Kodein (metilmorfin), afyondan elde edilen ve analjezik (orta şiddetli ağrılar için),antitussif ve antidiyareik özellikleri olan ve narkotik adlı ilaç sınıfına dahil olan bir opioiddir. Kodein sülfat ve kodein fosfat olarak pazarlanmaktadır. Avrupa'da ise daha çok klorhidratı (kodein hidroklorür) olarak pazarlanır. Molekül DSÖ'nün Temel İlaçlar Listesi'nde yer almaktadır.
Kodein ham afyonda en fazla %0,5 oranında bulunur. Doğal olarak elde edilen kodein ilaç sanayisinde yeterli olmadığı için morfinin o-metillendirilmesiyle elde edilir. Morfinin metillendirilmesi ilk defa Grimaux tarafından metil iyodür (CH3I) ile yapılmıştır. Reaktif olarak CH3I, dimetil sülfat, diazometan ve trimetilfenil amonyum klorür denenmiş, en etkili reaktifin trimetilfenil amonyum klorür olduğu bulunmuştur. Bunu elde etmek için dimetil anilin otoklavda mutlak alkollü ortamda metil klorür (CH3Cl) ile 100-120 oC'de metillendirilir.
Morfinden daha zayıf bir narkotik olup alışkanlık yapma derecesi de azdır. Bu yüzden çok kullanılan bir uyuşturucudur. Ağrı dindirme etkisi aspirinden çok yüksektir. Analjezik etkisi morfine göre daha azdır. Ancak iyi bir öksürük dindiricidir. Uyuşturma etkisi 2-3 saat kadardır. Öksürük azaltma etkisi de olup, astımlı kimseler için tehlikelidir. Kodeinin alışkanlık yapma derecesi daha az olmakla beraber, morfin ve eroin alanlar bunları bulamadıklarında kodeine başvururlar. Kodeinin toksik etkisi de nispeten azdır. Tıpta kullanılış sebebi, merkezî sinir sistemini etkileyerek öksürük refleksini ortadan kaldırma tesiridir. Bu yüzden bazı kuru öksürüklerde, doktorun lüzum görmesiyle geçici olarak kullanılabilir. Diğer ağrı kesicilere katılarak daha kuvvetli etki elde etmek için de kullanılmaktadır.
Kodeinde 5,6,9,13 ve 14 numaralı karbonlar asimetriktir. Alkoldeki %2'lik çözeltisi polarize ışığı sola çevirir.
{tocify} $title={İçindekiler}
Hakkında bilgi nedir?
| Klinik verisi | |
|---|---|
| Uygulama yolu | Oral, rektal, subkutan, intramüsküler |
| Farmakokinetik veri | |
| Biyoyararlanım | %90 (oral) |
| Eliminasyon yarı ömrü | 2,5–3 saat |
| Tanımlayıcılar | |
| IUPAC adı | 3-metoksi-6-hidroksi-4,5-epoksi-17-metilmorfinan-7-en |
| CAS numarası | 76-57-3 |
| PubChem CID | 5284371 |
| DrugBank | APRD00120 |
| CompTox (EPA) | DTXSID2020341 |
| ECHA Bilgi Kartı | 100.000.882 |
| Kimyasal ve fiziksel veriler | |
| Kimyasal formül | C₁₈H₂₁NO₃ |
| Mol kütlesi | 299,364 g/mol |
kodein ne demek? TDK anlamı ve açıklaması
isim, tıp, Fransızca codéine
Afyondan elde edilen, öksürük ve ağrı kesmeye yarayan bir alkaloit.
Biyoloji Terimleri Sözlüğü - 1998
İngilizce: codeine, Fransızca: codéine, Almanca: kodeine
Afyonda morfinle beraber bulunan, morfinden daha az kuvvetli bir alkaloit.
Veteriner Hekimliği Terimleri Sözlüğü -
İngilizce: codeine
Kimyaca metilmorfin yapısında olan, haşhaştan elde edilen öksürük kesici ve ağrı kesici amaçlı kullanılan opioit türevi ilaç.
Mantık Terimleri Sözlüğü - 1976
İngilizce: codeine
Afyon (Papaver somniferum) bitkisinde bulunan, öksürük kesici ve narkotik analjezik özelliklere sahip bir alkaloit.
Kelime Kökeni
Fransızca codéine "afyondan elde edilen yatıştırıcı madde" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca kōdeía κωδεία "gelincik, afyon bitkisi" sözcüğünden türetilmiştir.
Tarihte En Eski Kaynak
[ Tıngır & Sinapian, Istılahat Lugati (1892) ]