Isparta, Isparta ilinin merkezi olan şehirdir. Şehir, yöreye özgü el dokuması halıları ve gül yetiştiriciliğiyle tanınmaktadır.
{tocify} $title={İçindekiler}
 |
| Isparta şehir merkezi haritası |
Tarihi
Isparta ve çevresindeki yerleşim tarihi Paleolitik döneme kadar uzanmaktadır. Isparta'nın da önemli yerleşim merkezlerinden biri olduğu Pisidia bölgesine MÖ 2000'lerde Luvi ve Arzava toplulukları yerleşmiştir. Daha sonra bölgeye MÖ 1200'lerden itibaren Frigler, Lidyalılar, Persler ve Makedonyalılar egemen olmuştur. MÖ 323'te Büyük İskender'in ölümüyle beraber sırasıyla Seleukos, Bergama Krallığı ve sonrasında Roma hakimiyetine girmiştir. Roma İmparatorluğu döneminde önemli bir gelişme gösteren Isparta önemli bir piskoposluk ve ticaret merkezi oldu. Roma İmparatorluğu'nun bölünmesiyle Doğu Roma ve sonrasında Bizans topraklarında bulunan bölge, 1204 yılında Anadolu Selçuklu Devleti topraklarına katılmıştır. 1300 yılında Hamitoğulları Beyliği ve 1391 yılından sonra da Osmanlı topraklarına katılmıştır. II. Murad döneminde kesin olarak Osmanlı egemenliğine girmiştir. 16. yüzyılda güneybatı Anadolu'daki önemli pazarlardan biri olmuştur.
Tarih Öncesi Dönemlerde Isparta
Yörenin yerleşme tarihi, paleolitik dönemle başlamaktadır. 1944 yılında Şevket Aziz Kansu döneminde yapılan incelemeler sonucunda Bozanönü Ovası'nın ortasında bulunan Kapıini Mağarası, üst paleolitik eserleri vermektedir. Keçiborlu'nun Gümüşgün (Baladız) yakınlarında Prof. Louis'in yaptığı kazılarda, Mezolitik çağına ait “Mikrolit” adı verilen çakmaktaşlarına rastlanmıştır.
Tarih öncesi çağın üçüncü dönemi, neolitik devri olmuştur. Bu devre ait Yeniköy (Şarkikaraağaç) Höyüğü'ndeki buluntular bunu doğrulamaktadır. Toprak Tol Höyüğü ve Köşktepe'de rastlanan küp mezarlar ile ele geçen başka buluntular, Isparta'daki yerleşimin Kalkolitik dönemde de var olduğunu göstermektedir. Kalkolitik dönem sonrası Tunç Kültürleri, Pisidia ovasında oldukça yaygın bir biçimde gözlenebilir.
Coğrafya
Coğrafî konum
Isparta şehir merkezi; Akdeniz Bölgesi'nin kuzeyinde, Antalya Bölümü, Göller Bölgesi'nde yer alır. Doğusunda Eğirdir, kuzeyinde Atabey ve Gönen ilçeleri, batısında Burdur İli bulunmaktadır. Merkez ilçeye en yakın ilçe, 22 kilometre ile Atabey'dir. Merkez ilçe Isparta; ilin dokuz ilçesi ile komşu değildir. Isparta merkez ilçesinin yüzölçümü 773 km²dir. Merkez ilçeye en uzak olan ilçe ise 189 kilometre ile Yenişarbademli'dir. Isparta'nın denizden yüksekliği ortalama 1.050 metredir.
İklim ve bitki örtüsü
Akdeniz iklimi ile karasal iklim arasında bir geçiş iklimine sahiptir. Kışları serin ve yağışlı yazları ise sıcak ve kurak geçmektedir. Çevresindeki göllerin iklim üzerinde önemli etkisi vardır. Yağışların büyük bir bölümü kış ve ilkbahar aylarında düşmektedir. Yıl içinde en çok yağış aralık ve ocak aylarında yaşanmaktadır. Aylık yağış miktarları ağustos ayına kadar düzenli olarak düşmekte ve temmuz, ağustos aylarında en kurak dönemine ulaşmaktadır. Eylülden itibaren yağış miktarı tekrar artmaya başlamaktadır. Bitki örtüsü bozkırdır. Isparta'da Akdeniz ikliminin etkili olmamasının nedenlerinden biri ilin Toros Dağları'nın arkasında kalmasıdır.
| Aylar | Oca | Şub | Mar | Nis | May | Haz | Tem | Ağu | Eyl | Eki | Kas | Ara |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ort. En Yüksek Sıcaklık (°C) | 6.5 | 7.6 | 11.7 | 16.4 | 21.8 | 26.6 | 30.3 | 30.3 | 26.6 | 20.7 | 13.4 | 7.7 |
| Ort. En Düşük Sıcaklık (°C) | −2.2 | −1.8 | 0.4 | 4.4 | 8.1 | 11.8 | 14.9 | 14.3 | 10.0 | 6.0 | 1.7 | −0.9 |
| Ort. Güneşlenme Süresi (saat) | 3.8 | 4.9 | 6.1 | 6.9 | 8.7 | 11.0 | 11.8 | 11.3 | 9.8 | 7.3 | 5.2 | 3.3 |
| Ort. Yağışlı Gün Sayısı | 12.0 | 10.6 | 10.7 | 11.4 | 10.4 | 6.2 | 4.0 | 2.9 | 3.5 | 6.2 | 8.3 | 12.4 |
 |
| Isparta Panoramik Görünümü |
Ekonomi
Gül ve Gül Ürünleri
Dünya'nın en kaliteli güllerinin yetiştiği Isparta toprakları, dünya gül yağı üretiminin yaklaşık %65'lik kısmını karşılayarak sektöründe dünyada birinci sırada yer almaktadır.
Türkiye'nin en büyük çimento fabrikalarından biri olan Göltaş Çimento fabrikası bulunmaktadır Şehirde Süleyman Demirel Organize Sanayi Bölgesi, Isparta Deri Organize Sanayi Bölgesi, Yalvaç Organize Sanayi Bölgesi ve iki adet Sanayi Sitesi bulunmaktadır. Süleyman Demirel Organize Sanayi Bölgesi; şehir merkezine 26, Isparta Havalimanına 4 kilometre uzaklıktadır.
Altyapı
Sağlık
Şehirdeki ilk yataklı tedavi kurumu olan Gureba Hastanesi; 1900 yılında halkın bağışlarıyla kurulmuş ancak 1914 yılındaki depremle kullanılamaz hale gelmiştir. 1915 yılında yeni hastanenin inşaatına başlanmasına rağmen I. Dünya Savaşı sebebiyle çalışmalar gecikerek 1922 yılında sona ermiştir. 30 yataklı bu hastane; cumhuriyetin ilanından sonra yapılan çalışmalarla 50 yatak sayısına ulaşmış ve Verem Hastanesi adını almıştır. Bu bina günümüze ulaşmamıştır. 1945 yılında üç katlı devlet hastanesinin inşaatına başlanmış ve 1946 yılında hizmete açılmıştır. Taş bina olarak adlandırılan bu bina, daha sonra yapılan ilavelerle Süleyman Demirel Üniversitesine bağlı olarak kullanılmıştır.
Isparta Şehir Hastanesi, 24 Mart 2017'de hizmete girmiş olup 8 yıl içinde yaklaşık 13 milyon hastaya sağlık hizmeti sunmuştur. Başlangıçta 755 yatak kapasitesine sahip olan hastane, günümüzde 845 yatak ile faaliyet göstermektedir.
Ulaşım
Isparta merkez ilçesine karayolu ile çevresindeki Antalya ve Afyon ve Denizli ve Konya illeri üzerinden ulaşılabilir. D.685 yolu ile Antalya'dan, D.650 ve D.685 yollarıyla kuzey yönünden, Isparta-Eğirdir arasındaki D.330 yoluyla da Konya yönünden şehir merkezine ulaşılabilir. Isparta Süleyman Demirel Havalimanı havayolu ile ulaşım sağlamaktadır.
Isparta'da yerel medya kuruluşları
Isparta'da 1 adet yerel televizyon kanalı (Kanal 32) ve 8 adet yerel radyo kanalı bulunmaktadır.
Yerel Televizyon Kanalları
- Kanal 32 (Karasal, Uydu)
Yerel Radyo Kanalları
- Arkadaş FM (90.2)
- Romantik Ses (92.4)
- Radyo Evrensel (96.6)
- Radyo SDÜ (97.0)
- FM32 (98.0)
- Radyo Isparta (98.6)
- BRT FM (101.3)
- Özşen FM (94.4) (Yayın hayatına ara verdi.)
Yerel Gazeteler
- Çözüm Gazetesi
- Isparta Demokrat
- Gülkent Gazetesi
- Gülses Gazetesi
- Isparta Manşet Gazetesi
- Isparta Gazetesi
- Isparta Sulh Gazetesi
- Isparta Ekspress
- İlke Gazetesi
İdari yönetim
Merkez ilçedeki, 44 mahalle ve 2 belde kasabası doğrudan Isparta'ya bağlı yerleşim birimleridir.
- Akkent
- Anadolu
- Ayazmana
- Bağlar
- Batıkent
- Bahçelievler
- Binbirevler
- Çelebiler
- Çünür
- Davraz
- Dere
- Doğancı
- Emre
- Fatih
- Gazikemal
- Gülcü
- Gülevler
- Gülistan
- Halıkent
- Halifesultan
- Hızırbey
- Hisar
- Işıkkent
- İskender
- İstiklal
- Karaağaç
- Kepeci
- Keçeci
- Kurtuluş
- Kutlubey
- Mehmet Tönge
- Modernevler
- Muzaffer Türkeş
- Pirimehmet
- Sanayi
- Sermet
- Sidre
- Sülübey
- Turan
- Vatan
- Yayla
- Yedişehitler
- Yenice
- Zafer
Gülcü Mahallesi
Osmanlı İmparatorluğu döneminde Elhacıvaz, Hacıvaz (1591'de Hacı Ayvaz) gibi isimlerle anılan mahallenin adı 1935'te Gülcü Mahallesi olmuştur. Ününü, Isparta'nın en eski yerleşim yerlerinden biri olmasından çok, Isparta'da Isparta gülü'nün (Rosa Damacena) ilk yetiştirildiği yer olmasına borçludur. Müftüzade İsmail Efendi'nin 1888'de Bulgaristan'ın Kızanlık veya Kazanlık (Bulgarca: Kazanlık / Казанлък) şehrinden getirdiği gülleri Gülcü Mahallesi'ndeki arazisine dikmesiyle Isparta'da gülcülük başlamıştır.
Isparta, hâlâ Türkiye gülyağı üretiminin %80'ini karşılamaktadır.
 |
| Gülcü Mahallesi |
 |
| Müftüzade İsmail Efendi'nin mezarı |
Merkeze Bağlı Beldeler
- Sav Kasabası (Aşağı, Fatih, Yukarı)
- Kuleönü Kasabası (Kemal, Okul-Yeni Cami)
 |
| Isparta (10.000 metre yükseklikten görünüşü) |
Belediye başkanları
Osmanlı dönemi
| № | Şehremini (Belediye Başkanı) | Görev Başlangıcı | Görev Bitişi |
|---|---|---|---|
| 1 | Hacı Etem Oğlu Hacı Ali Ağa | 1886 | 1890 |
| 2 | Kundakçı Mustafa Efendi | 1890 | 1893 |
| 3 | Danabaşıoğlu Hacı Mustafa | 1895 | 1896 |
| 4 | Hendenzade Hacı Hasan Efendi | 1896 | 1897 |
| 5 | Böcüzâde Süleyman Sami Efendi | 1897 | 1898 |
| 6 | Pazarağasıoğlu Mehmet Ağa | 1898 | 1902 |
| (5) | Böcüzâde Süleyman Sami Efendi (2. Dönem) | 1902 | 1908 |
| 7 | Arapzade Mehmet Efendi | 1908 | 1914 |
| 8 | Ali Dede Süldürzade | 1915 | 1918 |
| 9 | Nadir Efendi | 1918 | 1920 |
| 10 | Bodurzade Hacı Hasan | 1920 | 1920 |
| 11 | Ali Dede | 1921 | 1922 |
| 12 | Kaçkınzade Hacı Hasan | 1922 | 1922 |
| 13 | Tütüncüzade Mehmet Ali Efendi | 1922 | 1923 |
Cumhuriyet dönemi
| № | Belediye Başkanı | Görev Başlangıcı | Görev Bitişi | Parti |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Alaybeyzade Hakkı Bey | 1923 | 1926 | Cumhuriyet Halk Partisi |
| 2 | Nuri Bey | 1926 | 1927 | Cumhuriyet Halk Partisi |
| (1) | Alaybeyzade Hakkı Bey (2. Dönem) | 1927 | 1929 | Cumhuriyet Halk Partisi |
| 3 | Hilmi Çakmakçı | 1927 | 1946 | Cumhuriyet Halk Partisi |
| 4 | Kemal Demiralay | 1946 | 1947 | Cumhuriyet Halk Partisi |
| 5 | Alaybeyoğlu Tevfik Kınık | 1947 | 1950 | Cumhuriyet Halk Partisi |
| 6 | Ali Boşgelmez | 1950 | 1953 | Demokrat Parti |
| 7 | Hilmi Dolmacı | 1953 | 1955 | Demokrat Parti |
| 8 | Süreyya Demiralay | 1955 | 1957 | Demokrat Parti |
| 9 | Orhan Kutlu | 1957 | 1960 | Demokrat Parti |
| 10 | Tevfik Aköz | 1960 | 1963 | Askerî Dönem |
| (9) | Orhan Kutlu (2. Dönem) | 1963 | 1966 | Adalet Partisi |
| 11 | Cavit Mavilioğlu | 1966 | 1968 | Adalet Partisi |
| 12 | Hasan Fuat Uyar | 1968 | 1977 | Adalet Partisi |
| 13 | Doğan Kımıllı | 1977 | 1980 | Adalet Partisi |
| 14 | Müslim Sevgi | 1980 | 1984 | Askerî Dönem |
| 15 | Ziya Zeynelgil | 1984 | 1989 | Anavatan Partisi |
| 16 | Altan Raşit Civan | 1989 | 1994 | DYP / Doğru Yol Partisi & Refah Partisi |
| 17 | Mehmet Aybatılı | 1994 | 1999 | Doğru Yol Partisi |
| 18 | Yusuf Ziya Günaydın | 18 Nisan 1999 | 28 Mart 2004 | Milliyetçi Hareket Partisi |
| 19 | Hasan Balaman | 28 Mart 2004 | 29 Mart 2009 | Adalet ve Kalkınma Partisi |
| (18) | Yusuf Ziya Günaydın (2. Dönem) | 29 Mart 2009 | 4 Nisan 2019 | Milliyetçi Hareket Partisi |
| 20 | Şükrü Başdeğirmen | 4 Nisan 2019 | Görevde | Adalet ve Kalkınma Partisi |
Nüfus
| Yıl | Toplam Nüfus | Şehir Nüfusu | Kır Nüfusu |
|---|---|---|---|
| 1927 | 44.657 | 15.979 | 28.678 |
| 1935 | 51.023 | 18.433 | 32.590 |
| 1940 | 53.012 | 18.313 | 34.699 |
| 1945 | 51.038 | 17.292 | 33.746 |
| 1950 | 40.243 | 18.383 | 21.860 |
| 1955 | 48.899 | 24.567 | 24.332 |
| 1960 | 55.668 | 35.981 | 19.687 |
| 1965 | 64.730 | 42.901 | 21.829 |
| 1970 | 75.166 | 50.905 | 24.261 |
| 1975 | 86.043 | 62.870 | 23.173 |
| 1980 | 109.972 | 86.475 | 23.497 |
| 1985 | 127.898 | 101.215 | 26.683 |
| 1990 | 133.061 | 112.117 | 20.944 |
| 2000 | 170.713 | 148.496 | 22.217 |
| 2007 | 206.186 | 184.735 | 21.451 |
| 2008 | 197.169 | 175.815 | 21.354 |
| 2009 | 211.614 | 190.084 | 21.530 |
| 2010 | 244.045 | 222.556 | 21.489 |
| 2011 | 213.511 | 192.093 | 21.418 |
| 2012 | 219.904 | 198.385 | 21.519 |
| 2013 | 223.430 | 201.873 | 21.557 |
| 2014 | 228.730 | 207.266 | 21.464 |
| 2015 | 235.456 | 214.096 | 21.360 |
| 2016 | 241.723 | 220.322 | 21.401 |
| 2017 | 251.531 | 230.011 | 21.520 |
| 2018 | 258.375 | 236.749 | 21.626 |
| 2019 | 264.426 | 243.020 | 21.406 |
| 2020 | 262.255 | 240.723 | 21.532 |
Spor
Isparta'nın profesyonel liglerde (futbol, basketbol, voleybol, hentbol) bulunan tek takımı Isparta 32 SK, 2021-2022 sezonu itibari ile 2. Lig'de mücadele etmektedir. Takım maçlarını 10.000 kişilik Isparta Atatürk Şehir Stadyumu'nda oynamaktadır.
 |
| Burdur Gölü ve Isparta şehir merkezinin 337 km'den NASA görüntüsü |
Eğitim
Isparta'da Cumhuriyetin kurulduğu 1923'ten 1940'lara kadar biri şehir merkezinde diğeri Yalvaç ilçesinde olmak üzere iki ortaokul, eğitim hizmeti vermiştir. 1940 yılında Gönen Köy Enstitüsü kurulmuş ve buradan mezun olan öğretmenler şehirdeki eğitim faaliyetlerine katkı sağlamışlardır. 1950 yılında ilk lise açılmış, 1960 yılına kadar lise sayısı dokuza ulaşmıştır. 1969 yılında "Isparta Eğitim Enstitüsü" kurulmuştur.
21 Şubat 1976 tarihinde açılan "Isparta Devlet Mimarlik ve Mühendislik Akademisi" şehirdeki ilk yükseköğretim birimidir. Ayrıca aynı yıl "Meslek yüksekokulu" açılmıştır. 1992 yılında Süleyman Demirel Üniversitesi kurulmuştur.
Kardeş şehirler
- Bitlis Türkiye
- Komrat Gagavuzya, Moldova
- Genk Belçika
- Hamedan İran
Isparta ne demek? TDK anlamı ve açıklaması
isim, özel, (ıspa'rta)
Türkiye'nin Akdeniz Bölgesi'nde yer alan illerinden biri.