 |
| Federal devletler Üniter devletler |
Federasyon veya federal devlet, coğrafi yapılarına göre oluşmuş birden fazla devletin kendi istekleriyle bir araya gelerek dışarıya karşı tek bir siyasal güç olarak görülmeleri ve bu amaçla kurdukları örgütün, kendisini oluşturan devletlerin üzerinde olması; iç işlerinde ise, yine aralarındaki anlaşmaya göre geniş veya dar ölçüde özerk olmaları ile oluşan topluluk.
Federal devlet; bu anlamda iç yapıları itibarıyla özerk olan devletlerin (federe devlet) oluşturduğu siyasi bir birliktir. Federe devletlerin her biri kendi anayasasına sahip iken diğer devletlerle olan ilişkilerin düzenlenmesinde yetki federal devlete aittir. Bununla birlikte federe devletlerin içinde kendi yasama, yürütme ve yargı organları da vardır. Fakat yasalar üst devlet (federal devlet) kimliğine ait anayasaya aykırı olmama koşulu taşır. Federe devletler iç güvenliklerini sağlamak amacı ile kendi polis teşkilatını kurabilir ve farklı yargılama hususları belirleyebilir. Bir federe devlet için suç teşkil eden bir yasa diğer devlet için suç teşkil etmeyebilir. Farklı federe devlet yasalarının uygulanmasında çoğunlukla bulunulan yer göz önüne alınır fakat uygulamada kişilerin hangi federe yapıya bağlı bulunduğu hususuna göre de hareket edildiği görülmektedir. Bu durum ülkeden ülkeye ve özerklik genişliğine göre farklılık taşımaktadır. Yine uygulamada görülen başka bir durumda dolaşım esnasında olan vatandaşın çelişen yasalara muhatap kalması durumunda üst anayasa kanunlarının geçerli olabileceğidir.
{tocify} $title={İçindekiler}
Kuruluş biçimleri
Birleşme yoluyla federalizm
Birbirlerinden bağımsız olan üniter devletler, bir araya gelerek federal devlet oluştururlar. Bu geçiş aşamasında devletler, ilk önce konfederasyon meydana getirirler. Oluşturulan konfederasyon daha sonra federasyona dönüşür. Örneğin, Amerika Birleşik Devletleri ve İsviçre Federal Devletleri birleşme yoluyla kurulmuştur.
Ayrılma yoluyla federalizm
Üniter nitelikte olan bir devletin il gibi birimleri ayrılmak isteyebilir. Ayrılmak isteyen birimler bağımsız devletler kurmak yerine, federe devlet haline gelmeyi tercih ederler. Bunun sonucunda federe devlet haline gelirler. Örneğin, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun 1918 tarihinde dağılmasından sonra Avusturya, federal devlet haline gelmiştir. Rusya 1924 tarihinde Sovyetler Birliğine dönüşmüştür.
Federal devletler
Federal cumhuriyetler
| Tah. Yıl | Federasyon | Federatif Birimler | Başlıca Birimler | Küçük / Bağlı Birimler |
|---|---|---|---|---|
| 1776 | ABD | Eyaletler | 50 Eyalet | 1 federal bölge; 4 Milletler Topluluğu; 1 sözleşmeli toprak, 11 bağlı özerk toprak |
| 1821 | Meksika | İdari Bölümler | 31 Eyalet | 1 Federal Bölge |
| 1848 | İsviçre | Kantonlar | 26 Kanton | - |
| 1853 | Arjantin | Eyaletler | 23 Eyalet | 1 Özerk Şehir |
| 1863 | Venezuela | Eyaletler | 23 Eyalet | 1 Federal Bölge, 1 Federal Bağımlılık |
| 1889 | Brezilya | Eyaletler Listesi | 26 Eyalet | 1 Federal Bölge ve 5.565 Belediye |
| 1920 | Avusturya | Eyaletler | 9 Eyalet | - |
| 1949 | Almanya | Eyaletler | 16 Eyalet | - |
| 1950 | Hindistan | İdari Yapılanma | 28 Eyalet | 7 Birlik Bölgesi (Ulusal Başkent Dahildir) |
| 1956 | Sudan | Eyaletler | 17 Eyalet | - |
| 1956 | Pakistan | Yönetim Birimleri | 4 İl | 4 Federal Bölge |
| 1963 | Nijerya | Eyaletler | 36 Eyalet | 1 Toprak |
| 1975 | Komorlar | Adalar | 3 Ada | - |
| 1979 | Mikronezya | İdari Bölümler | 4 Eyalet | - |
| 1992 | Rusya | Federal Yapılanma | 21 Cumhuriyet, 46 Oblast, 9 Kray | 1 özerk oblast, 4 özerk okrug, 2 federal düzeyde şehir |
| 1995 | Etiyopya | Bölgeler | 9 Bölge | 2 Sözleşmeli Şehir |
| 1995 | Bosna-Hersek | Siyasi Bölünmeler | 2 Kuruluş | 1 İlçe |
| 2005 | Irak | İller | 18 İl | - |
| 2008 | Nepal | Bölgeler | 14 Bölge | 75 İlçe |
| 2011 | Güney Sudan | Eyaletler | 10 Eyalet | - |
| 2012 | Somali | Eyalet ve Bölgeler | 18 Eyalet | - |
Federal monarşiler
| Tah. Yıl | Federasyon | Federatif Birimler | Başlıca Birimler | Küçük / Bağlı Birimler |
|---|---|---|---|---|
| 1867 | Kanada | Eyaletler ve Bölgeler | 10 Eyalet | 3 Topraksal Bölge |
| 1901 | Avustralya | Eyalet ve Bölgeler | 6 Eyalet | 2 Topraksal Bölge |
| 1963 | Malezya | Eyaletler | 13 Eyalet | 3 Federal Topraksal Bölge |
| 1970 | Belçika | İdari Birimler | 3 Komünite | 3 Bölge |
| 1971 | B. Arap Emirlikleri | Emirlikler | 7 Emirlik | - |
| 1983 | Saint Kitts ve Nevis | Adalar ve Bucaklar | 2 Ada | 14 Mahalle |
Uzun şekilde sınıflandırma
- Federal Cumhuriyet: Almanya, Somali, Nijerya.
- Federasyon: Rusya, Saint Kitts ve Nevis
- Cumhuriyet: Arjantin, Avusturya, Hindistan (Hindistan Egemenliği olarak da adlandırılır), Irak, Güney Afrika, Sudan.
- Diğerleri:
- Bolivar Cumhuriyeti (Venezuela)
- Konfederasyon (İsviçre)
- Milletler Topluluğu (Avustralya)
- Dominyon (1982 öncesi Kanada)
- Federal Demokratik Cumhuriyet (Etiyopya, Nepal)
- Federe Devlet (Mikronezya Federal Devletleri)
- Federatif Cumhuriyet (Brezilya)
- İslam Cumhuriyeti (Pakistan)
- Krallık (Belçika)
- Birlik (Komorlarlar)
- Birleşik Emirlik (Birleşik Arap Emirlikleri)
- Birleşik Meksika Devleti (Meksika)
- Amerika Birleşik Devletleri (Birleşik Devletler)
- Yok:
- Bosna-Hersek (1997'den bu yana)
- Kanada (1982'den bu yana)
- Malezya
Feshedilenler
- Amerika Konfedere Devletleri (1861-1865)
- Kamerun Federal Cumhuriyeti (1961-1972)
- Orta Amerika Birleşik İlleri (1823 - yaklaşık 1838)
- Kolombiya Birleşik Devletleri (1863-1886)
- Çekoslovakya (1969-1992)
- Birleşik Hollanda Cumhuriyeti (1581-1795)
- Fransız Ekvatoral Afrikası (1910-1958)
- Fransız Batı Afrikası (1895-1958)
- İnka İmparatorluğu (1197-1572)
- Endonezya Birleşik Devletleri (1949-1950)
- Libya Krallığı (1951-1963)
- Federe Malay Devleti (1896-1946)
- Malaya Federasyonu (1948-1963)
- Mali Federasyonu (1959-1960)
- New Granada (1858-1863)
- Lehistan-Litvanya Birliği (1569-1795)
- Rodezya ve Nyasaland Federasyonu (1953-1963)
- Güney Arabistan Federasyonu (1962-1967)
- Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (1922-1991)
- Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti (1917-1993)
- İspanya Federal Cumhuriyeti (1873-1874)
- Uganda (1962-1967)
- Batı Hint Adaları Federasyonu (1958-1962)
- Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti (1943-1992)
- Yugoslavya Federal Cumhuriyeti (1992-2003)
- Arjantin Konfederasyonu (1831-1861)
Bazı Arap konfederasyonlar ve de facto durumda olan federasyonlar da bulunmaktadır.
federasyon ne demek? TDK anlamı ve açıklaması
Fransızca fédération
1. isim Savunma ve dış politika alanında dayanışma amacıyla birden fazla devletin bir birlik devleti içinde birleşmesi.
2. isim Aynı alandaki çeşitli kuruluşları bir arada toplayan dayanışma birliği:
Öğrenci federasyonu. Futbol federasyonu.
Kelime Kökeni
Fransızca fédération "özerk bölgelerin birleşmesiyle oluşan devlet" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince foederatio "ittifak, birleşme" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince foedus, foeder- "ittifak, sözleşme, ant" sözcüğünden +tion sonekiyle türetilmiştir. Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *bhoidhes- biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *bheidh- "güvenmek" kökünden türetilmiştir.
Tarihte En Eski Kaynak
- [ Sahak Paşa Abro, Avrupa'da Meşhûr Ministroların Tercüme-i Hâlleri (1855) ]
- futbol federasyonu [ c (1930) : bu müsabakalarda oynayacak milli takımını teşkil etmek üzere Yunan futbol federasyonu (...) ]