Catfishing, internet ortamında bir kişinin başkasını aldatmak amacıyla sahte kimlik, sahte fotoğraf veya gerçeği yansıtmayan kişisel bilgiler kullanarak çevrim içi ilişki kurması anlamına gelen İngilizce kökenli bir terimdir.
Bu davranış en çok sosyal medya platformları, arkadaşlık uygulamaları, çevrim içi oyunlar ve mesajlaşma servislerinde görülür. Catfishing yapan kişi, gerçek kimliğini gizleyerek farklı bir isim, yaş, meslek veya görünümle başkalarının güvenini kazanmaya çalışabilir.
Kelime, günümüzde dijital güvenlik ve internet kültürüyle ilgili en yaygın kullanılan kavramlardan biri hâline gelmiştir.
{tocify} $title={İçindekiler}
Kökeni
Catfishing kelimesi İngilizce catfish (yayın balığı) sözcüğünden türemiştir.
Terimin internet kültüründeki bugünkü anlamı, 2010 yılında yayımlanan "Catfish" adlı belgesel ile yaygınlaşmıştır. Belgeselde, uzun süre çevrim içi ilişki kurduğu kişinin gerçekte bambaşka biri olduğu ortaya çıkan bir kişinin hikâyesi anlatılır.
Belgeselin ardından MTV tarafından hazırlanan Catfish: The TV Show programı sayesinde terim dünya genelinde geniş kitleler tarafından tanınmıştır.
Türkçede kullanımı
Türkçede kelime çoğunlukla İngilizce yazımıyla kullanılmaktadır.
Karşılaşılabilecek kullanım biçimleri şunlardır:
- catfishing
- catfish yapmak
- catfish olmak
- sahte kimlikle kandırmak
- çevrim içi kimlik sahteciliği (açıklayıcı ifade)
En yaygın kullanım catfishing biçimidir.
TDK'deki durumu
Catfishing, Türk Dil Kurumunun Güncel Türkçe Sözlük'ünde yer almamaktadır.
Kelime sosyal medya ve internet kültüründe yaygın olarak kullanılmasına rağmen henüz Türkçede sözlükleşmiş resmî bir terim değildir.
Anlamı
Catfishing, yalnızca takma ad kullanmak anlamına gelmez.
Bu davranışta kişi genellikle:
- başkasına ait fotoğraflar kullanır,
- gerçek yaşını veya cinsiyetini gizler,
- mesleği veya yaşamıyla ilgili yanlış bilgiler verir,
- karşısındaki kişinin güvenini kazanmaya çalışır.
Amaç; romantik ilişki kurmak, duygusal manipülasyon yapmak, para dolandırıcılığı gerçekleştirmek, ilgi görmek veya farklı nedenlerle başka bir kişiyi kandırmak olabilir.
Catfishing ile anonim hesap aynı şey midir?
Hayır.
İnternette gerçek adını kullanmayan herkes catfishing yapıyor sayılmaz.
Bir kişinin yalnızca kullanıcı adıyla paylaşım yapması veya kimliğini gizlemesi normal bir anonimlik örneği olabilir.
Catfishing'de ise temel unsur, başkalarını yanıltmak amacıyla sahte bir kimlik oluşturulmasıdır.
Catfishing suç mudur?
Catfishing tek başına her ülkede doğrudan suç olarak tanımlanmayabilir.
Ancak sahte kimlik kullanımı;
- dolandırıcılık,
- kimlik hırsızlığı,
- tehdit,
- şantaj,
- kişisel verilerin kötüye kullanılması
gibi başka suçlarla birlikte gerçekleştiğinde hukuki sonuçlar doğurabilir.
Neden yapılır?
Catfishing davranışının nedenleri kişiden kişiye değişebilir.
Bazı kişiler:
- ilgi görmek,
- romantik ilişki kurmak,
- başkalarını kandırmak,
- maddi kazanç sağlamak,
- intikam almak,
- eğlenmek
amacıyla sahte kimlik oluşturabilir.
Sosyal medyada catfishing
Catfishing en çok şu platformlarda görülmektedir:
- TikTok
- X
- Tinder ve diğer arkadaşlık uygulamaları
- Discord
- Çevrim içi oyunlar
Özellikle romantik ilişki kurmaya yönelik platformlarda daha sık gündeme gelmektedir.
Catfishing nasıl anlaşılır?
Her durum kesin kanıt oluşturmasa da şu belirtiler şüphe uyandırabilir:
- Görüntülü görüşmeden sürekli kaçınması,
- Aynı fotoğrafların internette başka hesaplarda bulunması,
- Hayatına ilişkin çelişkili bilgiler vermesi,
- Sürekli bahaneler üretmesi,
- Kısa sürede duygusal yakınlık kurmaya çalışması,
- Para istemesi.
Bu belirtiler tek başına catfishing yapıldığını göstermez; ancak dikkat edilmesi gereken işaretler arasında sayılır.
Türkçe karşılığı
Catfishing için TDK tarafından belirlenmiş tek kelimelik resmî bir Türkçe karşılık bulunmamaktadır.
Anlamını açıklamak için şu ifadeler kullanılabilir:
- sahte kimlikle kandırma
- sahte internet kimliği oluşturma
- çevrim içi kimlik sahteciliği
- sahte profille aldatma
İngilizce sözlüklerdeki durumu
Cambridge Dictionary, catfishing terimini internette sahte kimlik oluşturarak başkasını kandırma davranışı olarak tanımlar.
Merriam-Webster ise kelimeyi, özellikle çevrim içi ortamda başkalarını aldatmak amacıyla sahte kimlik kullanma eylemi şeklinde açıklar.
Sözcük bilgisi
| Özellik | Bilgi |
|---|---|
| Sözcük | Catfishing |
| Özgün biçimi | catfishing |
| Dil | İngilizce |
| Türkçede kullanılan biçim | catfishing |
| Sözcük türü | İnternet terimi |
| Temel anlamı | Sahte kimlikle çevrim içi ortamda başkalarını kandırma |
| En yaygın kullanım alanı | Sosyal medya ve arkadaşlık uygulamaları |
| Türkçe karşılığı | Sahte kimlikle kandırma |
| TDK Güncel Türkçe Sözlük | Yer almıyor |
| Köken | Catfish belgeseli (2010) |
| İlgili kavramlar | Kimlik hırsızlığı, çevrim içi dolandırıcılık, sahte profil |