mecaz

 

mecaz

Bir ilgi veya benzetme sonucu ger├žek anlam─▒ndan ba┼čka anlamda kullan─▒lan s├Âzlere veya kavramlara T├╝rk├že e─čretileme; Arap├ža mecaz, istiare; Frans─▒zca trope denir. "Mecaz" Arap├ža, "trope" Eski Yunancad─▒r. Ad de─či┼čimi olarak da bilinir. Mec├óz sanat─▒, anlat─▒m─▒ daha etkili k─▒lmak ve s├Âze canl─▒l─▒k kazand─▒rmak amac─▒yla yap─▒l─▒r. S├Âze g├╝zellik, g├╝├žl├╝l├╝k, canl─▒l─▒k, zarafet, derinlik veya geni┼člik verir. Eski Yunan'da "mecaz" anlamda kullan─▒lan "metafor" s├Âzc├╝─č├╝ Antik├ža─č'─▒n sonlar─▒na do─čru anlam daralmas─▒na u─čram─▒┼č ve yerini "trope" s├Âzc├╝─če b─▒rakm─▒┼čt─▒r.

        Kandilli y├╝zerken uykularda

        Mehtab─▒ s├╝r├╝kledik sularda

        -Yahya Kemal Beyatl─▒

Yukar─▒daki m─▒sralarda Kandilli semtinin uykularda y├╝zmesi ve mehtab─▒n sularda s├╝r├╝klenmesi; s├Âzc├╝klerin as─▒l anlam─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda g├╝zelle┼čtirme, zarifle┼čtirme ve g├╝├žlendirme gibi ama├žlarla mecaz olarak kullan─▒lmas─▒na ├Ârnektir.

Yahudi bir kad─▒n─▒n mezar ta┼č─▒
Yahudi bir kad─▒n─▒n mezar ta┼č─▒, ya┼čam─▒n sonunun g├Ârsel bir metaforu olan k─▒r─▒k mumlar─▒ tasvir ediyor.

{tocify} $title={─░├žindekiler}

Etimoloji

"Mecaz" s├Âzc├╝─č├╝ T├╝rk├žeye en ge├ž 1300'l├╝ y─▒llarda, Arap├ža "mac─üz" s├Âzc├╝─č├╝nden ge├žmi┼čtir. Bu s├Âzc├╝k Arap├žadaki cwz (ge├žit, k├Âpr├╝) k├Âk├╝nden gelir. T├╝rk├žeye Frans─▒zcadan ge├žen, Antik Yunancada "ta┼č─▒ma, transfer etmek" anlamlar─▒na gelen "metafor" s├Âzc├╝─č├╝ daha sonra anlam daralmas─▒na u─čram─▒┼čt─▒r.

Kelime K├Âkeni

Arap├ža cwz k├Âk├╝nden gelen mac─üz ┘ůěČěžě▓  "1. ge├žit, yol, k├Âpr├╝, 2. edebiyatta bir kelimenin as─▒l anlam─▒ndan ba┼čka anlamda kullan─▒m─▒, metafor" s├Âzc├╝─č├╝nden al─▒nt─▒d─▒r. Arap├ža s├Âzc├╝k Arap├ža caw─üz ěČ┘łěžě▓  "ge├žti" s├Âzc├╝─č├╝n├╝n ismi zaman ve mek├ón─▒d─▒r. Daha fazla bilgi i├žin cevaz maddesine bak─▒n─▒z.

Tarihte En Eski Kaynak

"s├Âz oyunu" [ Atebet-├╝l Hakay─▒k (1300 y─▒l─▒ndan ├Ânce) ]

Aristoteles taraf─▒ndan "mecaz" anlam─▒nda kullan─▒lan metafor s├Âzc├╝─č├╝, Antik ├ça─č'─▒n sonlar─▒na do─čru ise anlam daralmas─▒na u─črayarak T├╝rk├žedeki "istiare, e─čretileme" kavramlar─▒ kar┼č─▒l─▒─č─▒nda kullan─▒lmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r.

Ger├žek anlam

Bir kavram─▒n mecaz olmayan anlamlar─▒na ger├žek anlam denir:

  • Babam yorgan─▒ ├╝zerime ├žekip iyi uykular diledikten sonra aln─▒mdan ├Âpt├╝. (ger├žek anlam)
  • Ay ─▒┼č─▒─č─▒nda yakamozlar dans ediyor, dalgalar sahili ├Âp├╝yordu. (mec├óz)
  • Bug├╝n hava ├žok so─čuk. (ger├žek anlam)
  • So─čuk bir tav─▒rla birbirlerini selamlay─▒p uzakla┼čt─▒lar. -R. H. Karay. (mec├óz)
  • Sabah erkenden uyand─▒m. (ger├žek anlam)
  • Bahar─▒n gelmesi ile birlikte do─ča uyand─▒. (mec├óz)

Yan anlam

Mecaz anlam s─▒kl─▒kla yan anlam ile kar─▒┼čt─▒r─▒l─▒r. Yan anlamlar─▒n her biri, s├Âzc├╝─č├╝n ger├žek anlamlar─▒ndan biridir ve birincil anlamla (temel anlamla) yak─▒ndan ili┼čkilidir.

  • Torpido ile vurulan gemi bir s├╝re sonra batt─▒. (temel anlam)
  • Elime i─čne batt─▒. (yan anlam)
  • G├╝ne┼č bug├╝n saat yedide batacak. (yan anlam)
  • Hamileli─čin de verdi─či al─▒nganl─▒kla her s├Âz├╝m├╝z ona bat─▒yordu. (mec├óz)

Mecaz t├╝rleri

Mecaz, s├Âzc├╝k ve fikir mecazlar─▒ olmak ├╝zere ikiye ayr─▒l─▒r. S├Âzc├╝k mecaz─▒nda bir s├Âzc├╝k ger├žek anlam─▒ d─▒┼č─▒nda, fikir mecaz─▒nda ise herhangi bir fikir kendi anlam─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda bir ama├žla kullan─▒l─▒r.

mecaz ne demek TDK s├Âzl├╝k anlam─▒ ve a├ž─▒klamas─▒ nedir?

(meca:z─▒), Arap├ža mec─üz

1. isim, edebiyat Bir ilgi veya benzetme sonucu ger├žek anlam─▒ndan ba┼čka anlamda kullan─▒lan s├Âz.

2. isim Bir kelimeyi veya kavram─▒ kabul edilenin d─▒┼č─▒nda ba┼čka anlamlara gelecek bi├žimde kullanma, metafor.

Edebiyat ve S├Âz Sanat─▒ Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 1948

T├╝rk├že: Mecazi, Frans─▒zca: Figur├ę

(S├Âz sanat─▒ terimi) Ger├žek analm─▒ndan ayr─▒lm─▒┼č bir kelimenin anlam─▒ hakk─▒nda kullan─▒l─▒r. (MECAZ ANLAM, Mecazi m├óna, Sens figur├ę).

Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski