Filippo Argenti, 16. yüzyılda yaşamış Floransalı diplomat, sekreter ve Türk dili araştırmacısıdır. Osmanlı Türkçesi üzerine hazırladığı Regola del parlare turcho adlı eseriyle tanınmaktadır. Bu çalışma, Osmanlı Türkçesini sistematik biçimde ele alan ilk Avrupalı eserlerden biri kabul edilmektedir.
Argenti, Floransa Cumhuriyeti'nin İstanbul'daki elçiliğinde sekreter olarak görev yapmıştır. İstanbul'da bulunduğu yıllarda Osmanlı Türkçesini öğrenmiş ve günlük konuşma dili üzerine ayrıntılı notlar hazırlamıştır.
{tocify} $title={İçindekiler}
Hayatı
Filippo Argenti'nin hayatı hakkında ayrıntılı bilgiler sınırlıdır. Eğitimli bir Floransalı olduğu ve iyi bir çevreden geldiği bilinmektedir. Büyük ihtimalle 1524 yılında İstanbul'a gelmiş, burada Floransa elçiliğinde görev yapmıştır.
Argenti'nin İstanbul'daki görevi sırasında Türkçe öğrendiği ve özellikle halk arasında konuşulan Osmanlı Türkçesiyle ilgilendiği anlaşılmaktadır. Dönemin diplomatik ilişkileri nedeniyle Türkçe bilen Avrupalılara ihtiyaç duyulması, onun çalışmalarını önemli hâle getirmiştir.
Regola del parlare turcho
Argenti'nin en önemli eseri Regola del parlare turcho (“Türkçe konuşma kuralları”) adlı çalışmadır. Eserin 1533 yılında tamamlandığı kabul edilmektedir.
Bu çalışma, Osmanlı Türkçesi üzerine hazırlanmış erken dönem dil bilgisi ve sözlük çalışmalarından biridir. Eserde İtalyanca-Türkçe kelime listeleri, konuşma kalıpları, dil bilgisi açıklamaları ve günlük hayatta kullanılan ifadeler bulunmaktadır.
Eserde dört binden fazla Türkçe kelimenin yer aldığı belirtilmektedir. Çalışma özellikle İstanbul'da konuşulan 16. yüzyıl Türkçesi hakkında önemli bilgiler sunmaktadır.
Argenti'nin hazırladığı metinler daha sonra Türkoloji araştırmaları açısından büyük önem kazanmıştır. Eser, Osmanlı dönemindeki konuşma dilini göstermesi bakımından tarihî kaynak niteliği taşımaktadır.
Türk dili araştırmalarındaki önemi
Filippo Argenti, Osmanlı Türkçesini bilimsel biçimde inceleyen ilk Avrupalılar arasında gösterilmektedir. Hazırladığı eser, yalnızca diplomatik amaçlarla değil, dilbilimsel açıdan da önemli kabul edilir.
Çalışmaları sayesinde 16. yüzyıl İstanbul Türkçesinin telaffuzu, kelime hazinesi ve günlük kullanım biçimleri hakkında ayrıntılı bilgiler elde edilmiştir.
Argenti'nin notları daha sonraki Türkçe gramer kitaplarına ve sözlük çalışmalarına örnek olmuş, Avrupa'daki Türkoloji araştırmalarının gelişiminde etkili olmuştur.
Eserin yeniden incelenmesi
Argenti'nin çalışması uzun süre el yazması hâlinde kalmıştır. 20. yüzyılda İtalyan Türkolog Alessio Bombaci tarafından bilim dünyasına yeniden tanıtılmıştır. Daha sonra çeşitli araştırmacılar tarafından ayrıntılı biçimde incelenmiş ve yayımlanmıştır.
Modern Türkoloji çalışmalarında Regola del parlare turcho, Osmanlı Türkçesi araştırmalarının temel kaynaklarından biri kabul edilmektedir.