 |
| Fizyonomi üzerine yapılmış bir çalışma. |
Fizyonomi veya fizyognomi (Grekçe: φῠσῐογνωμίᾱ, phŭsĭognōmíā), bir kişinin karakterini veya kişiliğini dış görünüşünden, özellikle de yüzünden değerlendirme uygulamasıdır. Genellikle yüz okuma olarak bilinir. Özellikle insan yüzünde görünen özellikleri tanımlayıp soyut kavramları açıklamak olarak da özetlenebilir. Fizyonomi, cinsiyet, sınıf olgusu ve ait olunan ırk çevresinde gelişen bir beden biliminin geçerli durumda olduğunu savunmaktadır. Bu alanı bir bilim dalı olarak görmekten çok Richard Leppert gibi bir sanat uğraşı olarak görenler de vardır.
{tocify} $title={İçindekiler}
Hakkında
Fizyonomi en nesnel tanımı ile insan yüzündeki çizgilerin incelenerek kişinin ruhsal yapısının saptanması olarak bilinmektedir. Fiziki yapıya bakılarak ruhsal yapının anlaşılmasının ve bu ikili arasındaki ilişkinin açığa kavuşturulmasını amaçlayan girişimler genel olarak bilimsel değer taşımadığından fizyonomi uğraşı da falcılık, sahte bilimcilik veya şarlatanlık olarak görülmektedir. Bunun böyle olmasına karşın bazı fiziksel özelliklerin seçili ruhsal yapının tipik bir göstergesi olduğuna işaret eden kanıtlar da bulunmaktadır. Buna örnek olarak bireydeki zekâ gerilemelerinin, ruhsal ve davranışsal bozukluklarda görülen fizyonomik nedenler çoğu zaman psikoloji, sosyoloji ve tıpla bir uyum içerisinde incelenir. Nitekim Down sendromunun, cüceliğin ve galaktozemiden kaynaklanan zeka geriliği durumunun kalıtsal olarak insandan insana aktarıldığı belirlenmiştir.
İlk fizyonomik incelemeler Yunan filozof Aristoteles'den kalmıştır. Benzerlik yönüyle ilişki kurmaya dayanan bu çalışmalar yüz çizgilerinin belirli bir hayvana benzemesi ile birey ve hayvan arasında orantılı uyumluluk kurma düşüncesine dayanır. Örneğin buldok türü köpekler gibi güçlü çene yapısına sahip olan insanların güçlü ve oldukça dirençli oldukları ileri sürülmüştür. Bunun dışında bireyin beden yapısı da Hipokrates'dan günümüze fizyonomik çalışmalarda incelenerek farklı beden tiplerinin ruhsal özelliklerle olan uyumu irdelenmiştir. Bu irdelemeleri gerçekleştirenlerin başında Alman psikiyatr Ernst Kretschmer ve Amerikalı William Herbert Sheldon gelmektedir.
fizyonomi ne demek? TDK anlamı ve açıklaması
isim, Fransızca physionomie
Yüz çizgilerinin genel durumundan çıkan anlam:
"Küçükken saf ve masum bir merak ile okuduğum fizyonomi nazariyeleri benim hayalime o kadar tesir etmiştir ki kendimi La Fontaine’in masallarını gösteren canlı bir albüm içinde sanırım." - Ömer Seyfettin
Kelime Kökeni
Fransızca physionomie "bedensel özelliklerden karakter tahlili yapma" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca physiognomía φυσιογνομία sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca phýsis φύσις "maddi varlık, beden" ve Eski Yunanca gnō- γιγνωσκω, γνω- "bilmek" sözcüklerinin bileşiğidir. Daha fazla bilgi için not maddesine bakınız.
Tarihte En Eski Kaynak
[ Mehmet Bahaettin, Yeni Türkçe Lugat (1924) ]
Ek Bilgi
Modern anlamı Aristoteles"in maddi varoluşun özelliklerini incelediği Ta Fysiká adlı eserinden türemiştir.