bilgelik

 

bilgelik

Bilgelik; bilgi edinme, idrak, g├Ârg├╝, sa─čduyu ve sezgisel anlay─▒┼č ile birlikte bu hususiyetleri ├Âz├╝mseyebilme ve uygulayabilme kapasitesidir. Ayn─▒ zamanda ak─▒l ya da sa─čg├Âr├╝; bilgi, deneyim, anlay─▒┼č, sa─čduyu ve i├žg├Âr├╝ kullanarak d├╝┼č├╝nme ve hareket etme yetene─či olarak da tan─▒mlan─▒r. Bilgelik, tarafs─▒z yarg─▒lama, merhamet, deneyimsel ├Âz-bilgi, kendini a┼čma ve ba─članmama gibi ├Âz niteliklerle ve etik ve iyilik gibi erdemlerle ili┼čkilidir. Bu vas─▒flar─▒ ta┼č─▒yan ki┼čiye bilge denir.

Bilgelik, bilgeli─če atfedilen ├Âzellikleri de─čerlendirmek i├žin birka├ž farkl─▒ yakla┼č─▒m da dahil olmak ├╝zere bir├žok farkl─▒ ┼čekilde tan─▒mlanm─▒┼čt─▒r.

Ak─▒l ve Bilgelik anlamlar─▒ baz─▒ durumlarda birbiriyle ├Ârt├╝┼č├╝r. Bilgelik veya derin g├Âr├╝┼č, bir meziyet olarak k├╝lt├╝rel, felsefi ve din├« kaynaklarda ge├žmektedir.

Hikmet'in ki┼čile┼čtirmesi
Hikmet'in ki┼čile┼čtirmesi, "Sofya (hikmet, Grek├že: ╬ú╬┐¤ć╬»╬▒) Efes'teki Celsus K├╝t├╝phanesi kap─▒s─▒nda


{tocify} $title={─░├žindekiler}

Tan─▒mlar

Oxford English Dictionary bilgeli─čini “Ya┼čam ve davran─▒┼čla ilgili konularda do─čru bir ┼čekilde de─čerlendirme kapasitesi; ara├žlar─▒n ve ama├žlar─▒n se├žiminde yarg─▒n─▒n sa─člaml─▒─č─▒; bazen, daha az kesin olarak, ├Âzellikle pratik ili┼čkilerde, sa─čl─▒kl─▒ duyu, : kar┼č─▒t─▒. aptall─▒k; " ayr─▒ca "Bilgi (├Âzellikle de y├╝ksek veya derin); ayd─▒nlanma, ├Â─črenme, d├╝r├╝stl├╝k" ┼čeklinde tan─▒mlamaktad─▒r. Charles Haddon Spurgeon, bilgeli─či “bilginin do─čru kullan─▒m─▒” olarak tan─▒mlam─▒┼čt─▒r. Robert I. Sutton ve Andrew Hargadon “bilgeli─čin tutumunu" “bir ki┼činin kendi bildi─činden ┼č├╝phe ederken bilgiyle hareket etmesi” olarak tan─▒mlad─▒. Sosyal ve psikolojik bilimlerde, bilgeli─čin psikolojik bir yap─▒ olarak operasyonelle┼čtirilmesi ve ├Âl├ž├╝m├╝ konusunda son yirmi y─▒lda yap─▒lan b├╝y├╝k ilerlemelerle birlikte, bilgeli─če birka├ž farkl─▒ yakla┼č─▒m vard─▒r.

A┼čka Kar┼č─▒ Gen├žli─či Koruyan Bilgelik
A┼čka Kar┼č─▒ Gen├žli─či Koruyan Bilgelik, Meynier, y. 1810

Mitolojik ve felsefi bak─▒┼č a├ž─▒lar─▒

Eski Yunanlar, bilgeli─či, tanr─▒├žalar Metis ve Athena olarak temsil edilen ├Ânemli bir erdem olarak g├Âr├╝yorlard─▒. Metis, Hesiod'un anlat─▒m─▒na g├Âre, onu hamile b─▒rakan Zeus'un ilk kar─▒s─▒yd─▒; Zeus bu olaydan sonra, Metis bilgeli─čin bir cisimle┼čmesi oldu─ču i├žin M├¬tieta ("Bilge Dan─▒┼čman") unvan─▒n─▒ kazand─▒ ve sonra Zeus, ba┼č─▒ndan f─▒rlad─▒─č─▒ s├Âylenen Athena'y─▒ do─čurdu. Athena g├╝├žl├╝, adil, merhametli ve iffetli olarak tasvir edilmi┼čtir. Apollo da, bilimlerin ve ilham veren ve ┼čiirsel sanatlar─▒n ki┼čile┼čmeleri olan M├╝zlerin ┼čefi olarak atanm─▒┼č bir bilgelik tanr─▒s─▒ olarak kabul edildi; Plato'nun Cratylus'una g├Âre, Apollon'un ad─▒ "Ballon" ve "Omopoulon" anlam─▒na da gelebilir, ├ž├╝nk├╝ bu tanr─▒ ilahi ve hakiki ilhamlardan sorumluydu, b├Âylece her zaman ┼čifa ve kehanetleri do─čru olan bir ok├žu olarak kabul edilirdi. Apollo, “kendini bil” ├Âzdeyi┼činin (Delfi ├Âzdeyi┼čleri bilgeli─činin bir par├žas─▒) yaz─▒l─▒ oldu─ču Apollon Tap─▒na─č─▒'ndaki rahibeler (Pythia) arac─▒l─▒─č─▒yla peygamberlik eden tanr─▒ olarak kabul edildi. Bilimle ve teknik bilgiyle ilgili olan Hermes'le kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒ ve, ─░sa'n─▒n ard─▒ndan ilk y├╝zy─▒llarda, bir M─▒s─▒r senkretizminde Hermes Trismegistus ad─▒ alt─▒nda Thoth ile ili┼čkilendirildi. Yunan gelene─činde, Yunanistan'─▒n Yedi Bilgesi ile bilgeli─čin ilk tan─▒t─▒mlar─▒ tarihe ge├žti.

bu bir bilgelik
Eski bir el yazmas─▒nda bu bir bilgelik s├Âz├╝d├╝r

Sokrates ve Platon i├žin felsefe kelimenin tam anlam─▒yla bilgelik a┼čk─▒yd─▒ (philo-sophia (bilgelik). Bu Platon'un diyaloglar─▒na n├╝fuz eder; Devlet adl─▒ eserinde, filozof krallar, ├Ânerilen ├╝topyan─▒n liderleridir ve neyin iyi oldu─čunu anlayan ve buna g├Âre hareket edebilecek cesaret sahibi olan ki┼čilerdir. Aristoteles, Metafizik'te, bilgeli─či, ┼čeylerin neden oldu─ču gibi oldu─čunu anlamak olarak tan─▒mlad─▒ (nedensellik) ve bu ┼čeylerin sadece olduklar─▒ gibi olduklar─▒n─▒ bilmekten daha derindir. “Phronesis” ve “sophia” aras─▒ndaki ayr─▒mlar─▒ yapan ilk ki┼čiydi.

Platon ve Xenophon'a g├Âre, Delfi Kehaneti'nin Pythia’s─▒ “Yunanistan’daki en bilge adam kim?” sorusunu Sokrates'in en bilge oldu─čunu belirterek cevaplad─▒. Platon'un Sokrates'in Savunmas─▒ eserine g├Âre Sokrates, ondan daha ak─▒ll─▒ say─▒labilecek insanlar─▒ aramaya karar verdi ve do─čru bilgiye sahip olmad─▒klar─▒ sonucuna vard─▒:

Ben bu adamdan daha bilgeyim; ├ž├╝nk├╝ ikimiz de do─čru ve iyi bir ┼čey bilmiyoruz, ama bu adam bilmedi─či zaman bir ┼čey bildi─čini san─▒yor, oysa ben hi├žbir ┼čey bilmedi─čim gibi, bildi─čimi de d├╝┼č├╝nm├╝yorum.

—Sokrates

B├Âylece, insan─▒n kendi cehaletinin fark─▒nda olmas─▒n─▒n ve epistemik al├žakg├Ân├╝ll├╝l├╝─če de─čer vermesinin bilgece oldu─ču, “Hi├žbir ┼čey bilmedi─čimi biliyorum” ifadesiyle ├Âl├╝ms├╝zle┼čtirildi.

Eski Romal─▒lar da, Minerva veya Pallas olarak ki┼čile┼čtirilmi┼č olan bilgeli─če de─čer verdi. Ayr─▒ca yetenekli bilgiyi ve erdemleri, ├Âzellikle de iffeti temsil eder. Onun sembol├╝, hala bilgeli─čin pop├╝ler bir temsili olan bayku┼č idi, ├ž├╝nk├╝ karanl─▒kta g├Ârebiliyordu. J├╝piter'in aln─▒ndan do─čdu─ču s├Âylenir.

Bilgelik Hristiyanl─▒k i├žinde de ├Ânemlidir ve ─░sa vurgulam─▒┼čt─▒r. Havari Pavlus, Pavlus’un Korintlilere birinci mektubu i├žinde, hem d├╝nyevi hem de ilahi bilgeli─čin oldu─čunu savundu ve Hristiyanlar─▒ ikinciyi takip etmeye ├ža─č─▒rd─▒. Bilgelikle yak─▒ndan ili┼čkili olan ak─▒l, Katolikli─čin d├Ârt temel erdeminden biri haline geldi. Hristiyan filozofu Thomas Aquinas, bilgeli─či t├╝m erdemlerin “babas─▒” (yani nedeni, ├Âl├ž├╝s├╝ ve ┼čekli) olarak de─čerlendirmi┼čtir.

Bilgeli─čin nas─▒l geli┼čtirilece─čine dair kapsaml─▒ rehberli─čin sa─čland─▒─č─▒ Budist geleneklerinde, bilgeli─čin geli┼čtirilmesi, merkezi bir rol oynar. ─░nuit halklar─▒ gelene─činde, bilgeli─čin geli┼čtirilmesi ├Â─čretmenin ama├žlar─▒ndan biriydi. Bir ─░nuit ya┼čl─▒s─▒, bir ki┼činin ne yap─▒lmas─▒ gerekti─čini g├Ârebildi─činde ve ne yap─▒lmas─▒ gerekti─či s├Âylenmeden ba┼čar─▒l─▒ bir ┼čekilde yapabildi─činde, bilge oldu─čunu s├Âyledi.

Bir├žok k├╝lt├╝rde, son b├╝y├╝yen di┼čler olan ├╝├ž├╝nc├╝ az─▒ di┼člerinin ad─▒, etimolojik olarak bilgelikle ba─člant─▒l─▒d─▒r, ├Ârne─čin, ─░ngilizce "wisdom tooth" da (bilgelik di┼či) oldu─ču gibi. Takma ad─▒, ge├ž ergenlik d├Âneminde ve erken yeti┼čkinlik ├ža─č─▒nda g├Âr├╝nd├╝klerinden, Hipokrat yaz─▒lar─▒nda halihaz─▒rda s├│phronist├ęr ve Latince de dens sapientiae (bilgelik di┼či), (Yunanca'da, moderasyon veya ders ├Â─čretmenin anlam─▒ ile ilgili) olarak adland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r ve klasik gelene─če dayanmaktad─▒r.

E─čitimsel bak─▒┼č a├ž─▒lar─▒

Devlet okullar─▒ ABD'de karakter e─čitimine y├Ânelik bir yakla┼č─▒ma sahiptir. Benjamin Franklin gibi on sekizinci y├╝zy─▒l d├╝┼č├╝n├╝rleri bunu bilgelik ve erdem e─čitimi olarak adland─▒r─▒yordu. Geleneksel olarak, okullar, ebeveynler ve toplumla birlikte karakter ve bilgelik olu┼čturma sorumlulu─čunu payla┼č─▒r.

Birle┼čik Krall─▒k'ta ├ža─čda┼č bir filozof olan Nicholas Maxwell, akademi'nin odak noktas─▒n─▒ bilginin kazan─▒lmas─▒ndan, bilgeli─či aramak ve te┼čvik etmek olarak de─či┼čtirmesi gerekti─čini savunuyor. Bunu, insan─▒n kendisi ve di─čerleri i├žin ya┼čamda neyin de─čerli oldu─čunu anlama kapasitesi olarak tan─▒mlar. Yeni bilginin ve teknolojik "know-how"─▒n hareket g├╝c├╝m├╝z├╝ artt─▒rd─▒─č─▒n─▒ s├Âyler. Yine de, bilgelik olmadan, Maxwell bu yeni bilginin, insan yarar─▒na oldu─ču kadar insan zarar─▒na da neden olabilece─čini iddia ediyor.

Hakikat ve Bilgelik, Tarihe yaz─▒mda yard─▒m eder.
Hakikat ve Bilgelik, Tarihe yaz─▒mda yard─▒m eder.

Psikolojik bak─▒┼č a├ž─▒lar─▒

Psikologlar, bilgelikle ilgili yayg─▒n olan inan├žlar veya halk teorileri hakk─▒nda veri toplamaya ba┼člad─▒lar. ─░lk analizler, “zeka, alg─▒, maneviyat ve cin gibilik ile bilgelik teorisinin ├Ârt├╝┼čmesine ra─čmen, bilgeli─čin zor ya┼čam sorular─▒ ile ba┼ča ├ž─▒kmada ve karma┼č─▒k gereksinimlere uyum sa─člamada bir uzmanl─▒k oldu─ču a├ž─▒kt─▒r" durumunu i┼čaret etmektedir.

Bu t├╝r ├Ârt├╝l├╝ teoriler, a├ž─▒k teorilerin ve bilgeli─čin temelinde ortaya ├ž─▒kan psikolojik s├╝re├žlerle ilgili deneysel ara┼čt─▒rmalara kar┼č─▒t durmaktad─▒r. Bilgeli─čin kesin psikolojik tan─▒mlar─▒ hakk─▒ndaki g├Âr├╝┼čler de─či┼čebilir, ancak, bilgelik i├žin kritik olan─▒n, ya┼čam hakk─▒nda derin d├╝┼č├╝nceleri ve kritik ya┼čam meseleleri hakk─▒ndaki yarg─▒y─▒ destekleyen belirli ├╝stbili┼čsel s├╝re├žler oldu─ču konusunda bir fikir birli─či vard─▒r. Bu s├╝re├žler aras─▒nda ki┼činin kendi bilgisinin s─▒n─▒rlar─▒n─▒ tan─▒ma, belirsizli─či ve de─či┼čimi kabul etme, ba─člam ve daha b├╝y├╝k resme dikkat etme ve bir durumun farkl─▒ bak─▒┼č a├ž─▒lar─▒n─▒ entegre etme say─▒labilir. Bili┼čsel bilim insanlar─▒, birinin ya┼čam─▒n─▒ y├Ânetmek i├žin i├žg├Âr├╝l├╝ ├ž├Âz├╝mler sa─člayabilece─činden, bilgeli─čin bu t├╝r ak─▒l y├╝r├╝tme s├╝re├žlerini koordine etmesi gerekti─čini ├Âne s├╝rmektedir. ├ľzellikle, b├Âyle bir muhakeme hem teorik hem de deneysel olarak genel zekadan farkl─▒d─▒r. Robert Sternberg, bilgeli─čin genel (ak─▒┼čkan veya kristalize) zekayla kar─▒┼čt─▒r─▒lmamas─▒ gerekti─čini ├Ânerdi. Bu fikir do─črultusunda ara┼čt─▒rmac─▒lar deneysel olarak bilgece mant─▒─č─▒n IQ'dan farkl─▒ oldu─čunu g├Âstermi┼čtir. Bilgeli─čin birka├ž farkl─▒ karakterizasyonu a┼ča─č─▒da listelenmi┼čtir.

Baltes ve meslekta┼člar─▒ Bilgelik: Ya┼čam boyu ba┼čar─▒l─▒ geli┼čmeyi d├╝zenlemedeki yap─▒s─▒ ve i┼člevi adl─▒ eserlerinde, bilgeli─či, "belirli bir durumun ├želi┼čkileriyle ba┼ča ├ž─▒kabilme ve bir eylemin ki┼činin kendisi ve di─čerleri i├žin sonu├žlar─▒n─▒ de─čerlendirebilme yetene─či" olarak tan─▒mlad─▒lar. Somut bir durumda, ki┼čisel, ki┼čiler aras─▒, ve kurumsal ├ž─▒karlar aras─▒nda bir denge kurulabilece─či zaman elde edilir ". Dengenin kendisi, bilgeli─čin ele┼čtirel bir ├Âl├ž├╝t├╝ gibi g├Âr├╝n├╝yor. Deneysel ara┼čt─▒rmalar, bilgeli─če ba─čl─▒ ak─▒l y├╝r├╝tmenin, ki┼čisel ya┼čam zorluklar─▒yla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kal─▒nd─▒─č─▒nda ki┼čisel ve ki┼čiler aras─▒ ├ž─▒karlar aras─▒nda denge sa─člamakla ve ki┼čiler aras─▒ ├žat─▒┼čmalar─▒ y├Ânetirken hedefler belirlemekle ili┼čkili oldu─čunu g├Âsteren bu fikri desteklemeye ba┼člad─▒.

Pozitif psikoloji alan─▒ndaki ara┼čt─▒rmac─▒lar, bilgeli─či "bilgi ve deneyimin" e┼čg├╝d├╝m├╝ ve "refah─▒ geli┼čtirmek i├žin kas─▒tl─▒ kullan─▒m─▒" olarak tan─▒mlam─▒┼člard─▒r. Bu tan─▒m alt─▒nda, bilgelik ayr─▒ca a┼ča─č─▒daki y├Ânlere sahip ├žok boyutlu bir yap─▒ olarak tan─▒mlan─▒r:

  • Kendi kendine bilgi ve s├╝rd├╝r├╝lebilir eylemlerle problem ├ç├Âzme.
  • Olumsuz ve olumlu yanlar─▒ bilinen durumlara ba─člamsal samimiyet.
  • Etik g├Âr├╝┼člerde ├že┼čitlilik bilgisi ile de─čere dayal─▒ tutarl─▒ eylemler.
  • Ko┼čulsuz kabul ile ya┼čamdaki belirsizli─če kar┼č─▒ tolerans.
  • Ki┼činin kendi duygular─▒n─▒, ahlak─▒n─▒ vb. anlayabilmek i├žin kendisiyle empati kurabilmesi ve kendini daha b├╝y├╝k bir b├╝t├╝n├╝n par├žas─▒ olarak g├Ârebilme yetene─či de dahil olmak ├╝zere di─čer hisler.

Bu teorik model, bilgelikle ilgili muhakeme ve iyilik hali aras─▒ndaki geni┼č bir ba─člant─▒ d─▒┼č─▒nda, deneysel olarak test edilmemi┼čtir.

Grossmann ve meslekta┼člar─▒, ├Ânceden tan─▒mlanm─▒┼č psikolojik literat├╝r├╝ sentezleyerek, k├Ât├╝ tan─▒mlanm─▒┼č ya┼čam durumlar─▒ kar┼č─▒s─▒nda, bilgeli─čin tarafs─▒z ve sa─čl─▒kl─▒ yarg─▒ i├žeren belirli bili┼čsel s├╝re├žleri i├žerdi─čini belirtir: (i) entelekt├╝el al├žakg├Ân├╝ll├╝l├╝k veya ki┼činin kendi bilgi s─▒n─▒rlar─▒n─▒ tan─▒mas─▒; (ii) eldeki konudan daha geni┼č perspektiflerin takdir edilmesi; (iii) sosyal ili┼čkilerde de─či┼čiklik olas─▒l─▒─č─▒na duyarl─▒l─▒k; ve (iv) farkl─▒ bak─▒┼č a├ž─▒lar─▒n─▒ uzla┼čt─▒rmak veya birle┼čtirmek. ├ľnemli olarak, Grossmann, k├╝lt├╝r├╝n, deneyimlerin ve sosyal durumlar─▒n rol├╝ de dahil olmak ├╝zere, e─čitim ve ├Â─čretim uygulamalar─▒na y├Ânelik etkileri olan bilgeli─či g├Âsterme anlay─▒┼č─▒, geli┼čimi ve e─čilimi i├žin, ba─člamsal fakt├Ârlerin temel rol├╝n├╝ vurgulamaktad─▒r. Bu bilgeli─če yer verilen durum, sa─čl─▒kl─▒ bir yarg─▒lama sa─člayan ba─člamsal fakt├Ârleri anlamak i├žin kat─▒ kan─▒ta dayal─▒ y├Ântemler kullanarak yeni bir bilgelik alimli─či a┼čamas─▒ ba┼člatt─▒. ├ľrne─čin, Grossmann ve Kross “S├╝leyman paradoksu” olarak adland─▒rd─▒klar─▒ bir olguyu tan─▒mlad─▒lar - bir ki┼činin kendi problemlerine g├Âre di─čerlerinin problemlerine daha ak─▒ll─▒ca d├╝┼č├╝nce ├╝retebilmesi. Yahudi halk─▒n─▒n ├╝├ž├╝nc├╝ lideri olan S├╝leyman'dan sonra, di─čer insanlar─▒n ikilemleri hakk─▒nda yarg─▒larda bulunurken ├žok fazla bilgelik g├Âstermi┼č ancak kendi hayat─▒nda ├Ânemli kararlar geldi─činde i├žg├Âr├╝ sahibi olamam─▒┼čt─▒r.

Deneysel bilim insanlar─▒ da duygular─▒n bilgelikteki rol├╝ne odaklanmaya ba┼člad─▒lar. Ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n ├žo─ču, en fazla bilgeli─čin gerekece─či karma┼č─▒k ve tahrik edici t├╝rden durumlar─▒n idaresi i├žin, duygular─▒n ve duygu reg├╝lasyonunun, anahtar rol├╝ ├╝slenece─či konusunda hemfikirdir. Bununla birlikte, bir├žok deneysel ara┼čt─▒rma, zor durumlarda, ak─▒l y├╝r├╝tme yetene─čine ├žok fazla ihtiya├ž olaca─č─▒n─▒ varsayarak, bilgeli─čin bili┼čsel veya ├╝stbili┼čsel y├Ânlerine odaklanm─▒┼čt─▒r. Bu nedenle duygular, bilgeli─čin ger├žek olaylarda nas─▒l bir rol├╝ olaca─č─▒n─▒ belirlemede ve ge├žmi┼č olaylar hakk─▒nda d├╝┼č├╝nce ├╝retmede b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla rol oynayacak olmas─▒na ra─čmen, ancak yak─▒n zamanda deneysel kan─▒tlar, farkl─▒ duygular─▒n bir insan─▒n karma┼č─▒k olaylarla ak─▒ll─▒ca ba┼ča ├ž─▒kma yetene─čini nas─▒l ve ne zaman geli┼čtirdi─čine veya zarar verdi─čine dair sa─člam kan─▒tlar sunmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Dikkat ├žeken bir bulgu, duygusal yo─čunlu─ča bak─▒lmaks─▒z─▒n duygusal deneyim ├že┼čitlili─či ile ak─▒ll─▒ mant─▒k aras─▒ndaki pozitif ili┼čki ile ilgilidir.

Bilgeli─čin ├Âl├ž├╝m├╝

Bilgeli─čin ├Âl├ž├╝m├╝ s─▒kl─▒kla ara┼čt─▒rmac─▒n─▒n─▒n bilgeli─čin do─čas─▒ ile ilgili teorik pozisyonuna ba─čl─▒d─▒r. Buradaki temel ayr─▒m, "bilgelik stabil bir ki┼čilik ├Âzelli─či mi yoksa ba─člama g├Âre de─či┼čen bir s├╝re├ž midir?" sorusu ile ├Âzetlenebilir. ─░lk yakla┼č─▒m, genellikle tek seferlik anketlerden yararlan─▒r. Bununla birlikte, yak─▒n tarihli ├žal─▒┼čmalar, bu t├╝r tek seferlik anketlerin, bilgelik yap─▒s─▒na etik olmayan ve bilgeli─čin, ba─člamlarla en ilgili oldu─ču durumlarda, yani karma┼č─▒k ya┼čam zorluklar─▒nda en iyi anla┼č─▒ld─▒─č─▒ fikrini ihmal eden, tarafl─▒ yan─▒tlar ├╝retti─čini g├Âstermi┼čtir. Buna kar┼č─▒l─▒k, son yakla┼č─▒m bilgelikle ili┼čkili bili┼č, motivasyon ve duygu ├Âzelliklerini belirli bir durum d├╝zeyinde ├Âl├žmeyi savunuyor. Bu t├╝r durum d├╝zeyindeki ├Ânlemlerin kullan─▒lmas─▒, anlaml─▒ psikolojik s├╝re├žleri a├ž─▒klamak i├žin daha az ├Ânyarg─▒l─▒ yan─▒tlar ve daha b├╝y├╝k bir g├╝├ž sa─člar. Dahas─▒, durumun seviyesine odaklan─▒lmas─▒, bilgelik ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n─▒n bilgeli─čin ├╝retilmesi i├žin ba─člam─▒n kendisinin rol├╝n├╝ daha iyi anlayabilmelerini sa─člam─▒┼čt─▒r. Spesifik olarak, ├žal─▒┼čmalar, de─či┼čik ba─člamlarda ve g├╝nl├╝k ya┼čamda, bilgelikle ak─▒l y├╝r├╝tmede, k├╝lt├╝rler aras─▒ ve k├╝lt├╝rlerin kendi i├žinde de─či┼čkenlik ve sistematik de─či┼čkenlik kan─▒t─▒ g├Âstermi┼čtir.

Hepsi olmamakla birlikte pek ├žok ara┼čt─▒rma, yeti┼čkinlerin perspektif/bilgelik ├Âz de─čerlendirmelerinin ya┼ča ba─čl─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ buluyor. Bu inan├ž, bilgeli─čin ya┼čla birlikte artt─▒─č─▒ pop├╝ler fikrine kar┼č─▒t duruyor. Ya┼č-bilgelik ili┼čkisi sorusunun cevab─▒, birinin bilgeli─či nas─▒l tan─▒mlad─▒─č─▒na ve teorik iddialar─▒ de─čerlendirmek i├žin kullan─▒lan metodolojik ├žer├ževeye ba─čl─▒d─▒r. Son ├žal─▒┼čmalar─▒n ├žo─ču, bu sorunun cevab─▒n─▒n belirli bir alandaki deneyim derecesine de ba─čl─▒ oldu─čunu g├Âstermektedir. Ba─člamlar─▒n baz─▒lar─▒nda ya┼čl─▒ yeti┼čkinler, di─čerlerinde ise gen├ž yeti┼čkinler bilgelik a├ž─▒s─▒ndan daha geli┼čmi┼č olarak nitelenirken, baz─▒lar─▒ ise ya┼č ayr─▒m─▒ yapmaz. Kayda de─čer ┼čekilde, ├žo─ču ara┼čt─▒rma kesitsel g├Âzleme dayan─▒rken, ya┼č ile bilgelik aras─▒ndaki ili┼čki sorusunun tamam─▒yla ortaya konulmas─▒ i├žin ├žok b├╝y├╝k yatay ├žal─▒┼čma gerekmektedir.

Ak─▒l

Ak─▒l, genellikle "a┼čm─▒┼č bilgelik", "nihai ger├žeklik" veya ┼čeylerin nihai ger├že─či olarak tan─▒mlanan "sophia" terimi ile yak─▒ndan ilgilidir. ├ço─ču zaman sezgisel bili┼č yoluyla edinilen bilgeli─čin ak─▒lsal bak─▒┼č a├ž─▒s─▒n─▒n, her dinin merkezinde yatt─▒─č─▒ s├Âylenir. Bu t├╝r bilgelik, yaln─▒zca pratik bilgeli─čin ├Âtesine ge├žmek olarak tan─▒mlan─▒r ve ├Âz-bilgiyi, birbirine ba─čl─▒l─▒─č─▒, zihinsel durumlar─▒n ko┼čullu olarak ortaya ├ž─▒kmas─▒n─▒ ve ├Âznel deneyimin di─čer daha derin anlay─▒┼člar─▒n─▒ i├žerir. Bu t├╝r bir bilgelik ayn─▒ zamanda bir bireyin uygun yarg─▒lama, geni┼č bir durum anlay─▒┼č─▒ ve di─čer canl─▒lara kar┼č─▒ daha fazla de─čer verme/merhamet ile hareket etme becerisine de yol a├žabilir.

Sapience (ak─▒l) kelimesi "bilgelik" anlam─▒na gelen Latince sapientia kelimesinden t├╝remi┼čtir. Kar┼č─▒l─▒k gelen "sapere" fiilinin ├Âzg├╝n anlam─▒ "tad almak"t─▒r ve ayn─▒ zamanda "alg─▒lamak, ay─▒rt etmek ve bilmek" anlam─▒na da gelir. Kullan─▒lan orta├ž sapiens, Carl Linnaeus taraf─▒ndan ikili adland─▒rma olarak insan t├╝rleri i├žin se├žildi (Homo sapiens).

Dini bak─▒┼č a├ž─▒lar─▒

Eski Yak─▒n Do─ču

Mezopotamya din ve mitolojisi'nde, Ea olarak da bilinen Enki, bilgelik ve zek├ó tanr─▒s─▒yd─▒. ─░lahi Bilgelik, i┼člevlerin sa─člay─▒c─▒l─▒─č─▒n─▒ ve kozmosun d├╝zenini sa─člad─▒ ve s├╝mer ilahi kanunlar─▒n─▒ (Me, S├╝merce'de, d├╝zen, ayin, do─čruluk anlam─▒ ta┼č─▒r) takip ederek dengeyi geri getiren insanlar taraf─▒ndan elde edildi. M.├ľ. ├╝├ž├╝nc├╝ biny─▒ldan kalma Enki veya Ea ilahilerine ilaveten, en eski tarihli metinler olarak kabul edilen ve M.├ľ. 2600'den kalma Abu Salabikh kil tabletleri aras─▒nda yer alan "Shamash ─░lahileri'nde" a┼ča─č─▒dakiler yazmaktad─▒r:

Geni┼č Shamash gece odas─▒n─▒n avlusu, t─▒pk─▒ bilge bir hamile kad─▒n─▒n karn─▒ kadar geni┼č, sava┼č├ž─▒, bilge biri, teklifleri duyup ziyafete indi.

M─▒s─▒r ve Eski Yunanistan'─▒n felsefesinde (Heraklitos'un d├╝┼č├╝ncesinin merkezinde) ve ilahilerinde de mevcut olan ve ─░brahimi geleneklerinde ├Ânemli olan Logos kavram─▒ veya ilahi d├╝┼č├╝ncenin tezah├╝r├╝ s├Âzc├╝─č├╝, Mezopotamya k├╝lt├╝r├╝nden t├╝remi┼č gibi g├Âr├╝n├╝yor.

Sia, Eski M─▒s─▒r'da ba─čl─▒ kal─▒nan geleneksel mitolojide alg─▒ ve d├╝┼č├╝nceli ki┼čili─či temsil eder. Maat (Eski M─▒s─▒r dili'nde d├╝zen, do─čruluk, hakikat anlam─▒na gelir) ile evlenen Thoth'da ├Ânemliydi ve ulusal bir bilgelik tan─▒t─▒c─▒s─▒ olarak kabul edildi.

Zerd├╝┼čtl├╝k

Gatalar ad─▒ verilen ve geleneksel olarak Zerd├╝┼čt'e atfedilen Avesta ilahilerinde, Ahura Mazda "Tanr─▒" ve "Bilgelik" anlam─▒na gelir ve ayn─▒ zamanda "─░yi D├╝┼č├╝nce" (Vohu Manah) olarak da adland─▒r─▒lan iyili─či i├žeren merkezi bir tanr─▒d─▒r. Genel olarak Zerd├╝┼čtl├╝k'te, evren ve ahlak d├╝zenine Asha (Avestaca'da, hakikat, do─čruluk anlam─▒nda) denir. Asha, her ┼čeyi bilen D├╝┼č├╝ncenin tasar─▒mlar─▒ taraf─▒ndan belirlenir ve ayr─▒ca Ahura'dan ├ž─▒kan bir tanr─▒ olarak kabul edilir. Di─čer bir ahura tanr─▒s─▒ Spenta Mainyu ile ilgilidir.

─░branice Kutsal Kitap ve Yahudilik

─░branice Kutsal Kitap'ta bilgelik (ÎŚÎŤÎŁ) kelimesinden 222 kere bahsedilmi┼čtir. ─░srailliler aras─▒nda nezaket (ÎŚÎíÎô) ve adalet (ÎŽÎôΞ) ile birlikte en y├╝ksek erdemlerden biri olarak kabul edildi. S├╝leyman'─▒n ├ľzdeyi┼čleri ve Mezmurlar kitaplar─▒ da okuyucular─▒ bilgeli─če ula┼čmaya ve artt─▒rmaya te┼čvik eder.

─░branice Kutsal Kitap'ta, bilgelik, 2 Tarihler 1: 10' da Tanr─▒ dan bilgelik dileyen Solomon taraf─▒ndan temsil edilir. Bilge s├Âzler ile dolu Meseller'in ├žo─ču S├╝leyman'a aittir. Meseller 9: 10'da, Tanr─▒ korkusuna bilgeli─čin ba┼člang─▒c─▒ denir. Meseller 1: 20'de, kad─▒n formunda ki┼čile┼čtirilmi┼č bilgeli─če de at─▒fta bulunulur: "Bilgelik sokaklarda y├╝ksek sesle ├ža─č─▒r─▒r, sesini pazarlarda y├╝kseltir." Meseller 8: 22–31'de, bu ki┼čile┼čtirilmi┼č bilgelik, yarat─▒l─▒┼č ba┼člamadan ├Ânce Tanr─▒ ile birlikte ve hatta yarat─▒l─▒┼č─▒n kendisinde yer alm─▒┼č olarak tan─▒mlanmaktad─▒r.

Talmud bilge bir insan─▒n gelece─či g├Ârebilecek bir insan oldu─čunu ├Â─čretir. “Nolad”, “gelecek” anlam─▒na gelen ─░branice bir kelimedir, ayn─▒ zamanda ─░branice'de “do─čum” anlam─▒na da gelir, bu nedenle ├Â─čretimin hahamk├ór bir yorumu, bilge bir ki┼činin se├žimlerinin sonu├žlar─▒n─▒ ├Âng├Ârebilecek bir ki┼či oldu─čudur. (yani "do─čurdu─ču" "gelece─či g├Ârebilir").

Hristiyan teolojisi

Hristiyan teolojisi'nde "bilgelik" (─░branice'den: ÎŚÎŤÎ×Îö ├ževirisi: chokm├óh telaffuzu: khok-maw ', Yunanca: "Sophia", Latince: "Sapientia"), Tanr─▒'n─▒n bir y├Ân├╝n├╝ veya Tanr─▒'n─▒n bilgeli─či ile ilgili teolojik kavram─▒ tarif eder.

Schnorr von Carolsfeld Bibel, Bildern'de 1860
David ve Abigail, Abigail, David'e yard─▒m eden "bilge bir kad─▒n" d─▒. 1860 y─▒l─▒nda Julius Schnorr von Karolsfeld taraf─▒ndan grav├╝r.

Hristiyan d├╝┼č├╝ncesinde laik bilgelik ile ─░lahi bilgelik aras─▒nda muhalif bir unsur vard─▒r. Pavlus, d├╝nyadaki bilgeli─čin, ─░sa'n─▒n iddialar─▒n─▒ aptall─▒k olarak de─čerlendirdi─čini belirtir. Bununla birlikte, “kurtulu┼č yolunda” olanlara ─░sa, Tanr─▒'n─▒n bilgeli─čini temsil eder. (Korintliler 1:17–31) Bilgelik; Anglikan, Katolik ve Lutheran inanc─▒na g├Âre Kutsal Ruhun yedi arma─čan─▒ndan biri olarak kabul edilir. Korintliler 12: 8–10, aralar─▒nda bilgeli─čin oldu─ču dokuz erdemin alternatif bir listesini verir.

─░ncil'in Eski Ahidinde Meseller kitab─▒ ├Âncelikle bilgeli─če odaklan─▒r ve ├Âncelikle Yahudi tarihine g├Âre en bilgili krallardan biri olan Kral Solomon taraf─▒ndan yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Meseller ─░ncil'in Eski Ahit b├Âl├╝m├╝nde bulunur ve ya┼čam─▒n ├že┼čitli y├Ânleriyle nas─▒l ba┼ča ├ž─▒k─▒laca─č─▒ konusunda talimat verir; birinin Tanr─▒ ile ili┼čkisi, evlili─či, parasal i┼čleri, i┼či, dostluklar─▒ ve hayat─▒n zor ko┼čullar─▒na sebat etmesi.

Solomon ve Bilgelik Leydisi, Julius Schnorr von Carolsfeld, 1860
Solomon ve Bilgelik Leydisi, Julius Schnorr von Carolsfeld, 1860

Kral S├╝leyman’a g├Âre, bilgelik Tanr─▒’dan al─▒n─▒r, ├ç├╝nk├╝ bilgeli─čin kayna─č─▒ RAB'dir. O'nun a─čz─▒ndan bilgi ve anlay─▒┼č ├ž─▒kar Meseller 2:6. Ve Tanr─▒'n─▒n bilge yard─▒m─▒ sayesinde, ki┼či daha iyi bir ya┼čama sahip olabilir: "Do─čru ki┼čileri ba┼čar─▒ya ula┼čt─▒r─▒r, Kalkan─▒d─▒r d├╝r├╝st ya┼čayanlar─▒n. Adil olanlar─▒n ad─▒mlar─▒n─▒ korur, Sad─▒k kullar─▒n─▒n yolunu g├Âzetir" Meseller 2:7-8. "RAB'be g├╝ven b├╝t├╝n y├╝re─činle, Kendi akl─▒na bel ba─člama. Yapt─▒─č─▒n her i┼čte RAB'bi an, O senin yolunu d├╝ze ├ž─▒kar─▒r" Meseller 3:5-6. Solomon, temel olarak, ki┼činin Tanr─▒'dan ald─▒─č─▒ bilgelikle, hayatta ba┼čar─▒ ve mutluluk bulabilece─čini s├Âyler. Meseller'de, Tanr─▒'n─▒n sevdi─či, bilgece olan─▒n ve Tanr─▒'n─▒n sevmedi─či, aptalca olan─▒n paralelliklerini i├žeren ├že┼čitli ayetler vard─▒r. ─░yi ve k├Ât├╝ davran─▒┼člarla ilgili Meseller 15:9 "RAB k├Ât├╝ ki┼činin yolundan i─črenir, Do─črulu─čun ard─▒ndan gideni sever" yazar. Hakkaniyet ve ticaret ile ilgili olarak Meseller 15:9'da "RAB hileli teraziden i─črenir, Hilesiz tart─▒dansa ho┼čnut kal─▒r" yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Hakikat ile ilgili olarak Meseller 12:22'de "RAB yalanc─▒ dudaklardan i─črenir, Ama ger├že─če uyanlardan ho┼čnut kal─▒r" yaz─▒lm─▒┼čt─▒r. Bunlar, S├╝leyman’a g├Âre Tanr─▒’n─▒n g├Âz├╝nde iyi ve bilge olan─▒n veya k├Ât├╝ ve aptalca ┼čeylerin sadece birka├ž ├Ârne─čidir ve ki┼či bu iyi ve bilge ┼čeyleri yaparak, ┼čeref ve nezaket ile birlikte ya┼čayarak Tanr─▒’ya yakla┼č─▒r.

Julius Schnorr von Carolsfeld - S├╝leyman'─▒n Bilgeli─či, 1860
S├╝leyman'─▒n Bilgeli─či, 1860 Julius Schnorr von Carolsfeld taraf─▒ndan grav├╝r

Kral S├╝leyman, ─░ncil'in en i├ž karart─▒c─▒ kitaplar─▒ndan biri olarak kabul edilen Ecclesiastes kitab─▒nda bilgelik ├Â─čretisine devam eder. S├╝leyman hayat─▒n zevklerinden, i┼člerinden ve materyalizminden bahsederken ya┼čam─▒n anlam─▒n─▒ ve yerine getirilmesi gerekenler ara┼čt─▒rmas─▒n─▒ tart─▒┼č─▒yor, bunun da hepsinin anlams─▒z oldu─ču sonucuna var─▒yor. Ecclesiastes 1:2,18'de "Her ┼čey bo┼č, bombo┼č, bombo┼č! diyor Vaiz... ├ç├╝nk├╝ ├žok bilgelik ├žok keder do─čurur, bilgi artt─▒k├ža ac─▒ da artar" yazar. S├╝leyman t├╝m ya┼čam─▒n zevk ve zenginliklerinin ve hatta bilgeli─činin Tanr─▒ ile bir ili┼čki olmad─▒─č─▒ takdirde hi├žbir ┼čey ifade etmedi─či sonucuna varmaktad─▒r. El├ži Yakup'un yazd─▒─č─▒ Yakup kitab─▒n─▒n, Meseller kitab─▒n─▒n Yeni Ahit versiyonu oldu─ču s├Âylenir. Yani bilgelik tart─▒┼čmas─▒ olan bir ba┼čka kitapt─▒r. Yakup 1:5'te "─░├žinizden birinin bilgelikte eksi─či varsa, herkese c├Âmert├že, azarlamadan veren Tanr─▒’dan istesin; kendisine verilecektir" ┼čeklinde Meseller'in bilgeli─čin Tanr─▒'dan geldi─či mesaj─▒n─▒ yineler. Yakup 3:17'de "Ama g├Âkten inen bilgelik her ┼čeyden ├Ânce pakt─▒r, sonra bar─▒┼č├ž─▒ld─▒r, yumu┼čakt─▒r, uysald─▒r. Merhamet ve iyi meyvelerle doludur. Kay─▒r─▒c─▒l─▒─č─▒, ikiy├╝zl├╝l├╝─č├╝ yoktur." ┼čeklinde bilgeli─čin nas─▒l di─čer erdemleride kazanmaya yard─▒mc─▒ oldu─ču a├ž─▒klan─▒r. Ek olarak, Yakup, daha az ┼čansl─▒ olanlara hizmet eylemleri ger├žekle┼čtirmek i├žin Tanr─▒ taraf─▒ndan verilen bu bilgeli─či kullanmaya odaklan─▒r.

Meseller, Ecclesiastes ve Yakup’un yan─▒ s─▒ra, ─░ncil'deki di─čer ├Ânemli bilgelik kitaplar─▒ Ey├╝p, Mezmurlar ve zor durumlarla bilgeli─či kazanma ve kullanma ├╝zerine dersler veren 1. ve 2. Korintlilerdir.

Hint dinleri

Hint gelenekleri'nde, bilgelik Prajn─ü veya vij├▒ana olarak adland─▒r─▒labilir.

Bilgeli─či geli┼čtirmek, nihai amac─▒n genellikle sonucunda ─▒st─▒raptan tamamen ├Âzg├╝rle┼čmeye yol a├žan “┼čeyleri oldu─ču gibi g├Ârmek” ya da nihayetinde tan─▒mland─▒─č─▒ gibi “t├╝m olaylarda n├╝fuz edici bir anlay─▒┼č” olarak ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒ Budist geleneklerinde merkezi ├Âneme sahiptir. Budizmde, bilgelik geli┼čtirme, D├Ârt Y├╝ce Ger├žek olarak bilinen ┼čeyleri anlayarak ve Sekiz A┼čamal─▒ Asil Yolu takip ederek ger├žekle┼čtirilir. Bu yol, bilgeli─či geli┼čtirmek i├žin gerekli sekiz bile┼čenden biri olarak fark─▒ndal─▒─č─▒ listeler.

Budist kutsal kitaplar─▒ bilge bir ki┼činin genellikle iyi bedensel davran─▒┼č, iyi s├Âzel davran─▒┼č ve iyi zihinsel davran─▒┼čla donat─▒ld─▒─č─▒n─▒ ├Â─čretir. (AN 3:2) Ak─▒ll─▒ bir insan yapmas─▒ ho┼č olmayan ancak iyi sonu├žlar veren eylemler yapar, yapmas─▒ ho┼č olan ancak k├Ât├╝ sonu├žlar veren eylemler yapmaz (AN 4:115). Bilgelik ki┼činin kendi se├žimi olan cehaletin zehiri i├žin panzehirdir. Buda, bilgelik konusunda ├žok ┼čey s├Âylemi┼čtir:

  • Bir vakay─▒ zorla tahkim eden ki┼či, bu nedenle hakl─▒ de─čildir. Ancak bilge adam, do─čru ile yanl─▒┼č aras─▒nda dikkatlice ay─▒r─▒m yapan ki┼čidir.
  • Ba┼čkalar─▒na ┼čiddet kullanmadan, d├╝r├╝st ve adil bir ┼čekilde liderlik yapan ki┼či, ger├žekten de bilge ve d├╝r├╝st bir adalet koruyucusudur.
  • Sadece ├žok konu┼čtu─ču i├žin ki┼či bilge de─čildir. Ancak sakin olan ve nefret ve korkudan ar─▒nm─▒┼č olan, kesinlikle bilge bir adam olarak adland─▒r─▒l─▒r.
  • Aptal ve cahil ise, yaln─▒z ba┼č─▒na sessizlikle ki┼či bilge olmaz. Fakat, bir teraziyi elinde tutmas─▒ gibi, iyili─čini al─▒p k├Ât├╝l├╝─č├╝ k├╝├ž├╝mseyen ki┼či bilgedir; o ger├žekten de bu y├╝zden bir bilgedir. Hem iyiyi hem de k├Ât├╝y├╝ ger├žekte oldu─ču gibi anlayan, ger├žek bir bilge olarak adland─▒r─▒l─▒r.

Kendini empoze eden ├╝├ž tozlu zehirle kapsanan (a├žg├Âzl├╝l├╝k, ├Âfke, cehalet) ├Âz-do─ča orijinal y├╝ce bilgeli─čini (Buda-do─čas─▒) ortaya ├ž─▒karmak i├žin, Buda, ├Â─črencilere, a├žg├Âzl├╝l├╝─č├╝ c├Âmertlik ve disipline, ├Âfkeyi nezaket ve meditasyona ve cehaleti bilgeli─če d├Ân├╝┼čt├╝rerek uygulanan ├╝├ž a┼čamal─▒ e─čitim verdi. Chan Budizmin Alt─▒nc─▒ Patri─či Huineng, Platform Sutra's─▒nda, “Anla┼čmazl─▒k olmayan zihin, ├Âz-do─ča disiplini; rahats─▒zl─▒k duymayan zihin, ├Âz-do─ča meditasyonu; cehaletsiz zihin, ├Âz-do─ča bilgeli─čidir” dedi.

Hinduizm'de, bilgelik, bir ki┼činin kurtulu┼č'a ula┼čt─▒─č─▒ bir zihin ve ruh hali olarak kabul edilir.

Bilgelik tanr─▒s─▒ Gane┼ča'd─▒r ve bilgi tanr─▒├žas─▒ Saraswati'dir.

Bilgi kazanmak i├žin Sanskrit├že ayet:

ÓĄůÓĄŞÓĄĄो ÓĄ«ा ÓĄŞÓĄŽ्ÓĄŚÓĄ«ÓĄ» । Asat┼Ź m─ü sadgamaya

ÓĄĄÓĄ«ÓĄŞो ÓĄ«ा ÓĄť्ÓĄ»ोÓĄĄिÓĄ░्ÓĄŚÓĄ«ÓĄ» । tamas┼Ź m─ü jy┼Źtirgamaya

ÓĄ«ृÓĄĄ्ÓĄ»ोÓĄ░्ÓĄ«ा ÓĄůÓĄ«ृÓĄĄं ÓĄŚÓĄ«ÓĄ» । mr̥ty┼Źrm─ü amr̥taß╣ü gamaya

ÓąÉ ÓĄÂाÓĄĘ्ÓĄĄिः ÓĄÂाÓĄĘ्ÓĄĄिः ÓĄÂाÓĄĘ्ÓĄĄिः ॥ Om ┼Ť─üntiߪą ┼Ť─üntiߪą ┼Ť─üntiߪą

—Br̥had─üraß╣çyakopaniß╣úat 1.3.28

Çevirisi:

Rabbim bana hakikat olmayandan hakikate do─čru yol g├Âster.

Beni karanl─▒ktan ─▒┼č─▒─ča g├Ât├╝r.

Beni ├Âl├╝mden ├Âl├╝ms├╝zl├╝─če g├Ât├╝r.

Huzur, huzur ve m├╝kemmel huzur olsun.

—Brihadaranyaka Upanishad 1.3.28.

Hinduizmde bilgelik, ki┼činin kendini Yarat─▒l─▒┼č─▒n temeli olan hakikat olarak bilmesidir, yani, Shristi. Ba┼čka bir deyi┼čle, bilgelik, t├╝m yarat─▒l─▒┼ča t├╝m y├Ânleriyle ve formlar─▒nda tan─▒k olan ├ľz fark─▒ndal─▒─ča sahip olan bir ki┼či anlam─▒na gelir. Dahas─▒, bireyin belirtilmemi┼č bir s├╝re boyunca do─čru davran─▒┼č yoluyla ve do─čru ya┼čama yoluyla, yarat─▒l─▒┼č ve onu y├Âneten Paramatma ile ger├žek ili┼čkilerinin fark─▒na varmas─▒ anlam─▒na gelir.

─░slam

─░branice Chokmah ifadesine kar┼č─▒l─▒k gelen Arap├ža terim Arap├ža: ěş┘â┘ůěę ߪąikma ┼čeklindedir. Bu terim, Kuran'da, ├Âzellikle de Sure 2:269'da birka├ž kez kullan─▒lm─▒┼čt─▒r. "Allah hikmeti diledi─čine verir. Kime hikmet verilirse, ona pek ├žok hay─▒r verilmi┼č demektir. Ancak ak─▒l sahipleri d├╝┼č├╝n├╝p ibret al─▒rlar." (Kuran 2:269). Ve "(Sana kar┼č─▒ ├ž─▒kanlar) hi├ž yery├╝z├╝nde dola┼čmad─▒lar m─▒? Zira dola┼čsalard─▒ elbette d├╝┼č├╝necek kalpleri ve i┼čitecek kulaklar─▒ olurdu. Ama ger├žek ┼ču ki, g├Âzler k├Âr olmaz; l├ókin g├Â─č├╝sler i├žindeki kalpler k├Âr olur." (Kuran 22:46) "De ki: Gelin Rabbinizin size neleri haram k─▒ld─▒─č─▒n─▒ okuyay─▒m: O'na hi├žbir ┼čeyi ortak ko┼čmay─▒n, ana-babaya iyilik edin, fakirlik korkusuyla ├žocuklar─▒n─▒z─▒ ├Âld├╝rmeyin -sizin de onlar─▒n da r─▒zk─▒n─▒ biz veririz-; k├Ât├╝l├╝klerin a├ž─▒─č─▒na da gizlisine de yakla┼čmay─▒n ve Allah'─▒n yasaklad─▒─č─▒ cana haks─▒z yere k─▒ymay─▒n! ─░┼čte bunlar Allah'─▒n size emrettikleridir. Umulur ki d├╝┼č├╝n├╝p anlars─▒n─▒z." (Kuran 6:151).

Tasavvuf filozofu ─░bn-i Arabi 'el-Hakim'i' (“Bilge”) Yaratan'─▒n isimlerinden biri olarak kabul eder. ─░lahi nitelikler olarak kabul edilen bilgelik ve hakikat, ba┼člang─▒├žlar─▒ndan beri ─░slam bilimlerinde ve felsefesinde ilgili ve de─čerli kavramlard─▒r. ─░lk Arap filozofu Al-Kindi, kitab─▒n─▒n ba┼č─▒nda ┼č├Âyle der:

Nereden gelirse gelsin hakikati takdir etmekten veya onu edinmekten utanmamal─▒y─▒z. ├çok uzak uluslardan ve yabanc─▒ insanlardan gelse bile, hakikatin ├Â─črencisi i├žin hakikatten daha ├Ânemli bir ┼čey yoktur, hakikati ifade eden veya ileten ki┼či taraf─▒ndan k├╝├ž├╝lt├╝lm├╝┼č de─čildir; hi├ž kimse hakikat y├╝z├╝nden k├╝├ž├╝lt├╝lmez, aksine herkes y├╝celtilir.

—Al-Kindi, On First Philosophy

 bilgelik kelimesi ne demek TDK s├Âzl├╝k anlam─▒ ve a├ž─▒klamas─▒ nedir?

bilgelik, -─či

1. isim Bilge olma durumu ve niteli─či:

      "Bilgelik, i├žimizde bir duygu olarak kald─▒k├ža, bize ancak ├Âzlemini ├žektirdik├že tatl─▒, ho┼č bir ┼čey." - Nurullah Ata├ž

2. isim, felsefe ─░lk ├ça─č felsefesinde kendini tan─▒man─▒n bilgisi.

Felsefe Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 1975

T├╝rk├že: hikmet , ─░ngilizce: wisdom, Frans─▒zca: sagesse, Almanca: Weisheit, Di─čer: Yun. sophia, Latin: sapientia

1. Geni┼č anlam─▒yle bilgi demektir. Bu ba─člamda: Bilmenin ere─či, bilmenin eksiksiz olu┼ču. 2. Kendini tan─▒man─▒n bilgisi. (├ľzellikle Sokrates'te kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kar: Bir ┼čey bilmemenin bilgisi ger├žek bilginin kayna─č─▒d─▒r; bilgi de erdeme g├Ât├╝ren yoldur.)

Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski