Yahya

 

Anton Raphael Mengs - Yahya vaaz verirken

Yahya veya Yuhanna (y. MÖ 10 / 1 – MS 30), İsa'nın çağdaşı, Zekeriya'nın ise oğlu olan Yahudi din büyüğüydü. Hristiyanlıkta Vaftizci Yahya (יוחנן המטביל‎, romanize: Yohanān HaMatbil) olarak anılır ve aziz kabul edilir. Hristiyanlar tarafından her yıl 24 Haziran'da "Vaftizci Aziz Yuhanna Günü" kutlanır. Bahâîlik, Sâbiîlik ve İslam'da ise bir peygamber olarak kabul edilir. Bu durum Yeni Ahit'teki Matta, Markos, Luka ve Yuhanna İncilleri ile Kur'an'da ve Bahâî metinlerinde teyit edilir.

Vaftizci Yahya'nın yaşamı, bizzat Yahudi tarihçi Josephus tarafından anlatılır. Yeni Ahit'e göre, Yahya kendisinden daha büyük bir mesiyanik figür öngörür ve inciller, Yahya'yı İsa'nın habercisi veya öncüsü olarak tasvir eder. Luka İncili'ne göre, İsa'nın akrabasıdır. Sâbiîler Yahya'nın, İsa'nın akrabası olduğuna inanmaz ancak Sâbiîlikte Yihya Yahane olarak geçer ve en büyük peygamber olarak kabul edilir. İslam'a göre Yahya'nın annesi, Meryem'in teyzesidir.

{tocify} $title={İçindekiler}

Hakkında bilgi nedir?

Genel

Doğum	y. MÖ 10/1 Yahudiye Eyaleti, Roma İmparatorluğu (günümüzde Güney İsrail)
Ölüm	y. MS 28/26 Maçæus, Peræ, Levant (günümüzde Batı Şeria)
Ebeveyn(ler)	Zekeriya (baba) Elisabet (anne)

Dinî

Tanınma nedeni	Aziz İsa'yı vaftiz eden kişi Erken Hristiyanlığın kurulmasındaki önemli rolü
Hareket	Vaftizm

Görüşler

Yahya'nın hayatı hakkındaki başlıca kaynaklar Yeni Ahit'teki Elçilerin İşleri bölümü ve Yahudi general Yosefus'un, MS 93 yılında yazdığı Antik dönemde Yahudiler (Latince: Antiquitates Judaicae) kitabıdır. Bunların haricinde Kur'an-ı Kerim'de de, Yahya'dan kısaca bahsedilir. Ancak tüm bu kaynakların Yahya'nın hayatını kendi bakış açılarından ele aldıklarını göz önünde bulundurmak gerekir.

Mitolojik bağlantılar / Tarihsel gerçeklik

Yunus efsanesinin Sümer panteonunda amfibik tanrılardan insan başlığına eklemlenmiş balık şeklinde vücudu bulunan Oannes’in (Yunanca Jonas) farklı kültür ve zaman dilimlerinde evrilmesi ile oluşturulduğuna inanılmaktadır. Oannes, birden ortaya çıkmış, balık kıyafetli ya da yarı balık yarı insan görüntüye sahip bir abgaldır. Bir erkeğin ayaklarına, kollarına ve kafasına sahiptir, insan gibi konuşur. Yemek yemez. Hem karada hem denizde yaşayan amfibik bir yaratıktır. Oannes daima 7 apkallu ile birlikte iş yapar ve onların lideri durumundadır.

Oannes kültü iki farklı isimle, Jonah ve John olarak Tevrat hikâyelerine aktarılır. İddiaya göre bahsedilen isimlerin Kur’andaki karşılığı Yunus ve Yahyadır. Kur’anda mukattaa harfleri arasında geçen ve anlamı bilinmeyen Nun harfi ise Sabienlerde Yahya kültünün sembolüdür.

Olası bir Apkallu kabartması, Ninurta tapınağı

Vaftizm yerinin kazılarda ortaya çıkan kalıntıları, Şeria Nehri, Ürdün

Hristiyanlıkta

İncil'de ismi, Yuhanna (Grekçe: Ιωάννης) olarak geçmektedir. Kendisi, Matta'da şöyle anlatır:

Yahya’nın deve tüyünden giysisi, belinde deri kuşağı vardı. Yediği, çekirge ve yaban balıydı.

Yahya, Filistin Hükümdarı Hirodes Antipa'ın kardeşinin karısı Herodias ile evlenmesini lanetlemiş ve evliliğin geçersiz olduğunu ilan etmiştir. Karısı Herodias'ın isteği üzerine Herod Antipas'ın emriyle kafası kesilerek idam edilmiştir.

Leonardo da Vinci tarafından yapılan Vaftizci Yahya tablosu.

İslam'da

Doğumu, çocukluğu ve şeceresi

Zekeriya Peygamber ve eşi, çocuksuz bir aileydiler. Zekeriya, kendisi vefat ettikten sonra yerine, akrabalarının geçmesinden endişeleniyordu. Bu yüzden, kendisine bir evlat bahşetmesi için Allah'a dua etti. Duasının kabul edildiği kendisine haber verildi. Dünya'ya gelecek olan çocuğuna, daha önce kimseye verilmemiş olan Yahya ismini vermesi emredildi.

Yahya'ya küçük yaşta hikmet verildi. O, çocukluğundan itibaren anne babasına saygılı, yumuşak kalpli, Allah'a derin saygılı, hayır işlerinde yarışan bir insan oldu.

Yahya'nın annesi el-İşbâ ile Meryem Ana'nın annesi Hanne kız kardeştiler. Bu iki kardeşin babasının adı Fakud idi.

Arâisü'l-Mecâlis fî Kısâsi'l-Enbiyâ’da Yahya'nın Şeceresi

1. İbrahim
2. İshak
3. Yakub
4. Yahuda (Yahuda ile İyşa arasında ismi bilinmeyen birçok ata)
5. İyşa
6. Davud
7. Süleyman
8. Rahbeam
9. Ebya
10. Asa
11. Yehşafaz
12. Şalum
13. Fahur
14. Sâdık
15. Müslim
16. Süleyman
17. Davud
18. Nahşan
19. Saduk
20. Müslim
21. Edi
22. Berahya
23. Zekeriya
24. Yahya

Yahya'nın Şam Ulu Camii'ndeki türbesi

Tebliği

Yahya, peygamberlik yapmaya çocuk yaşta başladı. Yahya'nın peygamberlik için gönderildiği şehir Şam'dır. Yahya ile İsa buluştuğu zaman, İsa otuz yaşında idi. Yahya, onun başını suya daldırdı. Yahya, İsa'nın peygamberliği başladıktan sonra, on iki havari ile birlikte onun elçisi olarak tebliğine devam etti.

Ölümü

Musa'nın şeriatında yasaklanan fiillerden birisi, yeğenle evlenmekti. İsrailoğullarının hükümdarı Herod Agrippa, kardeşinin kızıyla evlenmek istiyordu. Yahya da bunun İncil'de yasaklandığını ve nikâhın imkânsız olduğunu bildirdi. Bu duruma içerleyen kızın annesi, Yahya'nın öldürülmesini istedi. Bunun üzerine Herod Agrippa, Yahya Peygamber'in başını kestirdi. Müslüman geleneğine göre Yahya, Şam'da gömülüdür.