Nicolai Hartmann (Nikolajs Hartmanis). (d. 1882, Riga, Letonya — ö. 1950) Ünlü Alman spekülatif metafizikçisi.
Bilgi ve varlık öğretisi dışında, insan ve insani değerleri ön plana çıkartan ahlak anlayışıyla da, 20. yüzyıl felsefesinin en önemli düşünürlerinden biri olan Hartmann Batı felsefesi geleneğinin, Descartes'tan beri, düşünen özneden hareket ettiğini ve bunun da büyük bir yanlış olduğunu savunmuştur. Ona göre, bağımsız bir gerçekliğe ilişkin bir kavrayış, bene ilişkin kavrayış kadar doğrudan ve aracısızdır. Hartmann bu bağlamda tüm felsefi problemlerin ontolojik nitelikte problemler olduğunu söylemiştir; onlar, bize verilen varlık türünü anlama yönündeki girişimlerdir. Hartmann'a göre, bilgi, her zaman bir nesnenin kavranmasıdır. Bu kavrayış da nesnelerin kendiliğinden bizim bilincimize düşmesiyle değil de, tam tersine düşünen varlık olarak öznenin kendisini aşıp nesneleri kavramasıyla gerçekleşir. Bu ise, bir tasarım yoluyla olur. Bilgi, nesnenin bilinçteki yansıması olan tasarımlar yoluyla gerçekleşir. Hartmann'a göre, tasarım her ne kadar bilginin nesnesi ile var olsa da, nesnenin kendisi, bilgi söz konusu olmadığı zaman bile varolmaya devam eder. Bundan dolayı, Hartmann ontolojinin bilgi kuramına değil, fakat bilgi kuramının ontolojiye dayandığını savunmuştur. Çünkü ona göre, nesnenin bilgisinin söz konusu olabilmesi için, önce nesnenin varolması gerekir.
Hakkında bilgi nedir?
Riga, Letonya
Göttingen, Almanya
Epistemolojiyi ontolojiye indirgemiş olan Hartmann, varlığın çeşitlilik içinde birliği olduğunu, yine varlığın tabakalarının ve varoluş tarzlarının bulunduğunu fakat bunların hepsinin varlığa ait şeyler ve varlığın bir yüzü olduğunu savunmuştur. Hartmann’a göre, farklı niteliklere sahip olan varlık alanlarını kavrayabilmek için evren bir bölümüyle değil, bütünüyle ele alınmalı; olgular ve olaylar arasındaki varlık bağlantıları araştırılmalıdır.
YanıtlaSilHartmann, farklı katmanlarda tanımladığı varlık alanını dört kategoride sınıflandırır.
Tinsel katman: İnsan, düşünce, özgürlük, kültür, din, ahlak ve sanatlar bu katmanda yer alır. Tin veya akıl etkin bir şekilde kullanılır; bu katmana doğru özgürlük artar, güçlülük azalır. Katman, felsefenin çalışma alanına girer.
Ruhsal Katman: Bu katmanda insanlar ve hayvanlar bulunur. Tümden bilinçli olmasa da bilinçli ve ruhsal yaşantılardır ve psikoloji biliminin kapsamında incelenir.
Organik Katman: Canlı varlıklar, tek hücreli canlılar, bitkiler, hayvanlar ve insanların bulunduğu katmandır. Bu katmanla biyoloji bilimi ilgilenir.
İnorganik Katman: İnorganik katmanın kapsamında cansız varlıklar ve madde bulunur. Bu katmandaki varlıkların yer kaplama, ısınma ve düşme özellikleri vardır ve fizik biliminin çalışma alanında incelenir.
Hartmann’a göre bu katmanlar, varlığın nitelik bakımından birbirinden farklılaşması sonucu oluşan kategorik bir ayrışmadır ve bu durum birbirlerinden tamamen ayrı oldukları anlamına gelmez.