egemenlik

 

egemenlik

Egemenlik ya da h├ókimiyet, bir toprak par├žas─▒ ya da mek├ón ├╝zerindeki kural koyma g├╝c├╝ ve hukuk yaratma kudretidir. Bu g├╝├ž siyasi erkin dayatt─▒─č─▒ yasalla┼čm─▒┼č bir ├╝st iradeyi ifade etmektedir.

Egemenlik ayn─▒ zamanda bir devletin ├╝lkesi ve uyruklar─▒ ├╝zerindeki yetkilerinin t├╝m├╝n├╝ ifade eder. Bir ba┼čka deyimle egemenlik, devleti ba┼čka t├╝zel ki┼čiliklerden ve ├Ârg├╝tlenme bi├žimlerinden (├Ârne─čin ┼čirketlerden, derneklerden, kul├╝plerden, ├žetelerden, din ve mezhep birliklerinden, feodal ba─čl─▒l─▒k ve y├Ânetim birimlerinden) ay─▒ran ├Âzelliktir. Egemen olmayan devlet olmaz; kayna─č─▒n─▒ devletten almayan egemenlik de olmaz.

{tocify} $title={─░├žindekiler}

Tarih├žesi

Egemenlik kavram─▒n─▒n tarih├žesi

Orta ├ça─č Avrupas─▒'n─▒n b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝nde, kayna─č─▒n─▒ kralla vasalleri veya vasallerle di─čer yerel g├╝├ž odaklar─▒ aras─▒ndaki s├Âzle┼čmelerden alan feodal ili┼čkiler egemendi. Bunun yan─▒ s─▒ra, ├že┼čitli derecelerde ba─č─▒ms─▒z olan ┼čehirler, k├Ây birlikleri, federasyonlar, ortak y├Ânetim alanlar─▒ vb. mevcuttu. Ayr─▒ca baz─▒ y├Ânleriyle krala ba─čl─▒, baz─▒ y├Ânlerden tamamen ba─č─▒ms─▒z olan Kilise de ├Ânemli bir siyasi g├╝├žt├╝.

Thomas Hobbesun Leviathan adl─▒ eserinde, egemenlik bireylerin bir araya geldi─či ve k─▒l─▒├ž kullanan bir v├╝cut olarak betimlenmektedir.

Modern krall─▒klar─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒yla birlikte, devleti devlet yapan temel hak ve yetkilerin tan─▒mlanmas─▒ sorunu ortaya ├ž─▒kt─▒. Frans─▒z hukuk├žu Jean Bodin (1530-1596) modern egemenlik kuram─▒n─▒n kurucusu say─▒l─▒r. 1576'da yay─▒mlad─▒─č─▒ Les six livres de la r├ępublique (Devlet'e Dair Alt─▒ Kitap) adl─▒ eserde Bodin egemenli─či "Devlet'in mutlak ve kal─▒c─▒ g├╝c├╝" olarak tan─▒mlad─▒. "Mutlak", egemenli─čin b├Âl├╝nemeyece─či ve payla┼č─▒lamayaca─č─▒ anlam─▒ndayd─▒ (ancak bu mutlakl─▒k sadece kamu haklar─▒ alan─▒ndayd─▒ ve bireyin ├Âzel haklar─▒na tecav├╝z edemiyordu). "Kal─▒c─▒" olmas─▒ ise bu g├╝c├╝n h├╝k├╝mdar─▒n ├Âl├╝m├╝ ile sona ermedi─či ve bireylerden ba─č─▒ms─▒z oldu─čunu g├Âsteriyordu. Egemenlik belirtilerinin bir b├Âl├╝m├╝n├╝ h├╝k├╝mdar ┼čahsen kullanabilir, bir b├Âl├╝m├╝n├╝ memurlar─▒na ve kurumlara kulland─▒rabilirdi. Ancak egemenli─čin kendisi devredilemezdi.

17. y├╝zy─▒lda Hollandal─▒ hukuk├žu Hugo Grotius (1583-1645) modern devletler hukukunun ilkelerini egemenlik kavram─▒yla temellendirdi. 1648 Westfalya Bar─▒┼č─▒ ile, egemen devletlerin hukuki e┼čitli─či ilkesi modern Avrupa devletler sisteminin temeli olarak benimsendi. 17. ve 18. y├╝zy─▒llarda Hobbes, Locke, Montesquieu, Rousseau gibi d├╝┼č├╝n├╝rler egemenlik hakk─▒n─▒n felsefi ve analitik temelleri ├╝zerinde g├╝n├╝m├╝ze dek etkili olan d├╝┼č├╝nceler ├╝rettiler.

Montesquieu (1689-1755), 1745'te yay─▒mlad─▒─č─▒ Esprit des Lois (Kanunlar─▒n Ruhu) adl─▒ eserinde, egemenli─čin ├╝├ž uygulama alan─▒n─▒ birbirinden ay─▒rarak, yasama, y├╝r├╝tme ve yarg─▒ erklerinin dengelenmesinin ├Ânemine de─čindi. 1789'da kabul edilen ABD Anayasas─▒, Montesquieu'n├╝n g├Âr├╝┼člerinin etkisiyle, yasama, y├╝r├╝tme ve yarg─▒n─▒n m├╝kemmel denge i├žinde olaca─č─▒ bir Devlet d├╝zeni tasarlad─▒.

Unsurlar─▒

Egemenlik unsurlar─▒ a┼ča─č─▒daki gibi s─▒ralanabilir.

  • Mutlakt─▒r, ba┼čka bir g├╝├ž taraf─▒ndan s─▒n─▒rland─▒r─▒lmam─▒┼čt─▒r.
  • B├Âl├╝nemez ve devredilemezdir.
  • S├╝rekli ve kesintisizdir.

Egemenlik ve halk

Klasik d├Ânem d├╝┼č├╝n├╝rlerinin hemen hepsinde egemenli─čin nihai kayna─č─▒ olarak halk─▒n iradesi g├Âsterilir. Roma hukukundaki omnis imperium ex populo ilkesi bu d├╝┼č├╝ncenin kayna─č─▒d─▒r. Devletin bir "Toplum S├Âzle┼čmesi" ile kuruldu─ču g├Âr├╝┼č├╝ de ayn─▒ d├╝┼č├╝nceyi ifade eder. Ancak ilk kayna─č─▒ halk olan egemenli─čin nas─▒l ve ne ├Âl├ž├╝de h├╝k├╝mdara aktar─▒ld─▒─č─▒, s─▒n─▒rlar─▒n─▒n ne oldu─ču, o s─▒n─▒rlar a┼č─▒ld─▒─č─▒ zaman hangi tedbirlere ba┼čvurulaca─č─▒, egemenlik aktar─▒m─▒ndan sonra halkta hangi bakiye g├╝├žlerin kald─▒─č─▒, tart─▒┼čma konular─▒ olarak kal─▒r. Egemenli─či halka dayand─▒ran g├Âr├╝┼čle demokrasi fikri ilk kez 19. y├╝zy─▒lda ba─čda┼čt─▒r─▒lmaya ba┼člam─▒┼č ve ancak 20. y├╝zy─▒l─▒n ikinci yar─▒s─▒nda genel kabul g├Ârm├╝┼čt├╝r.

egemenlik kelimesi ne demek TDK s├Âzl├╝k anlam─▒ ve a├ž─▒klamas─▒ nedir?

egemenlik, -─či

1. isim Egemen olma durumu.

2. isim Milletin ve onun t├╝zel ki┼čili─či olan devletin yetkilerinin hepsi; buyruk, h├╝k├╝m, h├╝k├╝mranl─▒k, h├ókimiyet:

      "Egemenlik kay─▒ts─▒z ┼čarts─▒z milletindir." - Anayasa

Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski