kategori

 

kategori

Kategori ya da ulam, felsefi anlamda genel olarak ├Âznitelik ya da bir nesneye y├╝klenen nitelik olarak anla┼č─▒l─▒r. Kategoriler, bir konunun anlam ve s─▒n─▒rlar─▒n─▒, i├žerik ve bi├žiminin ├žer├ževesini belirler.

Kategoriler, ko┼čulu kendilerinde mevcut olan genel niteliklerdir; bu anlamda ve dolay─▒s─▒yla ko┼čulsuzdurlar. Kategorik denildi─činde belirtilen anlam, bu ba─člamda, ko┼čulsuzluktur. Bu genel anlam─▒n ├Âtesinde felsefe tarihi boyunca kategori kavram─▒ i├žerik olarak kullan─▒ld─▒─č─▒ felsefi dizgeye (sistem) g├Âre anlam kazanan bir i├žeri─če sahiptir. Bir anlamda kategori kavram─▒n─▒n olu┼čturcusu Aristoteles'tir. Aristoteles on ├že┼čit kategori belirlemi┼č ve bir konu hakk─▒nda bu on kategoriye g├Âre bir ┼čey s├Âylenebilece─čini belirtmi┼čtir. T├Âz, nicelik, nitelik, yer, zaman, durum, sahiplik, etki, edilgi, ba─č─▒nt─▒ Aristotales'in ortaya koydu─ču kategorilerdir. B├Âylece kategori, felsefede anlaml─▒ bir ┼čey s├Âyleyebilmenin ko┼čullar─▒n─▒ belirleyen kavram olarak g├Âr├╝nmektedir.

Kant'─▒n buna paralel ancak farkl─▒ i├žerikte bir kategori tan─▒m─▒ vard─▒r. Kant, tecr├╝belerimizin ├Ânsel (a priori) ko┼čulu olan mutlak zihinsel kavramlar─▒ adland─▒rmak ├╝zere kategori kavram─▒n─▒ kullan─▒r. Kant'a g├Âre, zihnin duyumlardan gelen verileri toplay─▒p de─čerlendirmesi ve birle┼čtirip sonu├žlara varmas─▒ i├žin on iki ayr─▒ kategori mevcuttur. Bu on iki kategori temelde d├Ârt ana kategoriye ba─čl─▒d─▒r. Bunlar: Nitelik, nicelik, ba─č─▒nt─▒ ve modalite'dir.

Kant ile Aristoteles'in kategori anlay─▒┼člar─▒ndaki farkl─▒l─▒k, Kant'ta kategoriler yaln─▒zca d├╝┼č├╝ncenin ├Âzellikleri olmas─▒na kar┼č─▒n, Aristoteles'te kategoriler hem d├╝┼č├╝ncenin hem de varl─▒─č─▒n ├Âzelliklerini g├Âsterirler.

kategori kelimesi ne demek TDK s├Âzl├╝k anlam─▒ ve a├ž─▒klamas─▒ nedir?

Frans─▒zca cat├ęgorie

1. isim Aralar─▒nda herhangi bir bak─▒mdan ilgi veya benzerlik bulunan ┼čeylerin tamam─▒; grup, ulam.

2. isim, felsefe, mant─▒kulam.

Felsefe Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 1975

─░ngilizce: category, Frans─▒zca: cat├ęgorie, Almanca: Kategorie, Di─čer: Yun. kategoria, Latin: praedicamentum

(Yun. kategoria = ├Âznitelik; y├╝klem; bir nesneye y├╝klenen nitelik) 1. (Aristoteles'te) Varolan ├╝zerindeki deyi┼č bi├žimleri. // Kategoriler ├Â─čretisinin kurucusu olan Aristoteles 10 kategori ay─▒r─▒r: Bir ├Ânermede konu ├╝zerinde ancak bu 10 kategoriye g├Âre bir ┼čey s├Âylenebilir: t├Âz, nicelik, nitelik, g├Ârelik (ba─č─▒nt─▒), yer, zaman, durum, iyelik, etki, edilgi. 2. (Kant'ta) Her deneyin ├Ânsel ko┼čulu olan salt anl─▒k kavramlar─▒. // Anl─▒─č─▒n, duyarl─▒kla al─▒nan duyu gere├žlerini ba─člay─▒p birle┼čtiren 12 kategorisi vard─▒r: a. nicelik: birlik, ├žokluk, b├╝t├╝nl├╝k; b. nitelik: ger├žeklik, hi├žlik, s─▒n─▒rlama; c. ba─č─▒nt─▒: t├Âz-ilinek, neden-etki, topluluk (kar┼č─▒l─▒kl─▒ etki); d. modalit├ę: olanak-olanaks─▒zl─▒k, var olma-var olmama, zorunluluk-rastlant─▒. Aristoteles'te kategoriller hem varl─▒─č─▒n hem d├╝┼č├╝ncenin ├Âzellikleri oldu─ču halde, Kant'ta yaln─▒z d├╝┼č├╝ncenin ├Âzellikleridir.

Hem┼čirelik Terimleri S├Âzl├╝─č├╝ - 2015

─░ngilizce: category

1. Aralar─▒nda herhangi bir bak─▒mdan ilgi veya benzerlik bulunan ve bu ├Âzellik veya benzerlikte t├╝m di─čerlerinden ayr─▒lan nesneler ya da ki┼čiler toplulu─ču, grup, ulam. 2. Niteliksel ayr─▒l─▒klara dayal─▒ bir k├╝me, veri ya da veri b├Âl├╝─č├╝.

Kelime K├Âkeni

Frans─▒zca cat├ęgorie s├Âzc├╝─č├╝nden al─▒nt─▒d─▒r. Frans─▒zca s├Âzc├╝k Ge├ž Latince categoria s├Âzc├╝─č├╝nden evrilmi┼čtir. Bu s├Âzc├╝k Eski Yunanca kat─ôgor├şa ╬║╬▒¤ä╬Ě╬│╬┐¤ü╬»╬▒  "1. itham, 2. Aristoteles mant─▒─č─▒nda bir ├Âzneye atfedilen ├Âzelliklerin her biri" s├Âzc├╝─č├╝nden al─▒nt─▒d─▒r. Yunanca s├Âzc├╝k Eski Yunanca kat─ôgore├║┼Ź ╬║╬▒¤ä╬Ě╬│╬┐¤ü╬Á¤Ź¤ë  "biri veya bir ┼čey hakk─▒nda konu┼čmak, iddia etmek, itham etmek" fiilinden t├╝retilmi┼čtir. Yunanca fiil Eski Yunanca agore├║┼Ź ╬▒╬│╬┐¤ü╬Á¤Ź¤ë  "konu┼čmak" fiilinden kata+ ├Ânekiyle t├╝retilmi┼čtir.

Tarihte En Eski Kaynak

[ TDK, T├╝rk├že S├Âzl├╝k, 1. Bask─▒ (1945) ]

Yorum G├Ânder

Daha yeni Daha eski