak erkeklerin olduk├ža ┼čefkatli, ilgili ve aktif babalar olabilece─či literat├╝rde pek ├žok disiplinin yapt─▒─č─▒ ara┼čt─▒rmalarda bulgulanmas─▒na ra─čmen bir├žok k├╝lt├╝rden erkeklerin ├že┼čitli nedenlerle (toplumsal cinsiyet rolleri, kapitalizm vb.) b├Âyle bir se├žim yap(a)mad─▒─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝lmektedir.

Babal─▒k izni

Babal─▒k izni, erkelerin evlat edinmesi veya e┼člerinin do─čum yapmas─▒ sonucu i┼č yerlerinden bebeklerini desteklemek i├žin edindi─či izindir. 657 say─▒l─▒ Devlet Memurlar─▒ Kanunu ├žer├ževesinde ├žocu─ču d├╝nyaya gelen babalara 10 g├╝n izin verilmekle birlikte ├Âzel sekt├Ârde ├žal─▒┼čan babalar i├žin bu s├╝re 5 g├╝n olarak s─▒n─▒rl─▒ kalmaktad─▒r. Babal─▒k izni, OECD ├╝lkeleri i├žerisinde en y├╝ksek G├╝ney Kore ve Japonya'da (52-53 hafta), ard─▒ndan Bat─▒ Avrupa ├╝lkelerinde (10-28 hafta) g├Âr├╝lmektedir.

Annelik izniyle kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda T├╝rkiye'de babal─▒k izninin kullan─▒m s─▒kl─▒─č─▒ olduk├ža d├╝┼č├╝kt├╝r. T├╝rkiye'de Babal─▒─č─▒ Anlamak Serisi'nin verilerine g├Âre kat─▒l─▒mc─▒ babalar─▒n %28'i babal─▒k izni gibi bir haklar─▒ oldu─čunu bilmedi─čini ve %21'i i┼č yerlerinin izin vermemesinden dolay─▒ bu izinden faydalanmad─▒─č─▒n─▒ bildirmi┼čtir. T├╝rkiye’de ─░lgili Babal─▒k ve Belirleyicileri Ana Raporu’nun bulgular─▒na g├Âre babal─▒k iznini kullanan babalar ilgili babal─▒k ├Âr├╝nt├╝leri sergilemekte, ev i├ži i┼č payla┼č─▒m─▒ ve ├žocuk bak─▒m─▒nda sorumluluk alma konular─▒nda istekli olmakta ve ├žocuklar─▒yla erken d├Ânemde olumlu ba─č ve ili┼čki geli┼čtirmektedir. T├╝m bu olumlu etkilerine kar┼č─▒n T├╝rkiye'de babalar babal─▒k iznini ├že┼čitli sebeplerden dolay─▒ verimli kullanamamaktan yak─▒nmaktad─▒r. Bu konuda Ebeveynlik, Erkeklik ve ├çal─▒┼čma Hayat─▒ Aras─▒nda T├╝rkiye'de Babal─▒k ├žal─▒┼čmas─▒ arac─▒l─▒yla kat─▒l─▒mc─▒lardan babal─▒k izni hakk─▒nda edinilen nitel bulgulardan biri ┼ču ┼čekildedir:

"Zannedersem iki veya ├╝├ž g├╝n Ay┼če’de kulland─▒m. Vallahi birka├ž g├╝n daha olabilirdi asl─▒nda. ├ç├╝nk├╝ zaten iki g├╝n ├žocu─čun kimli─čini, ┼čunu bunu, evrak─▒n─▒ filan gezdirmekle ge├žti, ba┼čka bir ┼čey yapamad─▒k. ─░lk g├╝n evraklar─▒ filan, ikinci g├╝n kimli─čini filan ├ž─▒kartt─▒m. Sigortaya gittim i┼čte, bu hani sigortadan i┼č yeri i├žin ├žocuk bildirge k├ó─č─▒d─▒ filan al─▒yorsunuz ya, ilk g├╝n onunla u─čra┼čt─▒m, ikinci g├╝n de ├žocu─čun kimli─čini ├ž─▒kartt─▒m zaten. O iki g├╝n de bana, i┼čteki ┼čeyimden daha yorucuydu, ├ž├╝nk├╝ s├╝rekli ko┼čturuyorsun ┼čuraya buraya." (G. 26, Gaziantep, Ortaokul mezunu, 36 ya┼č─▒nda, Tekstilde usta)

Yasal olarak baba tan─▒m─▒

T├╝rk Medeni Kanunu'nda ├žocu─čun yasal babas─▒n─▒n kim olaca─č─▒ madde olarak tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r. Medeni Kanuna g├Âre bir baban─▒n ├žocu─čuyla soyba─č─▒ olmas─▒ i├žin biyolojik baba olmak zorunda de─čildir, evlatl─▒k edinme gibi durumlarda yasal olarak baba ve ├žocuk aras─▒nda soy ba─č─▒ oldu─ču kabul edebilir. T├╝rk Medeni Hukuku'nda evlatl─▒ktan reddetme h├╝km├╝ yoktur. Hi├žbir ko┼čulda ebeveynler, ├žocuklar─▒n─▒n anne ve babas─▒ olmaktan vazge├žemezler ve mahkeme karar─▒ olmad─▒k├ža miraslar─▒ndan mahrum edemezler.

baba kelimesi ne demek TDK s├Âzl├╝k anlam─▒ ve a├ž─▒klamas─▒ nedir?

1. isim ├çocu─ču olan erkek, peder.

2. isim ├çocu─čun d├╝nyaya gelmesinde etken olan erkek:

      "T├╝rk baban─▒n ve T├╝rk anan─▒n ├žocu─ču T├╝rk't├╝r." - Anayasa

3. isim Kaz─▒larda ├ž─▒kar─▒lan topra─č─▒n miktar─▒n─▒ hesaplayabilmek i├žin yer yer b─▒rak─▒lan toprak dikme.

4. isim ├çat─▒ merte─či.

5. isim Bir ├╝lkeye veya bir toplulu─ča yararl─▒ olmu┼č kimse:

      Atat├╝rk T├╝rk milletinin babas─▒d─▒r.

6. isim, mecaz Anlay─▒┼čl─▒, iyi huylu erkek.

7. isim, mecaz Silah ka├žak├ž─▒l─▒─č─▒, kara para aklama ve uyu┼čturucu madde ticareti vb. kirli ve gizli i┼čler yapan ├žetenin ba┼č─▒.

8. isim, mecaz Koruyucu, babal─▒k duygular─▒ ile dolu kimse.

9. isim, mecaz Ata:

      "Asya'daki babalar─▒m─▒zdan miras kalan mill├« ┼čiirimizin manzum ┼čekillerinde..." - Yahya Kemal Beyatl─▒

10. sıfat, argo Çok kaliteli, üstün nitelikli.

11. isim, eskimi┼č Tarikatlar─▒n baz─▒s─▒nda tekke b├╝y├╝─č├╝:

      Bekta┼či babas─▒.

12. isim, eskimi┼č Bu gibi kimselere verilen unvan:

      G├╝l Baba. Nur Baba. Baba ─░lyas.

13. isim, denizcilik Gemi veya iskelede halat─▒n tak─▒ld─▒─č─▒ yuvarlak ba┼čl─▒ iri demir, a─ča├ž veya beton dikme.

14. isim, mimarl─▒k Bir merdivende, t─▒rabzan─▒n sahanl─▒kla birle┼čti─či yerde bulunan dikey ├Âge.

Tarih Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 1974

Sayg─▒de─čer ya┼čl─▒ adamlara, bir toplulu─čun ya da bir ├Ârg├╝t├╝n ba┼č─▒nda bulunan kimselere, kimi tekke ulular─▒na verilen san: Baba Oru├ž, Bekta┼č├« Babas─▒, G├╝l Baba.

G├╝zel Sanatlar Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 1968

─░ngilizce: king-post, Frans─▒zca: poin├žon, Almanca: H├Ąnges├Ąule

(Mimarl─▒k) Mahya kiri┼čini dikey olarak alttan tutan kal─▒n, kare kesitli kerestelerden her biri. a. bk. ├žat─▒.

Zanaat Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 1976

bk. babba

Veteriner Hekimli─či Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ -

─░ngilizce: sire

├ľzellikle d├Ârt ayakl─▒ hayvanlar i├žin kullan─▒lan, bir hayvan─▒n ebeveynlerinden erkek olan─▒na verilen ad.

Kelime K├Âkeni

ba-ba ""kal─▒n sesli ki┼či"" bebek s├Âz├╝├╝nden t├╝retilmi┼čtir.

Tarihte En Eski Kaynak

baba "1. sayg─▒ ve sevgi hitab─▒, 2. ya┼čl─▒ adam, 3. baba, dede, ata" [ Ebu Hayyan, Kitab├╝-l ─░drak (1312) ]

"ayn─▒ anlamda" [ TDK, Tarama S├Âzl├╝─č├╝ (1400 y─▒l─▒ndan ├Ânce) ]

"ayn─▒ anlamda" [ Pavet de Courteille, Dictionnaire Turc Oriental (1500 y─▒l─▒ndan ├Ânce) ]

Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski