Yıldız (Vahid) Moran (24 Temmuz 1932, İstanbul - 15 Nisan 1995, İstanbul), Türk fotoğrafçı, sözlük yazarı ve çevirmen.
Türkiye'nin akademik eğitim almış ilk kadın fotoğrafçısıdır. Türkiye'yi tek başına dolaşmış ve kalkınma dönemindeki Cumhuriyet Türkiyesi'nin değişik yüzlerini kendine özgü bir yaklaşımla fotoğraflamıştır.
{tocify} $title={İçindekiler}
Hakkında bilgi nedir?
İstanbul, Türkiye
İstanbul, Türkiye
Olgun Arun
Etkin Arun
Nemide Moran
Bloomsbury Technical College
Ealing Technical College
Yaşamı
1932'de İstanbul'da doğdu. Annesi Nemide Moran, babası asker ve sözlükçü Ahmet Vahid Moran'dır. Ailenin üç kızın en büyüğü idi. Robert Kolej'de öğrenim gördü. 1950 yılında bu okuldaki eğitimini son sınıfta bıraktı ve dayısı Mazhar Şevket İpşiroğlu’nun önerisine uyarak fotoğraf eğitimi almak üzere İngiltere’ye gitti. Londra'da Bloomsbury Technical College ile Ealing Technical College'da öğrenim gördü. Teknik bilgilerini uygulamayla pekiştirmek üzere, Shakespeare Tiyatrosu'nun fotoğrafçısı John Vicker'ın asistanlığını yaptı.
İlk fotoğraf sergisini 1953 yılında 21 yaşındayken Cambridge'de açtı. İngiltere'de kaldığı süre içerisinde Cambridge'de bir, Londra'da ise dört sergi açtı. Ardından İstanbul, Ankara ve Edinburgh sergileriyle çalışmalarına devam etti. Moran'ın fotoğrafları genellikle insan manzaralarını, günlük yaşamı ve kent dokusunu konu alır. Portreler, sokak görüntüleri ve belgesel tarzda çalışmalarıyla tanınır. Eserleri genellikle Anadolu teması üzerine idi. İspanya, Avusturya ve Portekiz’i gezerek bu ülkelerde de fotoğraf çekimleri yapmıştır. Fotoğraflarını Rolleiflex marka fotoğraf makinesiyle siyah beyaz çekmeyi tercih etti.
Londra'dan Türkiye'ye döndükten sonra İstanbul Beyoğlu'nda Maya Sanat Galerisi'nin üst katında eserlerini sergileyebileceği bir stüdyo kiraladı. Portre fotoğrafçılığı yaptı. Cemal Gürsel, Muhsin Ertuğrul, Haldun Taner, Mücap Ofluoğlu, Adalet Cimcoz ve Haldun Dormen gibi tanınmış sanatçı ve edebiyatçıların portre fotoğraflarını çekti.
1963 yılında Özdemir Asaf'la evlenerek fotoğrafçılığı bıraktı. Bu evliliğinden dört yılda üç çocuk sahibi oldu. İyi derecede İngilizce bilen Moran, Özdemir Asaf'a ait şiirleri İngilizce'ye çevirmiş, Türkçe-İngilizce sözlük alanında da çalışmalar yapmıştır. 1981 yılında eşi Özdemir Asaf'ı kaybetti.
1982 yılında İstanbul Güzel Sanatlar Akademisi Fotoğraf Enstitüsü'nde Onur Üyesi oldu. 15 Nisan 1995 tarihinde İstanbul’da 62 yaşında hayatını kaybetti.
Yıldız Moran'ın yapıtları 2013 yılında Pera Müzesi tarafından "Zamansız Fotoğraflar" başlığı ile geniş çaplı olarak yayınlanmıştır.
Yıldız Moran, kendisi ve fotoğrafçılık alanı hakkında: “Fotoğraf makinesi o denli varlığınızın bir parçası olmalıdır ki; konu ile aranızda bir engel oluşturmasın. Şiirselliği olan her şey sanat fotoğrafının konusudur, fotoğraf aracılığıyla evrensel olan ve işlenen konunun kavramını içeren fotoğrafı çekmek tek amacımdı…” ifadelerini kulanmıştır.
Etkisi
Eczacıbaşı Fotoğraf Sanatçıları Dizisi'nin sekizinci kitabı olan Yıldız Moran retrospektifi, 2018'de Türkçe ve İngilizce olmak üzere iki dilde yayımlandı. Eserin konsept ve tasarımı Bülent Erkmen, editörlüğünü de Merih Akoğul üstlendi. Eserde Moran'a dair kapsamlı bilgiler sunuldu. Nisan 2018'de Türkiye'nin Cenevre Başkonsolosluğu tarafından Dünya Kadınlar Günü dolayısıyla Cenevre'deki Heritage Galerisi'nde Moran'ın fotoğraf sergisi açıldı.