Arnavutlar

 

Arnavutlar

Arnavutlar veya Arnavudlar (Arnavut├ža: Shqiptar├źt), bug├╝n Adriyatik k─▒y─▒s─▒ ile Balkanlar’─▒n di─čer b├Âlgelerinde ya┼čayan halk.

{tocify} $title={─░├žindekiler}

Hakk─▒nda bilgi nedir?

├ľnemli n├╝fusa sahip b├Âlgeler

  • Arnavutluk: 3.194.972
  • Kosova: 1.616.869 - 1.800.000 (Tahmin├«)
  • T├╝rkiye: 1.300.000
  • Kuzey Makedonya: 509.083
  • Yunanistan: 274.390 - 600.000
  • ─░talya: 495.709
  • Almanya: 400.000
  • ABD: 113.661
  • Hollanda: 105.706
  • Bel├žika: 105.000
  • ─░svi├žre: 95.000
  • S─▒rbistan: 61.647
  • ─░sve├ž: 35.000
  • Karada─č: 30.439
  • Kanada: 22.395
  • Fransa: 20.000
  • Avusturya: 20.000
  • H─▒rvatistan: 15.082
  • Bosna-Hersek: 15.000
  • Avustralya: 11.315
  • Romanya: 10.000
  • Norve├ž: 7.000
  • Slovenya: 6.186
  • Finlandiya: 5.000
  • Ukrayna: 3.300
  • Rusya: 1.200

Diller: Arnavut├ža

Din:

  •  ├ço─čunluk: ─░slam (S├╝nni, Bekta┼či, Sufi)
  •  Az─▒nl─▒k: Hristiyanl─▒k (Ortodoks, Katolik, Protestan)
  •  Dinsiz

K├Âkenleri

Arnavutlar Avrupa’n─▒n en eski otokton halk─▒ olan antik ─░lliryal─▒lar─▒n ve Pelasglar─▒n torunlar─▒d─▒r. Arnavutlar─▒n dedeleri olan ─░lliryal─▒lar denizci bir milletti ve kendilerine ├Âzg├╝ seri gemileriyle Akdeniz ve Karadeniz’de deniza┼č─▒r─▒ ticari faaliyetler yap─▒yorlard─▒. G├╝n├╝m├╝zde genetik olarak Arnavutlara en yak─▒n ─▒rk─▒n ─░talyanlar oldu─ču d├╝┼č├╝n├╝l├╝r. ─░talya'n─▒n g├╝neyinde, ├Âzellikle Kalabriya ve Sicilya’da her ailede Arnavutlarla akrabal─▒k mevcuttur. 8. y├╝zy─▒ldan sonra Slavlar ile de kar─▒┼č─▒m ya┼čam─▒┼člard─▒r. Atina kenti de esasen Arnavutlar─▒n ya┼čad─▒─č─▒ bir ┼čehirdi ancak I. D├╝nya Sava┼č─▒'ndan sonra Rumlar ├žo─čunlu─ču sa─člad─▒lar.

Arnavut kelimesi

Do─ču ve Bat─▒ dillerinde de Arnavut kelimesi genellikle “Alban” ve bunun t├╝revleri ┼čeklinde ge├žer. Arnavutluk Cumhuriyeti’ndeki Arnavutlar “Arnavut” kelimesini bilmezler, kendilerine “Shqiptar” (┼×kiptar okunur) derler. Arnavut kelimesinin Arnavutlar─▒n yo─čun ya┼čad─▒─č─▒ ├╝lkelerin dillerine g├Âre kullan─▒m─▒ ┼č├Âyledir: Arnavutluk: Shqiptar; Kosova: Shqiptar; Kuzey Makedonya: Albanac/┼×iptar/Shqiptar; S─▒rbistan: Albanac/┼×iptar; Bosna-Hersek: Albanac/┼×iptar; Karada─č: Albanac/┼×iptar/Shqiptar; H─▒rvatistan: Albanac/┼×iptar; Yunanistan: Arvanit/Arvanides; T├╝rkiye: Ernovut, Arnavut; ─░talya: Arberesh. ''Shqiptar'' kelimesi kartal─▒n o─člu anlam─▒na gelir ve Arnavutlar ya┼čad─▒klar─▒ b├Âlgeye ''shqiperia'' yani kartal yuvas─▒ derler.

Arnavut dili

Arnavut dili Arnavut├žad─▒r ve Hint-Avrupa dil ailesinden Avrupa koluna mensuptur. Arnavut├žan─▒n k├Âken olarak antik Pelasg dilinden geldi─či, Antik (Eski) Yunancan─▒n g├╝n├╝m├╝z Rumcas─▒na de─čil Arnavut├žaya daha yak─▒n oldu─ču, Latincenin Arnavut├žadan t├╝redi─či, Etr├╝sk├ženin Arnavut├žan─▒n Toska aksan─▒ ile ilgili oldu─ču y├Ân├╝ndeki hipotez, teori ve g├Âr├╝┼čler dilbilimciler aras─▒nda yayg─▒nd─▒r.

Arnavut├ža Toska ┼čivesi ve Gega ┼čivesi olmak ├╝zere iki b├╝y├╝k ┼čiveye ayr─▒l─▒r. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču d├Âneminde Osmanl─▒ T├╝rk├žesi kanal─▒yla T├╝rk├žeden pek ├žok kelime Arnavut├žaya yerle┼čmi┼čtir. Ancak Arnavutluk’ta Enver Hoca d├Âneminde ├Âz Arnavut├ža politikas─▒ do─črultusunda s├Âz konusu yabanc─▒ kelimelerin bir b├Âl├╝m├╝ Arnavut├žadan ├ž─▒kar─▒lm─▒┼čt─▒r.

Din

Arnavutlar (Orta ├ça─č'daki isimleriyle "Arb├źr├│r"lar) Roma ─░mparatorlu─ču'nun 4. y├╝zy─▒lda Hristiyanla┼čmas─▒ ile birlikte H─▒ristiyanl─▒─č─▒ kabul ettiler. ─░lirya ve Epiros b├Âlgeleri en eski ahalisi olan Arnavutlar─▒n topraklar─▒, 5. y├╝zy─▒ldaki kavimler g├Â├žleri nedeniyle Roma'n─▒n y─▒k─▒lmas─▒ ve Do─ču-Bat─▒ Roma olarak b├Âl├╝n├╝┼č├╝ sonucunda G├╝ney Slavlar─▒n─▒n (Yugoslavlar) eline ge├žti. 1054 y─▒l─▒nda Do─ču ve Bat─▒ Kiliseleri (Ortodoks ve Katolik) b├Âl├╝n├╝┼č├╝nden sonra Do─ču Roma'ya (Bizans'a) ba─čl─▒ olan Arbanonlar/Arvanitler ├žo─čunlukla Ortodoks (Tosk-G├╝ney Arnavutluk-Epir), az─▒nl─▒kla Katolik (Gega-Kuzey Arnavutluk) idiler. 6. y├╝zy─▒ldan 14. y├╝zy─▒la kadar Kosova ve Karada─č'da S─▒rplarla yan yana ya┼čamaktan Slavla┼čma ve Ortodoksla┼čma ileri d├╝zeydeydi. Ancak Arnavutlar S─▒rp hegemonyas─▒na kar┼č─▒ ve ─░talya ile olan ba─člar─▒ ve yak─▒nl─▒klar─▒ sebebiyle Arnavutluk Katolik Kilisesi'ne ba─čl─▒l─▒─č─▒ tercih ediyorlard─▒.

15. y├╝zy─▒ldaki Osmanl─▒ fetihleri sonucu binlerce Arnavut ─░talya'ya ka├žmak zorunda kald─▒, geri kalanlar ba┼člang─▒├žta g├Âr├╝nt├╝ olarak da olsa 500 y─▒ll─▒k Osmanl─▒ h├ókimiyeti neticesinde M├╝sl├╝manla┼č─▒p Do─ču h├ókimiyetine girdiler.

Sosyalist Enver Hoca y├Ânetiminden ├Ânce hemen hemen ├žo─čunlu─ču M├╝sl├╝man olan Arnavutluk'ta rejimden sonra Hristiyanl─▒─ča ge├ži┼čler olmu┼čtur. Arnavutluk'ta 1912'de kurulu┼čundan itibaren din├« tasnif yap─▒lmamaktad─▒r.

Kosova, Kuzey Makedonya ve T├╝rkiye'deki Arnavutlar─▒n tamam─▒na yak─▒n─▒ M├╝sl├╝mand─▒r. Hristiyanlar az─▒nl─▒ktad─▒r. Arnavutluk'ta kendini bir dine ait g├Ârmeyen veya birden fazla dine ait hissedenler n├╝fusun ├žo─čunlu─čunu olu┼čturur.

Arnavut k├╝lt├╝r├╝

14. ve 15. y├╝zy─▒llarda co─črafi yak─▒nl─▒klar─▒ sebebiyle ─░talya'daki R├Ânesans'a ├žok yakla┼čan Arnavutlar, mukavemet g├Âstermelerine ra─čmen 16. y├╝zy─▒lda Osmanl─▒ hakimiyetine girdiler ve Do─ču tarz─▒ ataerkil ve tutucu bir ya┼čama ge├žmek zorunda kald─▒lar. Arnavut k├╝lt├╝r├╝nde k─▒dem ve sayg─▒ esast─▒r. Bu nedenle ya┼čl─▒lara b├╝y├╝k bir sayg─▒ vard─▒r. S├╝laledeki ya da ailedeki en ya┼čl─▒ insan reis olarak kabul edilir ve s├Âzlerinden d─▒┼čar─▒ ├ž─▒k─▒lmaz. Do─čum, evlenme gibi ├Ânemli g├╝nlerde yap─▒lan t├Ârenlerde s─▒k─▒ bir disiplin dikkat ├žeker.

Arnavutlar─▒n d├╝nyadaki da─č─▒l─▒mlar─▒

Avrupa

Avrupa’da 8 milyondan fazla Arnavut bulunmaktad─▒r. Arnavutlar─▒n Avrupa’da bulundu─ču ├╝lkeler Arnavutluk, Kosova, Karada─č, Kuzey Makedonya, Yunanistan, Bosna-Hersek, H─▒rvatistan, S─▒rbistan, Slovenya, Romanya, Birle┼čik Krall─▒k, Almanya, ─░svi├žre, ─░sve├ž, Avusturya ve Fransa'd─▒r.

T├╝rkiye

T├╝rkiye'de net olarak ka├ž Arnavut oldu─ču konusunda kesin bilgi yoktur, n├╝fus m├╝d├╝rl├╝klerinde etnik kimlik kayd─▒ yap─▒lmad─▒─č─▒ndan dolay─▒, gayri resmi olarak bu say─▒n─▒n 3.500.000 - 6.000.000 aras─▒nda oldu─ču tahmin edilmektedir. Ancak, bu g├Âreceli rakam i├žinde kimli─čini koruyanlar─▒n say─▒s─▒ d├╝┼č├╝kt├╝r, ├ž├╝nk├╝ ├Âzellikle devletler ulus devlet stat├╝s├╝ y├Ânetime girdiklerinde do─čal olarak kendi ├╝lkesinde ya┼čayan her ─▒rk─▒ ve toplumu kendindenmi┼č gibi g├Âstermektedirler. Arnavutlar─▒n ├že┼čitli tarihlerde T├╝rkiye’ye b├╝y├╝k g├Â├žleri olmu┼čtur. Bunlar ilk olarak Fatih Sultan Mehmet d├Âneminde M├╝sl├╝manl─▒─č─▒ kabul edenlerin ├Âzellikle de ba┼čkent ─░stanbul'a gelerek gerek askeri gerekse ticari sebeplerden dolay─▒d─▒r. Akabinde di─čer b├╝y├╝k g├Â├ž dalgas─▒ Balkanlar’daki kar─▒┼č─▒kl─▒klar zaman─▒nda olmu┼čtur. 1877-78 y─▒l─▒nda meydana gelen Osmanl─▒-Rus Sava┼č─▒’nda ya da daha ├Ânceden g├Â├žler oldu─ču bildirilmekteyse de buna dair herhangi bir tarih├« kaynak bulunmamaktad─▒r. Bilinen en b├╝y├╝k g├Â├ž├╝n 1912 y─▒l─▒ dolaylar─▒nda Balkan Sava┼člar─▒’ndan sonra oldu─ču tarih├« kaynaklarda belirtilmektedir. Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču’nun bu sava┼čta yenilmesinden sonra S─▒rplar─▒n kontrol├╝ne ge├žen Kosova’dan b├╝y├╝k bir Arnavut g├Â├ž├╝ ya┼čanm─▒┼čt─▒r. Ancak, bu g├Â├ž i├žinde Arnavut n├╝fusun yan─▒nda, Kosoval─▒ T├╝rklerde bulunmaktad─▒r. Daha sonraki ikinci b├╝y├╝k g├Â├ž 1924 y─▒l─▒nda T├╝rkiye-Yunanistan N├╝fus M├╝badelesi kapsam─▒nda T├╝rkiye'ye G├╝ney Epir'den ve Ege Makedonyas─▒'ndan g├Ânderilen Arnavutlardan olu┼čmaktad─▒r, bu Arnavutlar ├Âzellikle Ege b├Âlgesine g├Â├ž etmi┼člerdir. Buna ├Ârnek olarak ─░zmir ┼čehrini verebiliriz. Balkanlar’daki kar─▒┼č─▒kl─▒klar ve Yugoslavya’n─▒n ├Âzellikle M├╝sl├╝man topluluklara uygulad─▒─č─▒ bask─▒lar devam etti─či i├žin II. D├╝nya Sava┼č─▒ ├Âncesi ve sonras─▒ Yugoslavya'dan (bug├╝nk├╝ Kosova ve Kuzey Makedonya) g├Â├žler devam etmi┼čtir. 1945'ten g├╝n├╝m├╝ze kadar h├ól├ó artan ve azalan oranlarda g├Â├žler ya┼čanmaktad─▒r.

M─▒s─▒r

M─▒s─▒r’da Kavalal─▒ Mehmet Ali Pa┼čan─▒n iktidar─▒ d├Âneminden kalma Arnavutlar da vard─▒r.

Arnavutlar─▒n g├Â├žlerinin sebepleri

─░lk b├╝y├╝k g├Â├ž Osmanl─▒’n─▒n Balkanlar’a h├ókim olmas─▒yla Hristiyan Arnavutlar─▒n ─░talya’daki ad─▒yla Arbere┼člerin ─░talya’ya ve Ukrayna’ya yap─▒lan g├Â├žleridir. Bu g├Â├žlerin sebebi M├╝sl├╝man bir devletin h├ókimiyeti alt─▒nda ya┼čamak istememelerinden kaynaklanmaktad─▒r. Daha sonraki g├Â├žlerin esas sebebi Balkan Sava┼člar─▒’nda Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču’nun Balkanlar’dan ├žekilmesi ve M├╝sl├╝man topluluklar─▒n savunmas─▒z kalmas─▒yla S─▒rplar─▒n, Bulgarlar─▒n, Yunanlar─▒n daha fazla toprak kazanmak i├žin Arnavutlar─▒n tarih├« s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde kabul ettikleri yo─čun ya┼čad─▒klar─▒ yerler olan Kosova, Makedonya, Karada─č ve ├çaml─▒k (Yanya merkezli ├çamerya) b├Âlgelerini ele ge├žirmeleri ve buralarda ya┼čayan halk─▒n zor kullanarak ┼čiddet, zul├╝mle ve bask─▒yla yerlerinden zorla g├Â├ž ettirilmeleri sonucunda olmu┼čtur. ├ľzellikle Balkan Harbi’nden sonra Arnavutlar─▒n yo─čun ya┼čad─▒─č─▒ yer olan Toplica ┼čehrinde S─▒rplar taraf─▒ndan b├╝y├╝k bir katliam yap─▒larak tamam─▒ Arnavut olan bir ┼čehir etnik temizlik yap─▒larak bug├╝n bir tek Arnavut ya┼čamamaktad─▒r. Daha sonraki ikinci b├╝y├╝k soyk─▒r─▒m 1945'te Yunanlar taraf─▒ndan ├çaml─▒k (├çamerya)'da uygulanm─▒┼čt─▒r.

Tarihin yak─▒n d├Ânemlerinde de Bosna-Hersek ve Kosova'da tekrar bu soyk─▒r─▒m hareketlerinin gerek Arnavutlara gerekse di─čer M├╝sl├╝man topluluklara uygulanm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca son olarak 1945 y─▒l─▒nda Yugoslavya devletinin Makedonya'da Arnavutlar─▒n n├╝fusunun Makedonlardan fazla olmas─▒n─▒n engellemek i├žin bilin├žli bir g├Â├ž politikas─▒ olu┼čturmu┼čtur.

Resimler

1898 yılı tahminî etnik haritası
1898 yılı tahminî etnik haritası

Arnavutluk’un etnik haritas─▒ (1989)
Arnavutluk’un etnik haritas─▒ (1989)

Arnavutluk d─▒┼č─▒ndaki n├╝fus
Arnavutluk d─▒┼č─▒ndaki n├╝fus

Avrupa’da Arnavut n├╝fus
Avrupa’da Arnavut n├╝fus


Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski