Codex Cumanicus

 

Codex Cumanicus
Codex Cumanicus'tan, ├╝zerinde papa─čan ├žizimi olan bir sayfa.

Codex Cumanicus (Kodeks Kumanikus), Karadeniz’in kuzeyindeki K─▒p├žak T├╝rklerinden (Kumanlar) ─░talyanlar ve Almanlar taraf─▒ndan 14. y├╝zy─▒lda derlenmi┼č iki b├Âl├╝ml├╝k bir eserdir. Kumanlar aras─▒nda Hristiyanl─▒─č─▒ yaymaya y├Ânelik Katolik misyonerler taraf─▒ndan “Codex Cumanicus” isminde T├╝rk dilinde bir rehber ve ilmihal olarak geli┼čtirilmi┼čtir.

S├Âzl├╝k-metinler derlemesi olarak say─▒labilecek eserin ad─▒ Latincedir ve Kuman Kitab─▒ olarak Kirima ├ževrilebilir. Kod K─▒r─▒m'da olu┼čturuldu ve K─▒p├žak ve O─čuz leh├želerinin tarihi i├žin b├╝y├╝k ├Ânem ta┼č─▒yan K─▒r─▒m Tatar dilinin en eski an─▒t─▒ olarak kabul ediliyor - do─črudan Karadeniz bozk─▒rlar─▒n─▒n K─▒p├žaklar─▒ (Polovtsy, Kumanlar) ile ilgili olarak ve K─▒r─▒m

  • T├╝r: S├Âzl├╝k, folklor
  • Tarihi: 13. y├╝zy─▒l – 14. y├╝zy─▒l
  • Dil(ler): Kuman T├╝rk├žesi, Fars├ža, Almanca, ─░talyanca ve Latince
  • Derleyen: ─░talyan ve Alman misyonerler
  • Konu(lar): Kuman T├╝rk├žesi'nden ├Ârnek metinler, deyimler, atas├Âzleri, bilmeceler, tekerlemeler vb.

{tocify} $title={─░├žindekiler}

El yazmas─▒

El yazmas─▒ ├Âzg├╝n ├Ârnek ─░talya-Venedik Marciana Mill├« K├╝t├╝phanesi, Biblioteca Divi Marci – Biblioteca Nazionale di S. Marco – Biblioteca ad templum Divi Marci Venetiarum, Venezia, Mss. latini, Fondo antico, Collocazione 1597, Codex DXLIX / № 549 say─▒ ile saklanmaktad─▒r.

Kuman (K─▒p├žak) Kitab─▒, bir├žok ki┼či taraf─▒ndan yaz─▒lm─▒┼č par├žalar─▒n bir araya getirilmesi sureti ile olu┼čmu┼č bir ├žal─▒┼čmad─▒r. G├╝n├╝m├╝zdeki h├ólini almas─▒ 14. y├╝zy─▒l ba┼člar─▒ndan 14. y├╝zy─▒l ortalar─▒na kadar yakla┼č─▒k 60 y─▒l kadar zaman alm─▒┼čt─▒r.

B├Âl├╝mleri

─░talyan b├Âl├╝m├╝

─░talyan b├Âl├╝m├╝ 55 yaprakt─▒r (110 sayfa) ve iki s├Âzl├╝k listesinden olu┼čur. S├Âzl├╝kler Latince-Fars├ža-K─▒p├žak├žad─▒r. ─░lk liste alfabetik, ikinci liste tematiktir. ─░lk sayfas─▒nda 11 Temmuz 1303 tarihi yer al─▒r.

Eserin ─░talyanca Kodeks (─░talyan Kitab─▒) denen ilk 110 sayfal─▒k b├Âl├╝m├╝ Latin alfabesine g├Âre dizilmi┼č 1560 s├Âzc├╝k i├žeren, Latince-Fars├ža-K─▒p├žak├ža s├Âzl├╝kle ba┼člar. Ard─▒ndan s├Âzc├╝klerin anlamlar─▒na g├Âre ├Âbeklere ayr─▒ld─▒─č─▒ 1220 s├Âzc├╝k i├žeren ikinci bir s├Âzl├╝k yer al─▒r. Buradaki 2680 s├Âzc├╝kten 200'├╝n├╝n Fars├ža ve K─▒p├žak├ža kar┼č─▒l─▒klar─▒ verilmemi┼čtir.

Alman B├Âl├╝m├╝

Alman b├Âl├╝m├╝ 27 yaprakt─▒r (54 sayfa). ─░ki kar─▒┼č─▒k s├Âzl├╝k listesi ve baz─▒ metinlerden olu┼čur. Birinci liste K─▒p├žak├ža-Almanca, ikinci liste K─▒p├žak├ža-Latince s├Âzl├╝kt├╝r.

Bu dizinlerde baz─▒ s├Âzc├╝klere ├Ârnek c├╝mleler de mevcuttur. Ard─▒ndan K─▒p├žak├žaya ├ževrilmi┼č dualar, ilahiler, 47 K─▒p├žak bilmecesi ve K─▒p├žak├ža eklere ili┼čkin baz─▒ dil bilgisi kurallar─▒ yer al─▒r.

├ľrnek

Kodeks'te yer alan Ger├žek Dua:

Kuman T├╝rk├žesi

Atam─▒z kim k├Âkt├Ąsi├▒. Al─č─▒┼čl─▒ bolsun seni├▒ at─▒├▒, kelsin seni├▒ xanl─▒─č─▒├▒, bolsun seni├▒ tilemeki├▒ — ne├žik kim k├Âkt├Ą, alay [da] yerd├Ą. K├╝ndeki ├Âtm├Ąkimizni bizg├Ą bug├╝n bergil. Da─č─▒ yazuqlar─▒m─▒zn─▒ bizg├Ą bo┼čatq─▒l — ne├žik biz bo┼čat─▒rb─▒z bizg├Ą yaman etkenlerg├Ą. Da─č─▒ yekni├▒ s─▒namaq─▒na bizni quvurma─č─▒l. Basa bar├ža yamandan bizni qutxar─č─▒l. Amen!

Modern T├╝rk├že

Atam─▒z ki g├Âktesin. Alk─▒┼čl─▒ olsun senin ad─▒n, gelsin senin hanl─▒─č─▒n, olsun senin dile─čin – nas─▒l ki g├Âkte, ├Âyle (de) yerde. G├╝ndelik ekme─čimizi bize bug├╝n ver. Dahi yaz─▒klar─▒m─▒z─▒ (g├╝nahlar─▒m─▒z─▒) bize ba─č─▒┼čla– nice biz ba─č─▒┼člar─▒z bize yaman (k├Ât├╝l├╝k) edenleri. Dahi ┼čeytan─▒n s─▒namas─▒na bizi koydurma. T├╝m yamandan (k├Ât├╝l├╝kten) bizi kurtar. Amin!

K─▒r─▒m Tatar T├╝rk├žesi

Atam─▒z kim k├Âktesi├▒. Al─č─▒┼čl─▒ olsun seni├▒ ad─▒├▒, kelsin seni├▒ hanl─▒─č─▒├▒, olsun seni├▒ tilegeni├▒ — nas─▒l k├Âkte, ├Âyle [de] yerde. K├╝ndeki ├Âtmegimizni bizge bug├╝n ber. Daa yaz─▒qlar─▒m─▒zn─▒ (su├žlar─▒m─▒zn─▒) bizge bo┼čat (ba─č─▒┼čla) — nas─▒l biz bo┼čatam─▒z (ba─č─▒┼člaym─▒z) bizge yaman etkenlerge. Daa ┼čeytann─▒├▒ s─▒na─čan─▒na bizni qoyurma. Episi yamandan bizni qurtar. Amin!


Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski