isim

 

isim

─░sim, ├Âzel-genel (cins), canl─▒-cans─▒z, somut-soyut t├╝m varl─▒k, kavram ve olaylar─▒ kar┼č─▒layan s├Âzc├╝klerdir. S─▒fat, zarf, zamir gibi kelime gruplar─▒ isim soylu kelimeler olarak kabul edilir. T├╝rk├žede isimler genel olarak kabul edilen d├Ârt farkl─▒ ┼čekilde s─▒n─▒fland─▒r─▒l─▒r:

  • Olu┼člar─▒na (maddelerine) g├Âre
  • Verili┼člerine (adland─▒rmalar─▒na) g├Âre
  • Kelime yap─▒s─▒na g├Âre
  • Say─▒lar─▒na g├Âre

{tocify} $title={─░├žindekiler}

Olu┼člar─▒na g├Âre

Var olu┼ča g├Âre isimler iki ayr─▒ ana grupta incelenir: soyut ve somut.

Soyut isim

Mana isimler veya soyut isimleri, klasik tan─▒mla, be┼č duyu organ─▒yla alg─▒lanamayan kavramlara verilen isimlerdir: sevgi, sayg─▒, inan├ž, korku, yi─čitlik, cesaret, sevin├ž, a┼čk, vs.

Somut isim

Be┼č duyudan herhangi biriyle alg─▒layabildi─čimiz, kavrayabildi─čimiz varl─▒k ve kavramlar─▒n isimleridir. Yani somut varl─▒klar─▒ kar┼č─▒layan isimlere somut isimler denir. Bu isimler, herkes taraf─▒ndan g├Âr├╝len, bilinen, hissedilen, cismi olan, varl─▒─č─▒ ki┼čiden ki┼čiye de─či┼čmeyen varl─▒klar─▒ kar┼č─▒larlar. Su, toprak, a─ča├ž, ses, televizyon, r├╝zg├ór, sar─▒, mavi, duman, koku gibi.

Verili┼člerine g├Âre

Varl─▒klara verili┼člerine g├Âre isimler iki farkl─▒ grupta incelenirler; bunlar ├Âzel ve cins isimlerdir.

├ľzel isim

Sadece tek bir varl─▒─č─▒ kar┼č─▒layan ve bu varl─▒─č─▒n benzer di─čer varl─▒klardan ayr─▒lmas─▒n─▒ sa─člayan kelimelerdir: Aysel, Tekir, Ankara, Karadeniz, vs.

Cins isim

Cins isimler, ayn─▒ cinsten olan varl─▒k, kavram veya olgular─▒n birini, bir b├Âl├╝m├╝n├╝ veya tamam─▒n─▒ kar┼č─▒layan isimlerdir. Odun, a─ča├ž,kereste, masa, saat gibi. Cins isimler ├Âzel isimlerin aksine; ├žo─ču ki┼činin akl─▒nda ayn─▒ g├Âr├╝nt├╝y├╝ (imaj) canland─▒r─▒r; ├ľrne─čin Merve ismi Merve ad─▒nda birini tan─▒mayan bir ki┼či i├žin anlam ifade etmezken, koyun ifadesi ├žo─ču ki┼činin zihninde ayn─▒ varl─▒─ča kar┼č─▒l─▒k gelir. Bu anlamda cins isimler daha genel bir anlam belirtirler. Cins isimlerin g├Ârevleri ┼čunlard─▒r:

  • Canl─▒lar─▒n genel tan─▒mlar─▒n─▒ kar┼č─▒lar: insan, ku┼č, s├╝r├╝ngen, amip, vs.
  • E┼čyalar─▒n tan─▒mlar─▒n─▒ kar┼č─▒lar: masa, sandalye, vs.
  • Mek├ón ve y├Ân tan─▒mlar─▒n─▒ kar┼č─▒lar: oda, s─▒n─▒f, kuzey, odunluk, sol, vs.
  • Say─▒lar─▒n tan─▒mlar─▒n─▒ kar┼č─▒lar: on, yedi, otuz, vs.
  • Akrabal─▒k belirtir: teyze, nine, amca, vs.
  • Soyut kavramlar─▒ kar┼č─▒lar: sayg─▒, ihtiras, cesaret, vs.

Yap─▒lar─▒na g├Âre

Yap─▒lar─▒na g├Âre isimler ├╝├ž ayr─▒ grupta incelenir; basit isim, t├╝remi┼č isim, bile┼čik isim

Basit isim

Yap─▒ olarak k├Âk h├ólinde bulunan isimlerdir: un, s─▒ra, k─▒na, a─ča├ž, saat gibi.

T├╝remi┼č isim

Yap─▒m eki alm─▒┼č isimlerdir: tuz+luk, odun+cu, vs.

Bile┼čik isim

Birden fazla ismin birle┼čip kal─▒pla┼čmas─▒ ve yeni anlam kazanmas─▒yla olu┼čan isimlerdir:

Pamuk+kale, a├ž─▒k+g├Âz, ku┼č+burnu, kara+fatma, ana+yasa, uyur+gezer, can+kurtaran, be┼či+bir+yerde, han─▒m+eli

Say─▒lar─▒na g├Âre

Tekil isim

─░simlerin -lar, -ler ├žo─čul eki almam─▒┼č h├ólidir: elma, ├žocuk, sevgi, vs.

├ço─čul isim

─░simlerin ├╝nl├╝ uyumuna g├Âre -ler, -lar ├žo─čul eki almas─▒yla yap─▒l─▒r: bulut+lar, ke├ži+ler, melek+ler, ├žocuk+lar, insan+lar

Topluluk ismi

┼×ekil bak─▒m─▒ndan tekil g├Âr├╝nd├╝─č├╝ halde ├žokluk ya da topluluk anlam─▒ veren isimlerdir: ordu, alay, s├╝r├╝, kurultay, meclis, tak─▒m, aile, grup, orman, vs.

isim ne demek TDK s├Âzl├╝k anlam─▒ ve a├ž─▒klamas─▒ nedir?

isim, -smi

Arap├ža ism

1. isim Ad (I).

2. isim, mecaz Ki┼či, insan:

      "Biz eskidik├že ya┼člar─▒m─▒z yirmiden yirmi bire, yirmi birden yirmi ikiye bast─▒k├ža yeni y├╝zler, yeni isimler kat─▒l─▒yor aram─▒za." - Yusuf Ziya Orta├ž

3. isim, dil bilgisi Ad (I).

Dilbilim Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 1949

Frans─▒zca: nom

├çok defa ad (substantif) anlam─▒na kullan─▒l─▒yorsa da bu, ad, s─▒fat, zamir ve say─▒ kavramlar─▒n─▒n ortak terimi olarak kabul edilmi┼čtir. bk. Ad. Cins ismi, ├ľzel isim, Topluluk ismi; Edici ismi, Eylem ismi, Hal ismi, Fiil ismi; Ayg─▒t ismi; Kesir ismi; K├Âk isim.

Gramer Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 2003

bk. ad.

Kelime K├Âkeni

Arap├ža sm/smy k├Âk├╝nden gelen ism ěąě│┘ů  "ad" s├Âzc├╝─č├╝nden al─▒nt─▒d─▒r. (NOT: Arap├ža s├Âzc├╝k ─░branice ayn─▒ anlama gelen ┼čem ÎęÎŁ  s├Âzc├╝─č├╝ ile e┼č k├Âkenlidir. Bu s├Âzc├╝k Akat├ža ayn─▒ anlama gelen ┼čumu s├Âzc├╝─č├╝ ile e┼č k├Âkenlidir. )

Tarihte En Eski Kaynak

[ Mukaddimet├╝'l-Edeb (1300 y─▒l─▒ndan ├Ânce) ]

Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski