asparagales

 

Asparagales

Asparagales, Angiosperm Phylogeny Group (APG) ve Angiosperm Phylogeny Web gibi modern s─▒n─▒fland─▒rma sistemlerine g├Âre bir bitki tak─▒m─▒d─▒r. Tak─▒m, ad─▒n─▒ Asparagaceae familyas─▒ndan al─▒r ve Angiosperms ile Monocots kladlar─▒na ba─čl─▒d─▒r. Tak─▒m, yak─▒n bir tarihte s─▒n─▒fland─▒rma sistemlerine dahil edilmi┼čtir. ─░lk olarak 1977'de Herbert Huber taraf─▒ndan ortaya at─▒lm─▒┼č ve daha sonra 1985'te Dahlgren sistemine, ard─▒ndan 1998, 2003 ve 2009'da APG'ye al─▒nm─▒┼čt─▒r. Bu d├╝zenlemeden ├Ânce bu tak─▒ma ba─čl─▒ familyalar Liliales tak─▒m─▒na ba─čl─▒yd─▒. G├╝n├╝m├╝zde Liliales tak─▒m─▒ Lilales, Asparagales ve Dioscoreales olmak ├╝zere ├╝├ž tak─▒ma b├Âl├╝nm├╝┼čt├╝r. APG'ye g├Âre, Asparagales tak─▒m─▒na ba─čl─▒ 14 familya, 1.122 cins ve yakla┼č─▒k 36.000 t├╝r bulunmakta olup, bu bak─▒mdan en kalabal─▒k monokot tak─▒m─▒d─▒r.

Tak─▒ma ba─čl─▒ t├╝rlerinin ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝ otsu ├žok y─▒ll─▒kt─▒r, ancak baz─▒ t├╝rler t─▒rman─▒c─▒, baz─▒lar─▒ da a─ča├ž formuna sahiptir. Tak─▒ma ayn─▒ zamanda bir├žok geofit (rizom, so─čanlar ve ├že┼čitli yumrular) i├žerir.

Neredeyse t├╝m t├╝rlerin yapraklar─▒, bitkinin taban─▒nda veya sap─▒n ucunda, bazen de sap boyunca s─▒k─▒ bir rozet olu┼čturur. ├çi├žekler, alt─▒ tepal ve alt─▒ya kadar erkek organ bulundurur.

─░ktisadi de─čeri a├ž─▒ndan Asparagales tak─▒m─▒, monokotlar i├žinde Poales (otlar─▒ ve tah─▒llar─▒ i├žeren tak─▒m) tak─▒m─▒ndan hemen sonra gelmektedir. Tak─▒ma ba─čl─▒ ├žok say─▒da t├╝r g─▒da ve tatland─▒r─▒c─▒ (├Ârn. So─čan, sar─▒msak, p─▒rasa, ku┼čkonmaz, vanilya ), hediyelik bitki (├Ârn. Frezya, glay├Âl, Iris, orkide ) ve bah├že s├╝sleri (├Ârn. Hemerocallis, Convallaria, Agapanthus) olarak kullan─▒lmaktad─▒r.

{tocify} $title={─░├žindekiler}

Bilimsel s─▒n─▒fland─▒rmas─▒

Hippeastrum tohumlar─▒
Koyu fitomelan i├žeren Hippeastrum tohumlar─▒

├ľzellikleri

Ba─čl─▒ t├╝rlerin b├╝y├╝k b├Âl├╝m├╝n├╝n otsu olmas─▒na ve baz─▒lar─▒n─▒n da en fazla 15 cm y├╝ksekli─činde olmas─▒na ra─čmen, nadiren de olsa t─▒rman─▒c─▒ (├Ârne─čin, baz─▒ Ku┼čkonmaz t├╝rleri) ve a─ča├ž formlu (├Âr. Agave, Cordyline, Yucca, Dracaena, Aloe) t├╝rler de mevcuttur. Aloe gibi cinsler ayn─▒ zamanda sukulent s─▒n─▒f─▒ndad─▒r.

Hemen hemen t├╝m t├╝rlerin yapraklar─▒ rozet formunda ve s─▒k─▒ bir k├╝me halindedir . Baz─▒ durumlarda ise, yapraklar g├Âvde ├╝zerinde g├Âr├╝l├╝r. ├çi├žekler genellikle ├ži├žekli g├Âvdenin ucunda k├╝melenir.

Beaucarnea recurvata
Beaucarnea recurvata a─ča├ž benzeri bir forma sahiptir.

Taksonomi

Asparagales Link, Handbuch 1: 272. (1829).

  • Amaryllidaceae J.St.-Hil. (Agapanthaceae F.Voigt ve Alliaceae Borkh. dahil)
  • Asparagaceae Juss. (Agavaceae Dumort. [bu da Anemarrhenaceae, Anthericaceae, Behniaceae ve Herreriaceae ailelerini i├žine al─▒r], Aphyllanthaceae Burnett, Hesperocallidaceae Traub, Hyacinthaceae Batsch ex Borkh., Laxmanniaceae Bubani, Rus├žaceae M.Roem. [Convallariaceae dahil] ve Themidaceae Salisb. aileleri dahil)
  • Asphodelaceae Juss. (Hemerocallidaceae R.Br. ve Xanthorrhoeaceae Dumort ailelerini i├žine al─▒r)
  • Asteliaceae Dumort.
  • Blandfordiaceae R. Dahlgren & Clifford
  • Boryaceae M.W. Chase, Rudall & Conran
  • Doryanthaceae R. Dahlgren & Clifford
  • Hypoxidaceae R.Br.
  • Iridaceae Juss.
  • Ixioliriaceae Nakai
  • Lanariaceae R. Dahlgren & A.E.van Wyk
  • Orchidaceae Juss.
  • Tecophilaeaceae Leyb.
  • Xeronemataceae M.W. Chase, Rudall & M.F.Fay


Notlar

  1. Alliaceae ad─▒, Alliaceae sensu stricto olarak Amaryllidaceae ve Agapanthaceae ailelerini de kapsayacak bi├žimde kullan─▒l─▒r. 'Amaryllidaceae' APG III sisteminde korunan ad olarak kullan─▒l─▒r.
  2. Xanthorrhoeaceae ├Ânceli─če sahip isimdir fakat APG IV sisteminde Asphodelaceae isminin korunmas─▒ ├Ânerilmi┼čtir.


Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski