 |
| Aydın Anıtı |
Aydın, Türkiye'nin Aydın ilinin merkezi olan şehirdir. Ege Bölgesi'nde yer alan ve turizm ile tarım açısından en gelişmiş illerdendir.
Aydın il merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 54 metredir.
{tocify} $title={İçindekiler}
 |
| Aydın'ın Türkiye'deki konumu |
 |
| Aydın (il) haritası |
 |
| Tralleis, Aydın |
 |
| Afrodisias |
 |
| Çamlık, Didim / Aydın |
 |
| Didyma'daki Apollon tapınağının Medusa'sı |
 |
| Kuşadası, 2005 |
Etimoloji
Aydın'ın eski isimleri Tralleis ve Güzelhisar olup 14. yüzyılda Anadolu Beylikleri döneminde kurulan Aydınoğulları beyliği döneminde ismi Aydın olarak değişmiştir. Herodot, Aydın ili ile ilgili “Bizim yeryüzünde bildiğimiz en güzel gökyüzünün altı ve en güzel iklimin bulunduğu yer” demiştir. Evliya Çelebi ise “Dağlarından yağ, ovalarından bal akar” demiştir.
Tarihi
Aydın, çeşitli uygarlıklara ev sahipliği yapmıştır. Antik Çağ'da Afrodisias, Milet, Didyma, Nysa, Priene, Magnesia gibi önde gelen kentler Aydın ilinin sınırları içerisinde bulunmaktaydı. Bugünkü Aydın, Tralleis Kenti ile birlikte MÖ 2500 yılında Hititler zamanında gelişmiş; MÖ 8. yüzyılda Lydia zamanında da en parlak çağını yaşamıştır. Selçuklu Hanedanıyla birlikte Türk uygarlığının kültür varlığı ve eserleriyle donatılmıştır.
Aydınoğulları zamanında şehrin adı Aydın Güzelhisarı olmuş, daha sonra Aydın adını almıştır. 1811'de İzmir, Saruhan (Manisa), Menteşe (Muğla), Antalya, Isparta sancaklarını kapsayan eyaletin merkezi oldu. Kurtuluş Savaşından sonra 1923 yılında Aydın müstakil vilayet olmuştur.
Cumhuriyet dönemi
1987 yılında çıkarılan 3392 sayılı kanun ile Buharkent ve İncirliova, 1990 yılında çıkarılan 3644 sayılı kanun ile de Karpuzlu, Köşk ve Yenihisar ilçeleri kuruldu. Yenihisar ilçesinin adı 1997 yılında 4235 sayılı kanun ile Didim olarak değiştirildi. 2012 yılında çıkarılan 6360 sayılı kanun ile merkez ilçe kaldırılarak aynı sınırlara sahip Efeler ilçesi kuruldu. Yine aynı kanun ile Aydın'da sınırları il mülki sınırları olan büyükşehir belediyesi kuruldu ve 2014 Türkiye yerel seçimlerinin ardından büyükşehir belediyesi çalışmalarına başladı.
İklim
🌦️ Aydın iklimi 🌧️
| Aylar | Oca | Şub | Mar | Nis | May | Haz | Tem | Ağu | Eyl | Eki | Kas | Ara | Yıl |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| En yüksek sıcaklık (°C) | 23,2 | 25,2 | 32,4 | 35,4 | 40,2 | 44,4 | 44,6 | 43,8 | 43,3 | 37,8 | 30,7 | 25,9 | 44,6 |
| Ort. en yüksek sıcaklık (°C) | 13,2 | 14,7 | 17,9 | 22,5 | 28,1 | 33,3 | 36,1 | 35,7 | 32,0 | 26,2 | 19,7 | 14,6 | 24,5 |
| Ortalama sıcaklık (°C) | 8,2 | 9,3 | 11,8 | 15,8 | 20,9 | 25,9 | 28,4 | 27,6 | 23,5 | 18,4 | 13,3 | 9,6 | 17,7 |
| Ort. en düşük sıcaklık (°C) | 4,3 | 4,9 | 6,7 | 10,0 | 14,2 | 18,1 | 20,5 | 20,2 | 16,7 | 12,7 | 8,7 | 5,8 | 11,9 |
| En düşük sıcaklık (°C) | −7,6 | −5,4 | −5,0 | −0,8 | 4,6 | 8,4 | 13,4 | 11,8 | 7,6 | 2,0 | −2,0 | −5,3 | −7,6 |
| Ortalama yağış (mm) | 108,6 | 93,8 | 70,4 | 52,9 | 36,5 | 13,5 | 3,9 | 2,3 | 13,1 | 44,2 | 83,9 | 120,9 | 644,0 |
Nüfus
Bu veriler Aydın ilinin şehir merkezinin nüfus verileridir.
| Yıl | Toplam Nüfus | Şehir Nüfusu | Kır Nüfusu |
|---|---|---|---|
| 1927 | 70.733 | 11.978 | 58.755 |
| 1935 | 92.988 | 15.086 | 77.902 |
| 1940 | 99.819 | 17.732 | 82.087 |
| 1945 | 105.155 | 18.504 | 86.651 |
| 1950 | 75.100 | 20.161 | 54.939 |
| 1955 | 89.877 | 27.391 | 62.486 |
| 1960 | 105.027 | 35.527 | 69.500 |
| 1965 | 123.322 | 43.483 | 79.839 |
| 1970 | 135.208 | 50.566 | 84.642 |
| 1975 | 154.271 | 59.579 | 94.692 |
| 1980 | 173.918 | 74.021 | 99.897 |
| 1985 | 201.448 | 90.449 | 110.999 |
| 1990 | 165.712 | 107.011 | 58.701 |
| 2000 | 208.341 | 143.267 | 65.074 |
| 2007 | 231.884 | 168.216 | 63.668 |
| 2008 | 235.376 | 171.242 | 64.134 |
| 2009 | 243.037 | 179.425 | 63.612 |
| 2010 | 251.891 | 188.337 | 63.554 |
| 2011 | 255.292 | 191.037 | 64.255 |
| 2012 | 259.786 | 195.951 | 63.835 |
2012 yılında Aydın büyükşehir statüsü kazanıp ilin tamamı büyükşehir sınırlarına girmiştir ve merkez ilçenin ismi Efeler olarak değiştirilmiştir.
Ekonomi
Aydın ekonomisinin temelini tarım, hayvancılık ve turizm oluşturur. Şehir 2018 yılı verilerine göre gayri safi yurt içi hasıla bakımından ₺35,2 milyar ile ülkenin yirmi birinci büyük ili oldu. Kişi başına düşen gelirde ise ₺32.362 ile kırkıncı sırada yer almaktadır. 2013 yılı İnsani Gelişme Endeksi verisine göre Aydın, elde ettiği 0,541 puanla yirmi dördüncü sırada yer aldı.
Tarım ve hayvancılık
Aydın ili; yağlık zeytin, incir, kestane, kereviz üretiminde Türkiye'de 1. sırada; pamuk ve çilek üretiminde 2. sırada; taze börülce ve sofralık zeytin üretiminde ise 3. sırada yer almaktadır.
Sanayi
Tarım, gıda, tekstil ürünleri, makine ve ekipman, otomotiv yan sanayi ve beyaz eşya üretimi Aydın ilinin sanayisinin ana kalemlerindendir.
Turizm
Turizm, tarımdan sonraki ikinci önemli gelir kaynağıdır. Yaklaşık 680 konaklama tesisinde 78.000 yatak kapasitesi bulunmaktadır. Ayrıca Kuşadası'nda 54.000, Didim'de 42.000 yazlık konut bulunmaktadır. 2011 yılında 5,5 milyon turist Aydın iline gelmiştir. Dilek Yarımadası Milli Parkı, Kuşadası ve Didim plajları önemli sahillerdir.
 |
| Dilek Yarımadası-Büyük Menderes Deltası Millî Parkı |
İlde 15 civarında müze bulunmaktadır. Bunlar; Adnan Menderes Demokrasi Müzesi, Aydın Arkeoloji Müzesi, Yörük Ali Efe Müzesi, Afrodisias Müzesi, Karacasu Etnografya Müzesi, Milet Müzesi, Çine Kuvayı Milliye Müzesi, Çine Arıcılık Müzesi, Nazilli Etnoğrafya Müzesi, Yoran Mübadele Anı ve Kültür Evi, Yörük Ali Efe Müzesi ve Kuşadası Zeytin ve Zeytincilik Müzesi sayılabilir.
Ören yerleri açısından da oldukça zengindir. Bunlar; Afrodisias (Karacasu), Alabanda (Çine), Alinda (Karpuzlu), Apollon Tapınağı (Didim), Gerga (Çine), Harpasa (Nazilli), Magnesia (Ortaklar), Mastaura (Nazilli), Milet (Didim), Nysa (Sultanhisar), Priene (Söke) ve Tralleis (Efeler)'dir.
Kültür
Ağız
Halk Aydın ağzı konuşmaktadır. Nazal n (ñ) sesi kullanımı ve r sesinin yutulması belirgin özellikleridir.
Türküler ve halk oyunları
Yöreye ait Zeybek dansları ve zeybek müzikleri bulunmaktadır.
Kardeş şehirler
- Bügülme, Tataristan
- Batı Vilayeti, Sri Lanka
- Le Havre, Seine-Maritime, Fransa