Ezan (Arapça: اَلْأَذَان), İslâm dininde namaz vaktinin geldiğini insanlara bildirmek için yapılan çağrıya verilen isimdir. Ezân-ı Muhammedî olarak da adlandırılır. Ezan okuyan kişiye müezzin denir.
Arapçada "duyuru, ilan, çağrı" anlamlarına gelen "ˀaḏān أذان" sözcüğünden Türkçeye geçmiştir. Kökeni Türkçedeki "izin" sözcüğünün de kaynağı olan Arapça "iḏn إذن" (kulak verme) sözcüğüdür.
{tocify} $title={İçindekiler}
Tarihi
Ezana benzer çağrıların islam öncesinde tevhid kilisesine mensup Aksum kralı Ezana ve Adonai tapınması için kullanılan Yahudi dini çağrılarında da kullanıldığı ifade edilmektedir.
İlk ezan 622 yılında okundu.[kaynak belirtilmeli] Ezandan önce Müslümanları namaza çağırmak için çeşitli yöntemler kullanılmaktaydı. Sabit bir yöntemde karar vermek üzere Muhammed'in de katıldığı istişare toplantılarında ortak bir karara varılmamış olup daha sonraları sahâbeden bazı kimselerin (Abdullah bin Zeyd) gördükleri rüyalar sonuncunda mevcut ezan kullanılmaya başlanmıştır. Muhammed'in emriyle ilk ezan Bilâl-i Habeşî tarafından okunmuştur.
Ezan ile ilgili Kur'an'ın Mâide, Tevbe, A‘râf ve Cum'a surelerinde çeşitli ayetler mevcuttur.
 |
| Muhammed'e ezan okuma talimatlarını veren Cebrâil'i ve Kâbe'nin tepesinden Müslümanları namaza çağıran ilk müezzin Bilal'i tasvir eden İslâmî minyatür |
Sözleri
Sünni mezheplerinde ezan
| Tekrar | Arapça Metin | Okunuşu | Türkçe Anlamı |
|---|---|---|---|
| 4x | الله أكبر | Allāhü ekber | Allah en büyüktür |
| 2x | أشهد أن لا إله إلا الله | Eşhedü en lâ ilâhe illallah | Allah'tan başka tanrı olmadığına şehâdet ederim |
| 2x | أشهد أن محمداً رسول الله | Eşhedü enne Muhammeden resûlullah | Muhammed'in Allah'ın elçisi olduğuna şehâdet ederim |
| 2x | حي على الصلاة | Hayye ale's-salâh | Haydi namaza |
| 2x | حي على الفلاح | Hayye ale'l-felâh | Haydi kurtuluşa |
| 2x | الصلاة خير من النوم | es-Salâtü hayrün mine'n-nevm | Namaz uykudan hayırlıdır (Sadece sabah namazında okunur) |
| 2x | الله أكبر | Allāhü ekber | Allah en büyüktür |
| 1x | لا إله إلا الله | Lâ ilâhe illallah | Allah'tan başka tanrı yoktur |
Şiî mezheplerinde ezan
Şiiler, ezanlara Sünni müslümanlarin okuduğuna ek olarak 2 cümle daha eklemişlerdir (Aliyyen veliyyullah). Ali Allah'ın dostudur ibaresi yukarıda adı geçen cümledir.
Zeydî ezânı
| Tekrar | Arapça Metin | Okunuşu | Tercümesi |
|---|---|---|---|
| 4x | الله أكبر | Allāhü ekber | Allah en büyüktür |
| 2x | أشهد أن لا إله إلا الله | Eşhedü en lâ ilâhe illallah | Allah'tan başka tanrı olmadığına şehâdet ederim |
| 2x | أشهد أن محمداً رسول الله | Eşhedü enne Muhammeden resûlullah | Muhammed'in Allah'ın elçisi olduğuna şehâdet ederim |
| 2x | حي على الصلاة | Hayye ale's-salâh | Haydi namaza |
| 2x | حي على الفلاح | Hayye ale'l-felâh | Haydi kurtuluşa |
| 2x | حي على خير العمل | Hayye alâ hayri'l-amel | Amelin hayırlısına geliniz |
| 2x | الله أكبر | Allāhü ekber | Allah en büyüktür |
| 2x | لا إله إلا الله | Lâ ilâhe illallah | Allah'tan başka tanrı yoktur |
Onikicilik i'tikadında ezan
| Tekrar | Arapça Metin | Okunuşu | Türkçe Anlamı |
|---|---|---|---|
| 4x | الله أكبر | Allāhü ekber | Allah en büyüktür |
| 2x | أشهد أن لا إله إلا الله | Eşhedü en lâ ilâhe illallah | Allah'tan başka tanrı olmadığına şehâdet ederim |
| 2x | أşهد أن محمداً رسول الله | Eşhedü enne Muhammeden resûlullah | Muhammed'in Allah'ın elçisi olduğuna şehâdet ederim |
| 2x | أشهد أن علياً ولي الله | Eşhedü enne Aliyyen veliyyullah | (***) Ali'nin Allah'ın dostu (velisi) olduğuna şehâdet ederim |
| 2x | حي على الصلاة | Hayye ale's-salâh | Haydi namaza |
| 2x | حي على الفلاح | Hayye ale'l-felâh | Haydi kurtuluşa |
| 2x | حي على خير العمل | Hayye alâ hayri'l-amel | Amelin hayırlısına geliniz |
| 2x | الله أكبر | Allāhü ekber | Allah en büyüktür |
| 2x | لا إله إلا الله | Lâ ilâhe illallah | Allah'tan başka tanrı yoktur |
Fâtımî-İsmâ‘ilî ezânı
| Kere | Arapça Metin | Okunuşu | Tercümesi |
|---|---|---|---|
| 4x | الله أكبر | Allāhü ekber | Allah en büyüktür |
| 2x | أشهد أن لا إله إلا الله | Eşhedü en lâ ilâhe illallah | Allah'tan başka tanrı olmadığına şehâdet ederim |
| 2x | أشهد أن محمداً رسول الله | Eşhedü enne Muhammeden resûlullah | Muhammed'in Allah'ın elçisi olduğuna şehâdet ederim |
| 2x | اشهد ان مولانا علیا ولی الله | Eş-hedu enne Aliya Veli-ul-Lāh | Ali'nin Allah'ın vekili olduğuna tanıklık ederim |
| 2x | حي على الصلاة | Hayye ale's-salâh | Haydi namaza |
| 2x | حي على الفلاح | Hayye ale'l-felâh | Haydi kurtuluşa |
| 2x | حي على خير العمل | Hayye alâ hayri'l-amel | Amelin hayırlısına geliniz |
| 2x | محمد و علي خير البشر و عطرة هما خير عطر | Muhammedun -ve- Ali-un Khayr-ul- beşer ve itrât-u- huma khayr-ul-itar | Muhammed ve Ali en yüce insanlar ve onların soyları da en yücelerdendir |
| 2x | الله أكبر | Allāhü ekber | Allah en büyüktür |
| 2x | لا إله إلا الله | Lâ ilâhe illallah | Allah'tan başka tanrı yoktur |
Fâtımî/İsmâ‘îlî/Davudî Bohra'ya göre Eş-hedu enne Mevlânâ Aliyen Veli ul-Lâh ("Ali'nin Allâh-u Zülcelâl-i vel-İkrâm'ın Vekili olduğuna tanıklık ederim") cümlesi ezânda söylenir ama ikâmede yer almaz ve "Eşhedü enne Muhammeden resûlullah" şeklinde ikişer defa tekrarlanır.
Ayrıca "Muhammedun -ve- Ali-un Khayr-ul-beşer ve itrât-u- humâ Khayr-ul-itâr" (Muhammed ve Ali en yüce insanlar ve onların soyları da en yücelerdendir.) denir. Yedinci kısımdaki "Hayye alâ hayri’l-amel" ifadesinden den sonra Eimmet Fatimiyyîn'den beri "İki" kez tekrarlanır. (İkâmede ise bunun yerine yine İki defa "Kad kamatis Salât" denir).
Bundan başka, Muhammed'in ölümünden sonra ezandan çıkarılan "Hayye alâ hayri’l-amel" de yüksek sesle, onun sünnetine uygun şekilde iki kez söylenir.
Okunuşu
İslam dininde genel kabule göre ezan okurken kıbleye yönelinir. Müezzin, Hayya ales-salah derken sağ tarafa, hayya alel-felah derken sol tarafa döner. Ezanda sesin yükselmesine yardımcı olsun diye iki parmağın uçları ile iki kulağın tıkandığı gözlenir. Ezanda, her cümle arasında bir bekleme yapılır. İkinci cümlelerde ses biraz daha yükseltilir. Buna teressül, irtisal denilir.
Araplardan farklı olarak Türklerde ezan her vakit farklı bir makamda okunur. Buna göre;
Sabah Ezanı: Sabâ makamında,
Öğle Ezanı: Rast makamında,
İkindi Ezanı: Hicaz makamında,
Akşam Ezanı: Segah makamında,
Yatsı Ezanı: Uşşak makamında okunur.
Cuma akşamlan okunan salâ da Dilkeşhaveran makamından söylenir.
Ülkelerine göre Ezan
Türkiye'de Ezan
Türkçe ezan
İlk Türkçe ezan 3 Şubat 1932'de Hafız Rıfat Bey tarafından Fatih Camii'nde okunmuştur. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın 18 Temmuz 1932 tarihli bir genelgesi ile de ezanın sadece Türkçe okunmasına karar verilmiştir. Uygulama 16 Haziran 1950 tarihinde kabul edilen kanuna kadar sürmüş olup bu kanun ile ezanın okunmasında kullanılacak dil serbest bırakılmıştır.
1932-1950 arasında okunan Türkçe ezan
Tanrı uludur (x4)
Şüphesiz bilirim bildiririm Tanrı'dan başka yoktur tapacak (x2)
Şüphesiz bilirim bildiririm Tanrı'nın elçisidir Muhammed (x2)
Haydi namaza (x2)
Haydi felaha (x2)
Namaz uykudan hayırlıdır* (x2)
Tanrı uludur (x2)
Tanrı'dan başka yoktur tapacak*Sadece sabah ezanında söylenir.
İstiklâl Marşı
Türkiye millî marşının 8. kıtasında ezanın sürekliliği için dua yapılır. Bu kıta şu şekildedir:
Rûhumun senden, ilâhi, şudur ancak emeli;
Değmesin mabedimin göğsüne namahrem eli!
Bu ezanlar ki şehadetleri dinin temeli,
Ebedi yurdumun üstünde benim inlemeli.
Tartışmalar ve eleştiriler
Ezanın hoparlör kullanılarak okunması bazı dini yorumlarda uygunsuz karşılanır. Türkiye'de ise Diyanet İşleri Başkanlığı ezanın hoparlör ile okunmasının dinen sorun teşkil etmeyeceğini açıklamıştır.
ezan ne demek? TDK anlamı ve açıklaması
isim, din bilimi, Arapça eẕān
Müslümanlıkta namaz vaktini bildirmek için müezzinin yüksek sesle yaptığı çağrı:
"Emirgân Camisi'nden yankılanan sabah ezanını duydular." - Attilâ İlhan
Kelime Kökeni
Arapça Aḏn kökünden gelen ˀaḏān أذان "ilan etme, duyurma, duyuru, namaza çağrı" sözcüğünden alıntıdır. Daha fazla bilgi için izin maddesine bakınız.
Tarihte En Eski Kaynak
[ Danişmend-Name (1360) ]