benlik

 

benlik

Benlik; ├Âz varl─▒k, birini kendisi yapan ┼čey,onu di─čerlerinden ay─▒ran temel ┼čey, kendilik olarak farkl─▒ bi├žimlerde tan─▒mlanabilen bir kavramd─▒r. Daha genel anlamda ise benlik, ├Âzne olarak "ben"in nesne olan "ben" hakk─▒nda d├╝┼č├╝nmesi olarak ifade edilebilir.

Psikolojik a├ž─▒dan benlik olduk├ža derin ve geni┼č kavramd─▒r. Buna kar┼č─▒n ara┼čt─▒rmac─▒lar─▒n ilgisini ancak son y─▒llarda kazanmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. Bu a├ž─▒dan bakt─▒─č─▒m─▒zda tarih├žesi g├Ârece yeni denilebilmektedir. Bu benlik kavram─▒ farkl─▒ bak─▒┼č a├ž─▒lar─▒ndan sabit ve/veya ak─▒┼čkan olarak tan─▒mlanabilmektedir, bu konuda tam bir fikir birli─činin varl─▒─č─▒ndan bahsetmek m├╝mk├╝n g├Âr├╝nmemektedir.

Benlik ├že┼čitleri

Benli─čin tan─▒mlar─▒ farkl─▒ benlik t├╝rlerinin de a├ž─▒─ča ├ž─▒kmas─▒na sebep olmu┼čtur.Bunlardan baz─▒lar─▒ bireysel benlik, kolektif benlik ve sembolik etkile┼čimci benliktir. ├ľrne─čin Freud'un tan─▒mlad─▒─č─▒ ─░d, ego ve s├╝perego'dan olu┼čan psikodinamik benlik i├žeri─či ve dayand─▒─č─▒ temeller bak─▒m─▒ndan bireysel bir benlik t├╝r├╝ olarak ele al─▒nabilir. Bunun aksine kolektif benlik ise bili┼čsel olarak "ben" tan─▒mlamas─▒n─▒ de─čil "biz" tan─▒mlamas─▒n─▒ i├žerir.

Kolektif benlik, sosyal psikoloji i├žinde olduk├ža yeni tan─▒mlanm─▒┼čsa da tarihsel olarak olduk├ža eskiye dayanmaktad─▒r. Gustave Le Bon'un kitleler psikolojisi, William McDougall'─▒n Grup Ruhu gibi kavramsalla┼čt─▒rmalar─▒nda kolektif benli─čin ilk izlerine rastlanmaktad─▒r. Daha sonraki y─▒llarda geli┼čtirilmi┼č olan sosyal kimlik yakla┼č─▒m─▒nda bireyle ilgili s├╝re├žlerin grup d├╝zeyinde a├ž─▒klanmas─▒yla kolektif benlik yeniden g├╝ndeme gelmi┼čtir.

Ben veya bizden do─čan bireysel ve kolektif benli─če ek olarak bu ikisinden farkl─▒ bir tan─▒mlamaya sahip olan sembolik etkile┼čimci benlik vard─▒r. Buna g├Âre benlik, insanlar aras─▒nda ├žo─čunlukla sembolik olan etkile┼čimden do─čmaktad─▒r. Etkile┼čimin do─čas─▒ gere─či benli─čin s├╝rekli de─či┼čime u─črayaca─č─▒ ve semboller ta┼č─▒d─▒─č─▒ndan ortak bir anlam i├žermesi gerekti─či ├Âng├Âr├╝l├╝r. Sembolik etkile┼čimci benlik kavram─▒ karma┼č─▒k olmas─▒na kar┼č─▒n olduk├ža etkilidir. Bir ba┼čka kavram olan Ayna benlik ile olduk├ža yak─▒ndan ili┼čkidir. Ayna benlik, benli─čimizin ba┼čkalar─▒n─▒n bizi g├Âr├╝┼č├╝n├╝ bilme halimizden kaynaklad─▒─č─▒n─▒ ├Âne s├╝rer.

Benlikle ili┼čkili temel kavramlar

Benlik sosyal psikoloji alan─▒nda g├Ârece yeni bir konu olmas─▒na kar┼č─▒n alanda 1970'ler ile 1990'lar boyunca 31.000'den fazla ├žal─▒┼čma yap─▒lm─▒┼č. Bu s├╝re├žte benlikle ve birbirleriyle ili┼čkili pek ├žok kavram ├╝retilmi┼čtir.

Benlik alg─▒s─▒, bireyin kendi benli─čine ili┼čkin t├╝m bilgisinin kayna─č─▒d─▒r. Bu kavram alg─▒, imgelem, ┼čema gibi bili┼čsel s├╝re├žleri i├žerir ve dinamik bir yap─▒s─▒ vard─▒r. Benlik alg─▒s─▒, bireyin kendine dair pek ├žok bilgiden hangisine y├Ânelece─čini ya da hangisini ink├ór edece─čini, bu bilgileri nas─▒l i┼čleyece─čini belirleyebilir. Benlik bilgisinin nas─▒l ele al─▒nd─▒─č─▒ ve yorumland─▒─č─▒na dair bir ba┼čka ├Ânemli kavram ise k├╝lt├╝rd├╝r, k├╝lt├╝r├╝n benlik bilgisinde yaratt─▒─č─▒ i┼člev de─čerler benlik kurgusu olarak adland─▒r─▒lmaktad─▒r. Bu iki kavram aras─▒ndaki ili┼čki her ne kadar g├╝├žl├╝ olsa da birbirleriyle ayn─▒ de─čillerdir. Benlik alg─▒s─▒ daha ├žok ki┼čisel yeterliliklerle ili┼čkili g├Âr├╝l├╝rken benlik kurgusu sosyok├╝lt├╝rel bile┼čenleri i├žermektedir.

Bireyin benli─činin fark─▒nda olmas─▒ olarak k─▒saca tan─▒mlanabilecek ├ľz fark─▒ndal─▒k iki u├žta tan─▒mlanmaktad─▒r. ─░lki bireyin t─▒pk─▒ bir ba┼čka nesnenin fark─▒nda olmas─▒ gibi kendisinin fark─▒nda olmas─▒n─▒ tan─▒mlayan nesnel ├Âz fark─▒ndal─▒kt─▒r. Nesnel ├Âz fark─▒ndal─▒─č─▒n aktif olmas─▒ durumunda olmak istenen ile olunan aras─▒ndaki uyu┼čma fark edilir. Bu uyu┼čma derecesi ne kadar y├╝ksekse halihaz─▒rdaki benlikten memnuniyet o kadar y├╝ksek, ne kadar d├╝┼č├╝kse benlikten memnuniyet o kadar d├╝┼č├╝k olacakt─▒r. Nesnel ├Âz fark─▒ndal─▒k s├╝re├ž ve sonu├žlar─▒ bak─▒m─▒ndan stres verici olabilece─činden her zaman tercih edilmeyebilir, bu durumda di─čer u├žta yer alan indirgenmi┼č ├Âz fark─▒ndal─▒─č─▒n aktif hale gelmesi ├Âng├Âr├╝l├╝r. Bir ba┼čka ihtimal ise fark─▒ndal─▒─č─▒n oldu─ču gibi kal─▒p ├ľz - Sayg─▒n─▒n d├╝┼čmesidir.

─░nsanlar ├Âz - sayg─▒lar─▒n─▒n m├╝mk├╝n mertebe y├╝ksek d├╝zeyde kalmalar─▒ i├žin ├žabalarlar. Bu nedenle gerekli g├Ârd├╝kleri durumlarda insanlar sahip olduklar─▒ benlikler do─črultusunda olumlu bir izlenim elde etmek ad─▒na ├ľz - Sunum stratejileri izleyebilirler. Bu stratejileri izlemelerinde pek ├žok motivasyon (├Âz y├╝kseltme, ├Âz geli┼čtirme, ├Âz de─čerlendirme vb.) etkili olabilece─či gibi s├╝re├ž otomatik ya da kontroll├╝ olarak ger├žekle┼čebilir.

Benlik bilgisi

Benli─čin ne oldu─ču kadar benli─či olu┼čturan bilgilerin nerede ve nas─▒l sakland─▒─č─▒ da ├Ânemli bir konudur. Bununla ilgili ├Âne ├ž─▒kan fikirlerden biri ben benlikle ilgili fikirlerin a├ž─▒k ya da ├Ârt├╝k olarak ┼čemalar i├žinde sakland─▒─č─▒d─▒r. ┼×emalar k─▒saca bir kavram─▒ ve onunla ili┼čkili bilgilerin bir arada durdu─ču ├Âr├╝nt├╝ler, bili┼čsel yap─▒lar olarak tan─▒mlan─▒r. ─░nsanlar baz─▒ alanlarda kendilerine dair daha a├ž─▒k se├žik bir benlik ┼čemas─▒na sahipken baz─▒ alanlarda bu daha k─▒s─▒tl─▒d─▒r.Bu ayr─▒l─▒kl─▒ yap─▒n─▒n hem avantajlar─▒ hem de dezavantajlar─▒ bulunmaktad─▒r. ├ľrne─čin birey sofistike olma ┼čemas─▒nda ├žok iyi ancak sportif olma benlik ┼čemas─▒nda ├žok k├Ât├╝ oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorsa bu onun benlik ┼čemalar─▒n─▒n entegre olmad─▒─č─▒ anlam─▒na gelebilir ve sonu├ž olarak kendini de─čerlendirirken her ikisinde de ortalama d├╝zeyde oldu─čunu d├╝┼č├╝nen birine g├Âre daha olumsuz bir sonuca ula┼čabilir. ├ľte yandan farkl─▒ benlik ┼čemalar─▒na sahip olmak farkl─▒ ba─člamlarda avantaj haline gelebilir. ├ľrne─čin ba─člam─▒n kendisi sofistike olmay─▒ ├Ân plana ├ž─▒kart─▒yorsa bireyin buna uygun benlik ┼čemas─▒n─▒ aktivite edebilmesi yarar─▒na olacakt─▒r. Bu t├╝r bir yakla┼č─▒m benli─čin tek bir par├ža halinde, her zaman sabit oldu─ču g├Âr├╝┼č├╝nden farkl─▒d─▒r.

Benlik bilgisinin nerede ve nas─▒l durdu─ču gibi nas─▒l olu┼čtu─ču da ├Ânemli bir konudur. Bunun yollar─▒ndan biri i├že bakarak kendini alg─▒lamaya ├žal─▒┼čmak olabilir. Bir ba┼čka yol ise Leon Festinger'in ortaya att─▒─č─▒ sosyal kar┼č─▒la┼čt─▒rma teorisi ba─člam─▒nda benlik bilgisini elde etmektedir. Genel anlamda bu teori bireylerin kendi bilgi, tutum, davran─▒┼člar─▒n─▒n ge├žerlili─činden emin olabilmek ad─▒na nadiren nesnel k─▒staslar bulabildikleri i├žin bu bilgiyi ba┼čka insanlarla kar┼č─▒la┼čt─▒rma yaparak elde ettikleridir. Benliklerimiz hakk─▒nda bilgi edinirken de benzer yollardan ge├žeriz. E─čer benli─čimizin tutum ve alg─▒ ile ilgili k─▒sm─▒ i├žin bilgi almaya ├žal─▒┼č─▒yorsak kar┼č─▒la┼čt─▒rma i├žin daha ├žok kendimizi benzer insanlar─▒ se├žeriz. ├ľrne─čin hangi sanat├ž─▒y─▒ be─čendi─čimizle ya da siyasi g├Âr├╝┼č├╝m├╝zle ilgili bilgiye ihtiya├ž duyuyorsak muhtemelen yak─▒n ├ževremizde bizim gibi d├╝┼č├╝nen insanlarla fikirlerimizin uyup uymad─▒─č─▒na bakar─▒z. ├ľte yandan herhangi bir performans─▒m─▒z─▒n yeterli olup olmad─▒─č─▒n─▒ merak ediyorsak (├Ârne─čin yeterince h─▒zl─▒ ko┼čup ko┼čmad─▒─č─▒m─▒z) performans─▒ bizimle benzer olana de─čil, bizden biraz daha d├╝┼č├╝k olana bakar─▒z. Asl─▒nda olduk├ža mant─▒kl─▒ olarak a┼ča─č─▒ y├Ânde kar┼č─▒la┼čt─▒rma yaparak daha olumlu bir benlik elde etme amac─▒ g├╝deriz. Tersini yani yukar─▒ do─čru kar┼č─▒la┼čt─▒rma yapsa idik muhtemelen benlik sayg─▒m─▒z zarar g├Âr├╝rd├╝. Bunun i├žin kendimizden daha iyi performans sergileyen insanlar─▒ g├Ârmezden gelme ya da s├Âz konusu performans─▒ ├Ânemsizle┼čtirmeye ├žal─▒┼č─▒r─▒z. Ancak daha nadir durumlarda ├Ârne─čin, ├žok be─čendi─čimizi birinden ilham almaya ├žabal─▒yorsak yukar─▒ do─čru kar┼č─▒la┼čt─▒rma yaparak da benlik sayg─▒m─▒z─▒ olumlu y├Ânde etkileyebilir.

Benli─čin duyarl─▒l─▒─č─▒ ve tutarl─▒l─▒─č─▒

Tek ve sabit bir benlik oldu─čuna dair g├Âr├╝┼čler olmakla birlikte sosyal in┼ča taraftarlar─▒ gibi benli─čin tamamen ba─člama ba─čl─▒ olarak ortaya ├ž─▒kt─▒─č─▒n─▒ savunan g├Âr├╝┼čler de vard─▒r. Bu iki u├ž g├Âr├╝┼č├╝n d─▒┼č─▒nda ├╝├ž├╝nc├╝ ve daha olumlu bir g├Âr├╝┼č de bulunmaktad─▒r. Buna g├Âre her insan benli─čine dair temel alg─▒, bilgi, tutum gibi bili┼čsel yap─▒lara sahiptirler, bu yap─▒lar k├╝lt├╝r, ortam, gruplar gibi di─čer fakt├Ârlerce ┼čekillendirilir ve/veya k─▒sa ya da uzun s├╝reli olarak aktive edilirler.

K├╝lt├╝r, benlikle ilgili en fazla ele al─▒nan kavramlardan biridir. Bu noktada daha ├Ânce bahsedilen benlik kurgular─▒ devreye girmektedir. K─▒saca denebilir ki benlik kurgular─▒ benli─čin k├╝lt├╝r i├žindeki varyasyonlar─▒d─▒r. Benlik, bireyci k├╝lt├╝rlerde daha ba─č─▒ms─▒z bi├žimde ┼čekillenirken topluluk├žu k├╝lt├╝rlerde kar┼č─▒l─▒kl─▒ ba─č─▒ml─▒ olarak ┼čekillenecektir.

Ortama ya da k├╝lt├╝re duyarl─▒ olsa da insanlar b├╝t├╝nc├╝l bir benlik ┼čemas─▒na sahip olma konusunda ─▒srarc─▒d─▒rlar. Bu nedenle i┼člevsel bir entegre benlik duygusu elde edebilmek ad─▒na ├že┼čitli stratejiler kullan─▒rlar. ├ľrne─čin pek ├žok insan ya┼čam─▒n─▒ belli ba┼čl─▒ ortamlarda ge├žirmeyi se├žer veya benlikleri ile ilgili bilgiyi de─či┼čtirmek yerine olan biteni de─či┼čen ko┼čullara atfederler (do─čru yerde do─čru davranmak gibi), son se├ženek olarak da benlik bilgilerini s├╝rekli kontrol edebilirler.

benlik kelimesi ne demek TDK s├Âzl├╝k anlam─▒ ve a├ž─▒klamas─▒ nedir?

benlik, -─či

1. isim Bir kimsenin ├Âz varl─▒─č─▒, ki┼čili─či, onu kendisi yapan ┼čey:

      "K├╝├ž├╝k veya b├╝y├╝k ├žapta ama mutlaka d├╝r├╝st, namuslu bir i┼č adam─▒ olmak h─▒rs─▒ b├╝t├╝n benli─čini sard─▒." - Tar─▒k Bu─čra

2. isim ► kibir.

Ruhbilim Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 1974

T├╝rk├že: ene, ─░ngilizce: ego

Bireyin ne oldu─ču, ne olmak istedi─či ve ├ževresince nas─▒l tan─▒nd─▒─č─▒ konular─▒ndaki bilin├žlili─či.

Hem┼čirelik Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 2015

─░ngilizce: ego

Freud?a g├Âre ki┼čili─či olu┼čturan alt benin, ilkel i├žg├╝d├╝sel d├╝rt├╝leri ile ├╝st benin i├žerikle┼čtirilmi┼č anne-baba ve toplumsal yasalar─▒ aras─▒ndaki i├ž ├žat─▒┼čmalar─▒ ├Âzg├╝l savunma d├╝zenekleri ile ├ž├Âzmeye ├žal─▒┼čan b├Âl├╝m├╝.

─░la├ž ve Eczac─▒l─▒k Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 2014

─░ngilizce: ego

ego

Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski