kan

 

kan

Kan, atardamar, toplardamar ve k─▒lcal damarlardan olu┼čan damar a─č─▒n─▒n i├žinde dola┼čan; ak─▒c─▒ plazma ve h├╝crelerden (alyuvar, akyuvar ve kan pulcuklar─▒) meydana gelmi┼č k─▒rm─▒z─▒ renkli hayati s─▒v─▒.

Kana; latincede hema, kan─▒ inceleyen bilim dal─▒na ise hematoloji denir. Bu s├Âzc├╝kler eski Yunanca'da kan s├Âzc├╝─č├╝n├╝ kar┼č─▒layan haimadan t├╝retilmi┼čtir. Kolloit bir madde olup homojen g├Âr├╝nse bile, heterojen bir kar─▒┼č─▒md─▒r. Normal bir eri┼čkinin v├╝cut a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒n ortalama 1/13'├╝n├╝ olu┼čturmaktad─▒r.

Kan s├╝rekli hareket halinde olan s─▒v─▒ bir yap─▒dad─▒r ve kan h├╝crelerinden olu┼čur. Bu kan h├╝creleri, ├že┼čitli ┼čekillerden ve plazmalardan olu┼čmaktad─▒r. D─▒┼č b├Âl├╝mde kalan plazma, kan─▒n hacminin %55'ini olu┼čturmaktad─▒r. Plazman─▒n baz─▒ kaynaklara g├Âre %92'lik k─▒sm─▒, baz─▒ kaynaklara g├Âre ise %90'─▒ sudan olu┼čur ve geriye kalan b├Âl├╝m├╝ organik ve inorganik maddeler olan plazma proteinleri, aminoasitler, karbonhidratlar, ya─člar, hormonlar, ├╝re, ├╝rik asit, laktik asit, enzimler, antikorlar, sodyum, potasyum, iyot, demir, bikarbonat gibi elementlerden olu┼čmaktad─▒r. Bunlara NPN bile┼čikleri de denilir. Plazman─▒n as─▒l amac─▒, kan─▒n dokular─▒n ilgili b├Âl├╝m├╝ne ta┼č─▒nmas─▒n─▒ sa─člamakt─▒r. Plazmada bulunan kat─▒ maddelerin b├╝y├╝k miktar─▒ proteinlerden olu┼čtu─ču da bilinmektedir. Plazma yaln─▒zca kan─▒n v├╝cutta dola┼čmas─▒na yard─▒mc─▒ olmakla kalmaz. Ayn─▒ zamanda, at─▒k ├╝r├╝nlerinde h├╝crelerden al─▒nmas─▒n─▒ sa─člar. Plazman─▒n bile┼čenleri s├╝rekli olarak yenilenmektedir. H├╝crelerin beslenmesine ve at─▒klar─▒n─▒n al─▒nmas─▒na yard─▒mc─▒ olan plazmalar, ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemi h├╝crelerini de i├žinde bar─▒nd─▒r─▒rlar. Kan plazmas─▒ kendisini 48 saatte bir yenilemektedir.

Parmak kanamas─▒
Parmak kanamas─▒

alyuvar
alyuvar

{tocify} $title={─░├žindekiler}

Plazma proteinleri

Globulin: Plazma globulinleri bir├žok ├že┼čit t├╝rde bulunmaktad─▒r. Elektroforez yoluyla globulinler alfa, beta ve gamma par├žalar─▒na ayr─▒labilirler. Alfa ve beta globulinleri ├že┼čitli proteinleri ba─člay─▒p, ├že┼čitli yerlere ta┼č─▒rlar. Gama globulinler kullan─▒larak ├že┼čitli hastal─▒klarda ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sa─člayan savunma maddeleri yap─▒lmaktad─▒r.

Albumin: Kan─▒n osmotik bas─▒nc─▒n─▒n d├Ârtte ├╝├ž├╝n├╝ sa─člar, ayr─▒ca osmotik bas─▒n├ž ile kan-plazma oran─▒ dengede tutulur. Karaci─čerde yap─▒l─▒r. Karaci─čer bozuklu─ču durumunda Hipoalbuminemi denilen plazma albumin d├╝┼č├╝kl├╝─č├╝ne neden olur.

Fibrinojen: Kanama durumunda kan─▒n p─▒ht─▒la┼čmas─▒n─▒ sa─člar.

─░mm├╝noglobulin: Ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminde g├Ârevlidir.

Plazmadan al─▒nan g─▒dalar─▒n metabolizma ├╝r├╝nleri olan ├╝rik asit, kreatinin, amino asitler gibi bir grup organik molek├╝ller de bulunmaktad─▒r. Di─čer organik maddeler ise glikoz, ya─člar ve kolesterold├╝r. Plazman─▒n ana inorganik bile┼čenleri elektrolitlerdir. Bunlar; sodyum (Na+), klor (Cl-), kalsiyum (Ca++), fosfat (PO 4-3), sulfat (SO 4) -2 ve magnezyumdur (Mg++).

Kan dola┼č─▒m─▒
Kan dola┼č─▒m─▒
K─▒rm─▒z─▒ : oksijenli
Mavi : oksijenden ar─▒nd─▒r─▒lm─▒┼č.

Kan h├╝creleri

  • Akyuvarlar (L├Âkositler): V├╝cutta savunma sisteminde g├Ârev alan hareketli kan h├╝creleridir. Pigment bulundurmad─▒klar─▒ndan bunlara beyaz kan h├╝creleri de denmektedir. Bir ├žekirdekleri ve di─čer h├╝cre organelleri bulunur. 10-20 mikron ├žap─▒nda bulunduklar─▒ndan alyuvavarlardan daha b├╝y├╝klerdir. Bir milimetrek├╝p kanda yakla┼č─▒k olarak 7000 civar─▒nda akyuvar bulunur. Beyaz h├╝crelilerin en ├Ânemlileri gran├╝lositler, lenfositler ve monositlerdir. Akyuvarlar─▒n % 60-70’ini gran├╝lositler, % 30-45’ini lenfositler ve % 10’dan az k─▒sm─▒n─▒ da monositler olu┼čturmaktad─▒r. Gran├╝lositler de kendi aralar─▒nda n├Âtrofil, bazofil ve eozinofil olmak ├╝zere ├╝├že ayr─▒l─▒rlar. Bunlar─▒n b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču n├Âtrofillerden olu┼čmaktad─▒r.
  • Alyuvarlar (Eritrositler): K─▒rm─▒z─▒ kan h├╝creleri kan─▒n h├╝cre b├Âl├╝m├╝n├╝n neredeyse tamam─▒n─▒ meydana getirirler. Kan─▒n her milimetrek├╝p├╝nde yakla┼č─▒k be┼č milyon alyuvar bulunmaktad─▒r. Eritrositlere k─▒rm─▒z─▒ rengini veren ta┼č─▒makta olduklar─▒ hemoglobindir ve h├╝cre a─č─▒rl─▒─č─▒n─▒n ├╝├žte birini olu┼čturur. Hemoglobin, 4 hem (demir) ve bir globin mol├╝k├╝l├╝nden olu┼čmaktad─▒r. ├ľm├╝rleri ortalama y├╝z yirmi g├╝nd├╝r. ├ľm├╝rlerini tamamlayan alyuvarlar dalakta ve karaci─čerde par├žalan─▒r.

Eritrositlerin 1 mm3 oran─▒ndaki kanda bulunan say─▒s─▒ eri┼čkin erkekte 4,5- 6 milyon, eri┼čkin bir kad─▒nda ise 4- 5 milyondur. Eritrosit say─▒s─▒n─▒n normalden fazla olmas─▒na polisitemi (poliglobuli) ad─▒ verilir. Eritrosit say─▒s─▒n─▒n veya hemoglobin miktar─▒n─▒n normalden d├╝┼č├╝k olmas─▒na ise Anemi (kans─▒zl─▒k) denmektedir.

  • Trombositler (Plateletler, Kan Pulcuklar─▒): ├çaplar─▒ 1-2 mikron olan trombositler, kan─▒n en k├╝├ž├╝k h├╝creleri olup ilikteki b├╝y├╝k h├╝crelerden kopan par├žalardan olu┼čur. Her mm3 kanda 150.000- 300.000 civar─▒nda bulunurlar. Kandaki trombosit say─▒s─▒n─▒n artmas─▒ durumuna trombositoz, azalmas─▒na ise trombositopeni (trombopeni) denilmektedir. P─▒ht─▒ olu┼čtu─čunda kat─▒la┼čarak yaran─▒n a─čz─▒n─▒ b├╝zerler ve kanamay─▒ durdururlar. Ayr─▒ca, p─▒ht─▒la┼čma mekanizmas─▒n─▒ ba┼člatan "tromboplastin" enzimini ├╝retirler. ├ľm├╝rleri yakla┼č─▒k 7-10 g├╝nd├╝r. ├ľmr├╝n├╝ tamamlayan trombositler karaci─čer ve dalakta par├žalan─▒r.

─░nsan kan─▒n─▒n 600 kez b├╝y├╝t├╝lm├╝┼č g├Âr├╝n├╝m├╝
─░nsan kan─▒n─▒n 600 kez b├╝y├╝t├╝lm├╝┼č g├Âr├╝n├╝m├╝

Kurba─ča kan─▒n─▒n 600 kez b├╝y├╝t├╝lm├╝┼č g├Âr├╝n├╝m├╝
Kurba─ča kan─▒n─▒n 600 kez b├╝y├╝t├╝lm├╝┼č g├Âr├╝n├╝m├╝

Bal─▒k kan─▒n─▒n 600 kez b├╝y├╝t├╝lm├╝┼č g├Âr├╝n├╝m├╝
Bal─▒k kan─▒n─▒n 600 kez b├╝y├╝t├╝lm├╝┼č g├Âr├╝n├╝m├╝

Kan─▒n g├Ârevleri

Kan─▒n koruma, ta┼č─▒ma, savunma ve d├╝zenleme g├Ârevleri bulunmaktad─▒r.

Koruma g├Ârevi: V├╝cudun herhangi bir yerinde meydana gelen yaralanma sonucunda a├ž─▒lan yaradan akan kan oksijenle temas etti─činde kurur ve yaran─▒n kapanmas─▒na sebebiyet verir. Trombositler oksijenle temas ettiklerinde p─▒ht─▒la┼čma di─čer manas─▒yla kan─▒n kurumas─▒ ger├žekle┼čerek v├╝cudun kan kayb─▒ engellenir.

Ta┼č─▒ma g├Ârevi: Kan, sindirim sisteminin par├žalad─▒─č─▒ besinleri h├╝crelere ta┼č─▒r. Akci─čerlerden v├╝cuda al─▒nan oksijeni dokulara, metabolizma sonucu olu┼čan karbondioksiti ise akci─čerlere ta┼č─▒r.

Savunma g├Ârevi: V├╝cuda giren yabanc─▒ maddeler (vir├╝s, bakteri) kan taraf─▒ndan fagosite edilerek zarars─▒z bir duruma getirilir. Ayr─▒ca v├╝cuda giren yabanc─▒ maddeler i├žin antikor yap─▒m─▒n─▒ da sa─člar.

D├╝zenleme g├Ârevi: Metabolizma ile olu┼čan ─▒s─▒y─▒ b├╝t├╝n v├╝cuda da─č─▒t─▒p v├╝cut ─▒s─▒s─▒n─▒ dengede tutar. V├╝cut s─▒v─▒lar─▒n─▒n ise pH dengesini ayarlar.

Kan gruplar─▒

─░nsanlardaki kan─▒n ├Âzelliklerini belirtmek amac─▒yla, antikorlara ve antijenlere bak─▒larak belirlenmi┼č olan s─▒n─▒fland─▒rma sistemine denmektedir. Alyuvarlar─▒n ├╝zerinde, kan proteinlerine g├Âre olu┼čan gruplar bulunmaktad─▒r. Bu proteinler, A, B ve RH proteinleri olmak ├╝zere 3 ├že┼čide ayr─▒l─▒rlar ve aralar─▒nda 8 adet kan grubu olu┼čtururlar. Ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sisteminin ├╝retti─či antikorlar da kanda bulunmaktad─▒r. Bunlar da A, B ve RH antikoru olarak adland─▒r─▒l─▒r. Bilinen hi├žbir kan─▒n yap─▒s─▒nda antikorlar ve protein yan yana bulunmaz. E─čer birlikte olursa, birbirlerini tutarak kat─▒la┼č─▒r ve ├ž├Âkelirler. Ki┼čiler aras─▒nda kan transf├╝zyonu yap─▒labilmesi i├žin, al─▒c─▒ ve vericilerin kanlar─▒ndaki protein ve antikorlar─▒n incelenmesi gerekmektedir. Farkl─▒ gruplara sahip ki┼čiler aras─▒nda kan al─▒┼čveri┼či yap─▒lamaz. Sadece AB grubu i├žerisinde bulunanlar "genel al─▒c─▒" (A, B ve 0 gruplar─▒ndan kan alabilir, yani evrensel al─▒c─▒d─▒r), 0 grubu i├žinde olanlar ise "genel verici"dir (di─čer kan gruplar─▒n─▒n hepsine verebilir, fakat yaln─▒z 0 grubundan kan alabilir).

kan ne demek TDK s├Âzl├╝k anlam─▒ ve a├ž─▒klamas─▒ nedir?

1. isim Atardamar ve toplardamarlar─▒n i├žinde dola┼čarak h├╝crelerde ├Âz├╝mleme, yad─▒mlama g├Ârevlerini sa─člayan plazma ve yuvarlardan olu┼čmu┼č k─▒rm─▒z─▒ renkli s─▒v─▒:

      "Cebinden ├ž─▒kard─▒─č─▒ mendille ellerine bula┼čan kanlar─▒ silerek hayk─▒rd─▒." - ├ľmer Seyfettin

2. isim, mecaz Soy:

      O da benim kan─▒mdan.

Budunbilim Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 1973

─░ngilizce: blood, Frans─▒zca: sang, Almanca: Blut

─░lkellere g├Âre insana g├╝├ž ve dirim veren, ruhu bar─▒nd─▒ran, k├Ât├╝l├╝─č├╝ uzakla┼čt─▒ran, pisli─či ar─▒tan erginleme t├Ârenlerinde, kan karde┼čli─činde, b├╝y├╝c├╝l├╝kte, beslenmede ├Ânemli yeri olan s─▒v─▒.

Zooloji Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 1963

T├╝rk├že: dem, ─░ngilizce: blood, Frans─▒zca: sang, Almanca: Blut

Hayvanlarda, v├╝cut bo┼člu─ču ya da kan damar─▒ sistemi i├žinde dola┼čan s─▒v─▒ halinde bir dokudur. V├╝cudun ba┼čl─▒ca b├Âlgelerine oksijen ve besin maddeleri ta┼č─▒r, karbondioksit ve di─čer bo┼čalt─▒m maddelerini toplar.

Biyoloji Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 1998

T├╝rk├že: demm, ─░ngilizce: blood, Frans─▒zca: sang, Almanca: Blut

Hayvanlarda v├╝cut bo┼člu─ču i├žinde ya da kapal─▒ damarlar i├žerisinde dola┼čan h├╝creler ile oksijen, karbondioksit, hormonlar, besin, bo┼čalt─▒m ve ba─č─▒┼č─▒kl─▒k maddelerini ta┼č─▒yan s─▒v─▒. Omurgal─▒larda oksijenin ve karbondioksitin ta┼č─▒nmas─▒nda g├Ârev yapan k─▒rm─▒z─▒ kan h├╝creleri ile organizman─▒n savunmas─▒nda g├Ârev yapan beyaz kan h├╝creleri ve kan─▒n p─▒ht─▒la┼čmas─▒nda g├Ârevli olan kan pulcuklar─▒ ve serumdan olu┼čur.

Veteriner Hekimli─či Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ -

─░ngilizce: blood

1. Omurgal─▒larda oksijenin ve karbondioksitin ta┼č─▒nmas─▒nda g├Ârevli k─▒rm─▒z─▒ kan h├╝creleri, organizman─▒n savunmas─▒nda g├Ârevli beyaz kan h├╝creleri ve kan─▒n p─▒ht─▒la┼čmas─▒nda g├Ârevli olan kan pulcuklar─▒ ve plazmadan olu┼čan s─▒v─▒sal doku. 2. Kan proteini, k─▒l, mide i├žeri─či ve idrar vb. yabanc─▒ maddeden ar─▒nd─▒r─▒lm─▒┼č temiz, taze, b├╝t├╝n veya suyu al─▒nm─▒┼č hayvan kan─▒n─▒n h─▒zl─▒ bir bi├žimde dondurulmas─▒ veya so─čutulmas─▒yla elde edilen ├╝r├╝n, hayvan kan─▒.

─░la├ž ve Eczac─▒l─▒k Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 2014

─░ngilizce: blood

Atardamar ve toplardamarlar─▒n i├žinde dola┼čan, dokulara oksijen, hormonlar, besin maddelerini ta┼č─▒yan, h├╝crelerde ├Âz├╝mlemeyi sa─člayan; dokulardan da karbondioksit ve metabolik art─▒klar─▒ uzakla┼čt─▒ran, plazma ve yuvarlardan olu┼čmu┼č k─▒rm─▒z─▒ renkli s─▒v─▒.

Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski