burun

 

burun

Burun; anatomik olarak hayvan ve insan y├╝z├╝ ├╝zerinde al─▒nla ├╝st dudak aras─▒nda bulunan, d─▒┼ča ├ž─▒k─▒nt─▒l─▒, iki delikli koklama ve solunum organ─▒d─▒r. ─░nsan burnu ve hayvan burnu aras─▒nda bir├žok anatomik farklar bulunur.

Burun bo┼člu─ču iki delikle d─▒┼čar─▒ a├ž─▒l─▒r. Di─čer taraftan da yuta─ča ba─član─▒r. Burnun i├žerisinde mukus tabakas─▒, k─▒lcal damarlar ve k─▒llar bulunmaktad─▒r. Burnun i├ž k─▒sm─▒n─▒n k─▒ll─▒ ve nemli olu┼ču sayesinde d─▒┼čar─▒dan al─▒nan hava nemlendirilir ve temizlenir. K─▒lcal damarlar sayesinde hava ─▒s─▒t─▒l─▒r. Burun bo┼člu─čunun arkas─▒nda, hava daha sonra farenksten ge├žerek insan sindirim sistemiyle payla┼č─▒l─▒r ve ard─▒ndan solunum sisteminin geri kalan─▒na yay─▒l─▒r.

Burun yap─▒s─▒
Burun yap─▒s─▒

Koku alma├žlar─▒ ve duyu sinirleri burun bo┼člu─čunun ├╝st k─▒sm─▒nda bulunur. Bu b├Âlgeye sar─▒ b├Âlge denir. Sar─▒ b├Âlgede olu┼čan uyar─▒ talamusa u─čramadan direkt olarak beyin kabu─čundaki koku merkezine gider. Bir kokunun burun taraf─▒ndan alg─▒lanabilmesi i├žin mukus i├žerisinde ├ž├Âz├╝nm├╝┼č olmas─▒ gerekir. ├ç├Âz├╝nen madde koku alma h├╝crelerini uyar─▒r. Uyar─▒, koklama ile beyne iletilir. B├Âylece koku al─▒nm─▒┼č olur. En ├žabuk yorulan duyu organ─▒ burundur. Memelilerde burundan giren hava filtreden ge├žer, ─▒s─▒t─▒l─▒r ve nemlendirilir. Al─▒nan havan─▒n s├╝z├╝lmesi, burun k─▒llar─▒ ve mukus sayesinde ger├žekle┼čir. Hava, k─▒lcal damarlar yard─▒m─▒yla ─▒s─▒t─▒l─▒r. Havan─▒n nemlendirilmesi ise mukus bezlerinin salg─▒lar─▒ sayesinde olur.

{tocify} $title={─░├žindekiler}

Burnun i┼člevleri

Burun, insan organizmas─▒nda be┼č tane g├Ârev ├╝stlenmi┼čtir:

  1. Koku alma i┼člevinin alg─▒lay─▒c─▒ k─▒sm─▒n─▒ olu┼čturur.
  2. Solunum yollar─▒n─▒n uygun ├Âzellikler kazanmas─▒n─▒ sa─člar.
  3. Solunan havan─▒n nemlenmesini sa─člar.
  4. Solunan havan─▒n toz gibi baz─▒ yabanc─▒ cisimlerden temizlenmesine katk─▒da bulunur.
  5. Ses tellerinin ├ž─▒kard─▒─č─▒ ses titre┼čimlerinden etkilenip ├ódeta biyolojik bir hoparl├Âr gibi davran─▒r.

Koku duyusunu beyne ta┼č─▒yan sinir “olfakt├Âr siniri”dir (nervus olfaktorius, 1. kafa siniri). Bu sinirin ince uzant─▒lar─▒ burun bo┼čluklar─▒n─▒n “burun ├╝st konkas─▒” ├╝zerinde kalan b├Âl├╝m├╝n├╝ ├Ârten mukoza tabakas─▒na da─č─▒l─▒r. B├Âylece solunan havayla d─▒┼č ├ževreden buruna giren koku uyar─▒lar─▒, koku sinirini uyar─▒r. Burnun ├Ânemli g├Ârevlerinden biri de solunum yollar─▒n─▒n ba┼člang─▒c─▒n─▒ olu┼čturmas─▒d─▒r. Burun ├Ân deliklerinden burun bo┼čluklar─▒na giren hava, burun arka deliklerinden -koanalar- nazofarinkse (yuta─č─▒n ├Ân ├╝st b├Âl├╝m├╝) ge├žer. Hava daha sonra farinksten (yutak) a┼ča─č─▒ do─čru inip g─▒rtla─ča (larinks), oradan da nefes borusu yoluyla akci─čerlere ula┼č─▒r. Burnun kemik ve k─▒k─▒rdaktan yap─▒lm─▒┼č iskeleti solunum yollar─▒n─▒n ba┼člang─▒├ž b├Âl├╝m├╝n├╝n olduk├ža sert ve dayan─▒kl─▒ bir hava ge├židi olmas─▒n─▒ sa─člar.

Burnun bir di─čer ├Ânemli i┼člevi ise solunan havan─▒n bron┼člar ve akci─čerler i├žin uygun bir nemlilik ve s─▒cakl─▒k d├╝zeyine ula┼čmas─▒n─▒ sa─člamakt─▒r. Burun bo┼čluklar─▒ “konka” denilen b├Âlmelerle ├╝├ž ana b├Âl├╝me ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.

Erkek burnu
Bir erkek burnu

Burun bo┼člu─ču, septum ve sin├╝slerin kafatas─▒ndaki konumu

Burun deliklerinin i├žini ├Ârten mukoza damar ve salg─▒ a├ž─▒s─▒ndan zengindir. Solunum havas─▒ burun bo┼člu─čuna girdi─činde burun b├Âlmeleri aras─▒nda yol al─▒rken mukozadaki kan damarlar─▒nda dola┼čan kandan ─▒s─▒ ├žekerek ─▒s─▒n─▒rken, y├╝zeyi salg─▒yla ├Ârt├╝l├╝ olan mukozadan da nem ├žekerek nemlenir. ├ľrne─čin 20 °C s─▒cakl─▒─ča sahip bir odada burundan nefes alan bir kimsede solunum havas─▒ g─▒rtla─ča geldi─činde 32 °C ─▒s─▒nm─▒┼č ve %98 oran─▒nda nemlenmi┼č olur. Ayn─▒ ki┼či ayn─▒ yerde a─čz─▒ndan soluk alacak olursa, solunum havas─▒ g─▒rtla─ča geldi─činde 30 °C ─▒s─▒nm─▒┼č ve %80 nemlenmi┼č olur.

S─▒cak, so─čuk ve kuru hava; g─▒rtlak, nefes borusu, bron┼člar ve akci─čerler i├žin tahri┼č edicidir. Burun, yukar─▒da belirtti─čimiz i┼čleviyle solunan havan─▒n s─▒cakl─▒k ve nemlilik y├Ân├╝nden ta┼č─▒yabilece─či olumsuz ├Âzelliklerini gidererek, rahat solunacak bir hava yaratmaktad─▒r. Burnun ├žok ├Ânemli bir di─čer g├Âreviyse solunum havas─▒ndaki tozlar─▒ yakalamakt─▒r. Burun bo┼čluklar─▒n─▒n y├╝zeyini ├Ârten mukozan─▒n (”burun ├╝st konkas─▒” alt─▒nda kalan b├╝t├╝n solunum b├Âlgesinde) en ├╝st tabakas─▒ silial─▒ epitel h├╝crelerine sahiptir. Silia denilen ve eldiven parma─č─▒na benzetebilece─čimiz bu uzant─▒lar, solunum havas─▒ndan mukoza ├╝zerine d├╝┼čen tozlar─▒ burnun salg─▒s─▒yla birlikte burnun d─▒┼č─▒na do─čru ├ódeta s├╝p├╝r├╝rler. B├Âylece solunum havas─▒ bir ├Âl├ž├╝de temizlenmi┼č olur. Burun “mukus” denilen bir salg─▒ salg─▒lar. Bu salg─▒ hafif asit ├Âzellikte oldu─ču gibi, i├žinde “imm├╝n globulin A” (IgA) denilen bir ba─č─▒┼č─▒kl─▒k globulini (antikor) ta┼č─▒r. S├╝m├╝─č├╝n gerek hafif asit olu┼ču ve gerekse i├žerdi─či IgA, solunan havadaki ├že┼čitli mikroplar─▒n ├Âld├╝r├╝lmesini sa─člayarak solunum yollar─▒n─▒ belli baz─▒ canl─▒ hastal─▒k etkenlerine kar┼č─▒ korur.

Baz─▒ mikroplar ve ├Âzellikle grip, nezle etkeni olan vir├╝sler, kirli hava, SO2, CO, kuru hava silialar─▒n s├╝p├╝rme i┼člevlerini bozar. Bu tarz durumlarda burnun temizleme i┼člevi bozulaca─č─▒ndan, havadaki canl─▒ hastal─▒k etkenleri kolayca burun ve ├╝st solunum yollar─▒na tutunup buralar─▒ iltihapland─▒rabilirler.

Burun deli─či

Bir insanda iki tane g├Âr├╝nen iki tane de g├Âr├╝nmeyen olmak ├╝zere toplam d├Ârt adet burun deli─či bulunmaktad─▒r. Oksijeni sudan alan bal─▒klarda ise ├Ândeki suyun giri┼čini arkadaki ise suyun ├ž─▒k─▒┼č─▒na sa─člayan iki ├žift burun derini bulunuyor. Evrim s├╝recinde insanlardaki arka taraftaki delikler kafan─▒n i├žine girerek i├ž burun delikleri haline geldiler.

burun kelimesi ne demek TDK s├Âzl├╝k anlam─▒ ve a├ž─▒klamas─▒ nedir?

burun, -rnu

1. isim, anatomi Al─▒nla ├╝st dudak aras─▒nda bulunan, ├ž─▒k─▒nt─▒l─▒, iki delikli koklama ve solunum organ─▒; koku alma organ─▒:

      "Uzun, ince, hep burun kanatlar─▒ titreyen burnu, bir tilki burnu gibi durmadan koku arar duygusunu uyand─▒r─▒yordu insanda." - Ya┼čar Kemal

2. isim Baz─▒ ┼čeylerin ├Ân ve sivri b├Âl├╝m├╝:

      "Kad─▒k├Ây vapurunun g├╝vertesinde, paltoma b├╝r├╝nm├╝┼č, gidip ta burna oturmu┼čtum." - Haldun Taner

3. isim, mecaz B├╝y├╝kl├╝k taslama:

      Burnundan yan─▒na var─▒lm─▒yor.

4. isim, co─črafya Deniz i├žine uzanm─▒┼č ince ve uzun kara par├žas─▒:

      "G├╝ney k─▒y─▒lar─▒ dantel gibi girintili ├ž─▒k─▒nt─▒l─▒ oldu─ču i├žin kimi burnu a┼čarken denizden ayr─▒l─▒yoruz." - Halikarnas Bal─▒k├ž─▒s─▒

Co─črafya Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 1980

─░ngilizce: cape, Frans─▒zca: cap, Almanca: Kap

Karan─▒n, ├Âzellikle y├╝ksek ve da─čl─▒k k─▒y─▒larda, t├╝rl├╝ bi├žimlerde denize uzanm─▒┼č b├Âl├╝m├╝.

Zooloji Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 1963

T├╝rk├že: enf, ─░ngilizce: Nose, Frans─▒zca: Nez, Almanca: Nase

Omurgal─▒ hayvanlar─▒n koku alma organ─▒ olup k─▒smen koklama sinirlerini ta┼č─▒yan mukoza zar─▒ ile ├Ârt├╝l├╝ olan bir ├žift burun bo┼člu─čunu i├žine al─▒r.

Biyoloji Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 1998

T├╝rk├že: enf, ─░ngilizce: nose, Frans─▒zca: nez, Almanca: Nase

Omurgal─▒ hayvanlarda k─▒smen koklama sinirlerini ta┼č─▒yan mukoza zar─▒ ile ├Ârt├╝l├╝ bir ├žift burun bo┼člu─čunu i├žine alan koku alma organ─▒.

Veteriner Hekimli─či Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ -

─░ngilizce: nasus

anat. Koku almaya yarayan, k─▒k─▒rdak ve kemikten yap─▒lm─▒┼č organ, nazus.

Kelime K├Âkeni

Eski T├╝rk├že bur- "kokmak, t├╝tmek" fiilinden +In sonekiyle t├╝retilmi┼čtir. Eski T├╝rk├že fiil Eski T├╝rk├že bu "buhar, koku" s├Âzc├╝─č├╝nden +? sonekiyle t├╝retilmi┼čtir. Daha fazla bilgi i├žin bu─ču maddesine bak─▒n─▒z.

Tarihte En Eski Kaynak

bur─▒n/burun "ayn─▒ anlamda" [ Uygurca Maniheist metinler (900 y─▒l─▒ndan ├Ânce) ]

Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski