morfin

 

Morfin, çok etkili bir opioid ağrı kesici ilaçtır. Ham afyonda %10-12 oranında mevcuttur. Molekül DSÖ'nün Temel İlaçlar Listesi'nde yer almaktadır.

{tocify} $title={İçindekiler}

Hakkında bilgi nedir?

Klinik verisi
Gebelik kategorisi	AU: C
Farmakokinetik veri
Biyoyararlanım	~%15
Protein bağlanma	%30–40
Metabolizma	%90 hepatik
Eliminasyon yarı ömrü	2–3 saat
Boşaltım	%90 renal
Tanımlayıcılar
IUPAC adı	3,6-dihidroksi-4,5-epoksi-17-metilmorfinan-7-en
CAS numarası	57-27-2
PubChem CID	5288826
DrugBank	APRD00215
CompTox (EPA)	DTXSID9023336
ECHA Bilgi Kartı	100.000.291
Kimyasal ve fiziksel veriler
Kimyasal formül	C₁₇H₁₉NO₃
Mol kütlesi	285,4 g/mol

Tarihi

1650'de Robert Boyle, İstanbul'dan getirdiği ham afyonu alkollü potasyum hidroksit (KOH) ile muamele ederek kristal yapılı bir karışım elde etmiş fakat bunun yapısını aydınlatamamıştır. 1803 yılında Deraswe afyondan billurî bir madde izole ederek buna afyon tuzu ismini vermiştir. Afyonun tıp alanında kullanırlığını artırmak amacıyla yapılan çalışmalar esnasında 1803 ile 1805 yılları arasında Friedrich Sertürner isimli Alman bir eczacı tarafından izole edildi. Sertürner bu buluşuna Yunan mitolojisi düşler tanrısı Morpheus'tan esinlenerek Morphium adını verdi. 1831'de Liebig ilk elementel analizini yaptı (C₁₇H₁₉O₃N). 1925'te Robinson ve Gullend tarafından yapısı tam olarak aydınlatılmış sentezi ise ancak 1952 yılında Gates ve Tschudi tarafından yapılmıştır. Yirmi yedi basamaklı bir reaksiyondan oluşan sentez yapının doğruluğunu kanıtlamıştır. Ancak çok uzun olması nedeniyle ticarî bir öneme sahip olmamıştır.

Morfinin üretildiği Haşhaş bitkisi

Fiziksel ve kimyasal özellikleri

Morfin, morfinan halka sistemine sahiptir. Yapısında bir fenol bir de alkol hidroksili ihtiva eder. Bir veya üç mol su ile beraber kristallenir. 110 °C'de kristal suyunu kaybeder ve 230 °C'de erir. Renksiz kristal haldedir. Soğuk suda 1/5000, sıcak suda 1/500, soğuk alkolde %3,5, sıcak alkolde ise %8 oranında çözünür. Morfinin yapısındaki 5,6,9,13 ve 14 numaralı karbonlar asimetriktir. Doğal olarak elde edilen morfin optikçe aktiftir ve polarize ışığı sola çevirir. Mutlak alkoldeki %1'lik çözeltisinin çevirme açısı; [α]_D = -134,9^O'dir.

Bufo marinus türü kurbağanın derisinde bol miktarda Morfine rastlanmaktadır.

Farmakolojik özellikleri

Diğer opioidler gibi, morfin direkt merkezî sinir sistemine etkir ve analjezik etki ortaya çıkar. Eczacılıkta hidroklorür veya sülfatı hâlinde ağrı dindirici olarak kullanılır. Genellikle %1'lik çözeltisi hâlinde kullanılır. Cilt altına 10–20 mg enjekte edildiğinde ağrı duygusunu hemen kaldırır. Morfin ağızdan alınırsa etkisi tam olmaz. Çünkü mide ve bağırsakta tam absorbe olmaz. İyi bir ağrı kesicidir. Ancak bağımlılık yapma sakıncası vardır. Mecbur kalınmadıkça kullanılmaz.

Kullanım Şekli

Damar, cilt altı ve kasa verilir. Ortalama 10 mg verilir. Pediatrik doz 10 mg'ı (0.1-0.2 mg/kg) geçmemelidir.

Endikasyonları

Şiddetli kronik ağrılar veya diğer analjeziklere dirençli kanser ağrılarında, kas ağrısı ve idrar yolu bozukluklarında kullanılır.

Kontrendikasyonları

Bu grup ilaçlar, solunum sistemi, obstrüktif solunum yolu hastalıkları veya solunum ile ilintili hastalıkları (astım gibi) olan vakalarda uygulanmamalıdır. İlaç bağımlılığı olan veya bu yönde eğilimi olan vakalarda uygulanmaz. Etken maddeye ve diğer narkotik analjeziklere aşırı duyarlılığı olduğu bilinen vakalarda kontrendikedir. Prostat büyümelerinde kullanılmaz, tam blok oluşturabileceği için mesane duvarı yırtılmalarına sebep olabilir. Epilepsilerde, kafa içi basıncının yüksek olduğu durumlarda, böbrek üstü bezi disfonksiyonlarında kullanılmamalıdır. Akut karaciğer yetmezliği veya karaciğerde işlev kaybıyla birlikte olan vakalarda, hamilelerde, emzirenlerde, bebeklerde ve pre-operatif yatıştırıcı olarak uygulanmaz. Nedeni bilinmeyen akut abdominal sendrom, kraniyal travma ve intrakraniyal basınç artışı, konvülzif durumlar, akut alkolik intoksikasyon ve delirium tremens, 30 aylıktan küçük çocuklar ve MAO inhibitörleriyle tedavi durumlarında kontrendikedir.

Uyarılar

Morfin narkotik bir ilaçtır ve tekrarlayan uygulamalarda fiziksel bağımlılık, psişik bağımlılık ve tolerans gelişir. Uzun süreli kullanımlardan sonra ilacın aniden kesilmesi yoksunluk sendromuna neden olur. Yaşlı hastalarda, hepatik ve/veya renal fonksiyon bozukluğu olan hastalarda, hipotiroidizmde veya surrenal yetmezlikte, şokta, uretroprostatik hastalık nedeniyle üriner retansiyon riski olan hastalarda dikkatle kullanılmalı, gerekirse dozaj azaltılmalıdır. Morfin, plasenta bariyerini hızla aşar. Doğumun 2. safhasında (serviks dilatasyonu 4–5 cm) veya prematüre doğumlarda, yenidoğan çocukta ikincil solunum yetmezliği riskinden dolayı kullanılmamalıdır. Anne morfin bağımlısıysa, yenidoğan infantta konvülziyonlar, irritabilite, koma, ölümle seyredebilen yokluk sendromuna neden olabilir. Yan etki ortaya çıkması hâlinde veya kullanan vakanın hamile olduğunun anlaşılması gibi durumlarda ilaç derhâl kesilmelidir. Diğer bütün narkotik analjeziklerde olduğu gibi yaşlılarda, böbrek ve kronik karaciğer yetmezliği vakalarında doz azaltılarak verilmelidir. Paralitik ileus şüphesi olan vakalarda uygulanmamalıdır veya tedavi sırasında paralitik ileus oluştuğundan şüphelenirse derhal tedavi kesilmeli ve gerekli destekleyici tedbirler alınmalıdır. Sedatif etkisi nedeniyle araba kullanma veya beceri isteyen makine kullanma yeteneğinde önemli azalmalara yol açabilir. Bunun yanı sıra alkol veya diğer merkezî sinir sistemi depresanı özelliklere sahip ilaçlarla birlikte uygulama bu depresan etkisinin şiddetlenmesine yol açar.

İlaç etkileşimleri

MAO inhibitörleriyle tedaviye ara verdikten sonra en az 15 gün içinde narkotik analjezikler kullanılmamalıdır. Petidinle birlikte kullanım sonucu ciddi veya ölümcül sonuçlar gözlenmiştir. Bu tür reaksiyonların diğer santral analjeziklerle oluşup oluşmadığı bilinmemektedir. MSS depresanları ve trisiklik antidepresanlar morfinle birlikte kullanıldıklarında morfinin etkisini ve aşırı dozaj riskini artırır.

morfin ne demek? TDK anlamı ve açıklaması

isim, kimya, Fransızca morphine

Afyonda %10 oranında bulunan, uyuşturucu özelliği olan önemli bir alkaloit.

Kimya Terimleri Sözlüğü - 1981

İngilizce: Morphine, Fransızca: Morphine, Almanca: Morphin

C17 H19 NO3 .H2O.; afyondan elde edilen ve uyuşturucu olarak kullanılan, renksiz, örüt özdek.

Biyoloji Terimleri Sözlüğü - 1998

İngilizce: morphine, Fransızca: morphine, Almanca: Morphin, Latin: Morpheus: uyku tanrısı

Afyonun esas alkoloit maddesi. Tıbbî olarak ağrıların azaltılmasında kullanılan ve uzun süre kullanıldığında bağımlılık yapan bir madde.

Veteriner Hekimliği Terimleri Sözlüğü -

İngilizce: morphine

Afyondan elde edilen hidroklorür ve sülfat tuzu biçiminde kullanılan, veteriner hekimliğinde premedikasyon, ishal, öksürük ve ağrı kesici olarak kullanılan, kedilerde kullanılması tavsiye edilmeyen narkotik bir ilaç.

Hemşirelik Terimleri Sözlüğü

İngilizce: morphine

Merkezi sinir sisteminde ve bazı periferal dokularda depresyona yol açan, uzun süreli kullanımında toleransa ve fiziksel bağımlılığa neden olan, narkotik analjezik etkili opiyum alkaloidi.

Kelime Kökeni

Fransızca morphine "afyondan elde edilen bir alkaloid" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Almanca aynı anlama gelen morphin sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1804 Friedrich Wilhelm Adam Sertürner, Alm. kimyacı.) Bu sözcük Morpheus "mitolojide rüya ve hayal tanrısı" özel adından türetilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca morphē μορφή  "şekil, biçim" sözcüğünden türetilmiştir. Daha fazla bilgi için morfo+ maddesine bakınız.

Tarihte En Eski Kaynak

[ Mehmet Bahaettin, Yeni Türkçe Lugat (1924) ]